Рас болса, қызылордалық тұрғынның креативі дейді әлеужелі🙈

Паркинсон заңы: неге көп тапқан сайын, ақша құмға сіңгендей жоқ болады?

Адамның қиялында шек жоқ қой. Біреу көшеден ақша толы чемодан тауып алғысы келсе, енді біреу: «Шіркін, айлығыма бір-екі жүз мың қосылса ғой, бүкіл мәселем шешілер еді» деп армандайды. Бірақ, қызық болғанда, табыс өсуін өскенімен, проблема сол күйі қала береді екен. Егер көбейіп кетпесе. Неге қалта тесіле береді? Оның құпиясын Сирил Паркинсон 1955 жылы ашып қойыпты.

Паркинсонның екінші заңы былай дейді: «Шығын табысыңа қарай өсе береді».

Яғни, қанша тапсаң — сонша жұмсайсың. Ақшаң көбейген сайын тәбетің ашылып, «хотелкаларың» да көбейе береді.

200 мың тапқан адам — соған өмір сүреді, 1 миллион тапса — 1 миллионға өмір сүреді. Өйткені адамның табысы өскен сайын оның «қажеттіліктері» де «әкел-әкел» деп қылғытып жұта береді екен.

Ақша мен мидың байланысы

Ақша миға тез сигнал беретін көрінеді. Ақша көбейе ме, сол кезде адамның миы да жаңа «деңгейді» қалап тұрады дейді. Мысалы, бұрын қалта көтеретін қарапайым кофе ішіп жүрсеңіз, енді Starbucks-ке ауысасыз. Бұрын автобуспен жүрген адам бизнес-таксиге отыра бастайды. Бұрын киімді «скидкамен» алсаңыз, енді брендтерді жағалайсыз. Солай кете береді.

Психологияда оны «Гедонистік бейімделу» (Hedonic Adaptation) деп атайды. «Адам жақсыға тез үйренеді» дегеннің ғылыми атауы — осы. Яғни біз жанға жайлы жаңа деңгейге тез үйренеміз де, оны «қалыпты жағдай» көреміз. Соңында табыс 5 есе өссе де, қалта баяғыдай бос қалады.

Өмірден қандай мысал бар?

Статистика өте қатал: лотерея жеңімпаздары мен миллиондаған доллар гонорар алатын жұлдыздардың көбі банкрот болатын көрінеді. Себебі олар өз-өзіне есеп бере алмаған. Табыс табуын табады, бірақ шығынына ие бола алмайды.

Аты аңызға айналған Майк Тайсонның мысалын алайық. Ол өзінің кәсіби мансабында 400-500 миллион доллар таза табыс тапқан. Бірақ 2003 жылы банкрот болып қалады. Неге? Өйткені ақшасын оңды-солды шашты. Тамыр-таныстың бәріне жүз мыңдаған долларға сағат, көлік дегенді сыйлай берді. Үйіне алтын жалатылған ванна орнатып, 3 жолбарыс асыраған (сатып алған). Сондай бірдеңелері бар.

Түк ақша әкелмейтін, тек шығынды көбейтетін нәрсеге ақшаны шаша берген, шаша берген. Қысқасы, Тайсон Паркинсон заңының құрбаны болған ғой.

Паркинсон заңын қалай жеңеміз?

✍️ Табыстан өсім бар ма? Кемі жартысын сақта! Яғни, жалақы 100 мың теңгеге өссе, соның 50 мыңын «көрмегендей» болуың керек. Бірден депозитке немесе табыс әкелетін инвестицияға бағыттауға болады. Қалған 50 мыңын керек-жараққа жұмсайсың.

✍️ Шығынды да қолмен тежеп үйрену керек екен. Табыс өскен жағдайда да, өмір сүру деңгейін бірден көтермеу керек. Ол кезде өзіңді жоғалтып алуың мүмкін.

✍️ «48 сағат» ережесі де бар. Табысы көбейген адам бірден қымбат дүние сатып алуға асығып жатады. Өйткені мүмкіндігім бар деп ойлайды. Сол сезімді ұстау үшін көп ақша жұмсайтын сауданы 48 сағатқа шегеріп қойған дұрыс дейді. Сол уақытта адамның эмоциясы басылады. Тіпті кей жағдайда алғың келген зат керек емес болып қалуы мүмкін.

🧠 Адам егер Паркинсон заңына ерік беретін болса, миллиардер болса да ақшасының берекетін көре алмайды дейді. Сондықтан, ақшаға ие болу үшін де белгілі бір тәртіпке бағынуға тура келеді. Сен оны қала-қалама, тәртіпсіз тиын құралмайтынын түсіну керек. Өз-өзіңді тежеу, есеп беру, ойлану, эмоцияны басқару — бәрі керек дүние екен.

Ал, енді айтыңыз, ақша жұмсауға сіз қалайсыз?

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

... БЕКЕР МАЛ ШАШПАҚ!

"Паркинсон заңдары" дегенді естіп пе едіңіз? Со жердегі екінші заңда - "адам қанша тапса да жетпейді, көп тапқан сайын көп жұмсайтын болады" делінген...

Естеріңізге бірдеңе түсті ме? Менің есіме өзім түстім.

Мен 13 000₸ айлыққа, 45 000₸ айлыққа, 150 000₸ айлыққа, 250 000₸ айлыққа және 470 000₸ айлыққа жұмыс істеп көрдім - әм табысым қалай көтерілсе де аяқ астынан байып кеткем жоқ. Үйткені, қанша көп тапсам сонша мағынасыз жұмсауды меңгере бастадым...

Айналаңа қара!
Миллион теңге жалақы алатын қазақтар бар;
Жүз жиырма мың теңге айлық алатын қазақтар бар.

Екеуіне де жетпей жүреді үнемі. Миллион алатын қазақ жүз мың алатын қазақпен салыстырғанда шалқып жүруі керек қой?! Жоооқ, олай емес, екеуінің де шекелері тырысып жүр...

Аранжывый айфон алып жүрген де қазақ;
Мұхит жағалап құм кешіп жүрген де қазақ;
Салоннан салафанымен мәшін айдап шығып жатқан да қазақ;
Үй алып, ас та төк той жасап жатқан да осы қазақ...

Тфә, тфә... Бар жақсы. Жоқ болғаннан бар болған жақсы.
Тек "... бекер мал шашпақ" жаман да. Әлі арыла алмай келеміз осы дерттен...

Тойда әлі 700 адам жүр;
Звезда шақырып, үш әнге 5 млн бере салу әлі сән;
Кортеж, тойбастар, салтанат асыратын тағы толып жатқан салпыншақтар - шынымен керек пе осының бәрі?!

Шынымен-ақ, балдардың бақытты боп кетуіне септесе ме осы шашылған дүнияның бәрі?!

10 - 15 миллионға шашылып той жасайтын қазақ одан да сол ақшаны жас отауға үй алып беруге неге жаратпайды???

Жо-жоқ... Айта көрмеңіз. "Пәленшекең тойындағы салтанатты-ай, дастарханды-ай, тамаданы-ай, әншілерді-ай" дегізу керек қой бізге...

Осы сана өзгермесе - бәрі зая дүр!

Пікір иесі: Алмас Алтай (facebook)

(Автордың орфографиясы мен пунктуациясы сақталды)

@qarzhylyq_sauat

Үйді лизингке беру: жаңа тренд ипотекаға балама бола ала ма?

Forbes Kazakhstan шолушысы Ольга Тонконог осы тақырыпты кеңінен тарқатқан екен. Нарыққа жаңа тренд еніп келе ме, онда қарапайым халық оның не екенін, пайдасы мен зиянын біле жүргені артық емес.

Жалпы, үйді лизингке алу әдісі батыс елдерінде кеңінен тараған. Бірақ біз дамушы елміз. Өзімізді алпауыттармен салыстыра алмаймыз. Өйткені нарығымыз да, экономикамыз да басқа талаппен қалыптасады. Ең ақыры — инфляциямыз бен базалық ставкамыз да жер мен көктей.

Осы тұрғыдан алғанда, кредит те, лизинг те қалтамызға әрқалай әсер етеді. Қазақстанда сіз бен біз секілді жеке тұлғалардан коммерциялық лизингке үй алған ешкім жоқ. Былтыр бұл мәселе Парламентте талқыланған. Ал биыл BI Group «Лизингке пәтер» бағдарламасын іске қосқанын алға тартады автор.

Бұл өзі шынымен де бізді үйлі ете ме, әлде жарнамасы келіскен кезекті бір «тұзақ» па? Осы тұрғыдан қарап көрейік.

Лизинг деген не?

Қарапайым тілмен айтсақ, қазір жалдап тұрасың, кейін белгілі бір мерзімі өтіп, қарызыңды өтеп болған соң үйді атыңа аударып аласың.

Ипотеканы білесіз. Үйді бірден сатып аламыз, сол үшін банк бізге ақша береді. Яғни, үй — қарыз рәсімделген сәттен бастап біздікі, тек банкте кепілде (залог) тұрады.

Ал, лизингте үйді лизинг компаниясы сатып алады да, сізге жалға береді. Сіз ай сайын ақша төлейсіз. Тек ең соңғы тиынын төлеп біткенде ғана үй сіздің меншігіңізге өтеді. Оған дейін сіз өз үйіңізде «жалға алушы» ғанасыз.

Неге банктер лизингтен қашады?

Иә, солай. Еліміздегі ірі банктер бұл өнімге аса қызықпайды. Кейбірі бұл құралды қарастырмайтынын ашық айтса, енді бірі әзірге нақты ұсыныс жоқ деп ситуациядан шыққысы келеді. Неге?

Мәселе — қосымша жауапкершілікте. Өйткені лизингтегі үй қарыз толық өтелмейінше заңды түрде банктің балансында болады. Ол — қаржы ұйымы үшін «бас қайғы». Пәтердің салығын төлеу, оның техникалық жағдайына жауап беру және заңдық мәселелерін реттеп отыру банкке тиімсіз. Оларға ақшаны пайызбен беріп, үйдің өзін жай ғана кепілге қойып қойған әлдеқайда ыңғайлы.

Лизингтің 3 «тұзағы»

Мақала авторы осыған қатысты сарапшылар пікірін білген екен. Олар лизинг келісімшартына қол қоймас бұрын мына детальдарға назар аудару керек дейді:

Лизингте үй сатып алушының атында болмайды. Егер лизинг компаниясы банкрот болса немесе оның есепшоттары бұғатталса, сіздің үйіңіз де сол мәселенің ішіне кіріп кетеді деген сөз. Сіз сотта тек «жалға алушы» ретінде ғана қаласыз.

Төлем кешіксе — үйіңмен қоштаса бер. Мысалы, ипотекада банк үйді тартып алу үшін айлап соттасады ғой, сот орындаушыларын күтеді. Ал лизингте келісімшартты бұзу процедурасы әлдеқайда оңай. Бір-екі ай төлем жасалмаса, компания келісімді біржақты бұзып, үйден шығарып жіберуі мүмкін.

Ең сорақысы, соған дейін төлеп келген миллиондаған ақша аренда ретінде есептеліп, қайтарылмауы мүмкін.

Кейбір девелоперлер (құрылыс компаниялары) келісімшартқа «инфляцияға немесе нарыққа байланысты бағаны коррекциялау» туралы тармақ қосуы ғажап емес. Ол кезде сіз әуелде келіскен бағадан әлдеқайда жоғары сома төлеп шығасыз.

P.S. Лизинг ипотеканы түбегейлі алмастыра алмас. Бірақ белгілі бір топтар үшін балама құрал бола алады. Күні ертең жаңа тренд біздің өмірге дендеп кіретін болса, құжатқа қол қояр кезде ай сайынғы төлемге қарай бермей, келісімшарттың әрбір үтір-нүктесіне үңілу керек. Лизинг қателікті кешірмейді. Байқамасаң, далада қалуың мүмкін...

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Банк шоты бұғатталса, «паникаға» түсудің қажеті жоқ

Осы жайында Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің кеңесі бар. Соған үңіле отырайық.

Бұл өзі кез келген адамның басынан өтуі мүмкін жағдай. Дүкенде кассада тұрсың, кенет, карта жұмыс істемей қалады. Осындайда нақты істеу керек екенін біліп жүрейік.

Карта неге бұғатталуы мүмкін?

Мысалы, шотыңа шетелден ірі көлемде ақша түсуі мүмкін. Я болмаса, өзге елден аударымдар жиі түсе бастайды. Банк ол операцияларға күмәнданады. Ондайда қаржы ұйымы «бұл қайдан келіп жатқан ақша?» деп сақтандыруы мүмкін.

Шот иесінің салыққа берешегі болуы мүмкін. Төленбей жатқан айыппұлдары бар шығар. Мемлекеттік органдар, сот орындаушылар талап қойса, шот бұғаталады.

Қауіпсіздік үшін де бұғаталуы мүмкін. Үш рет терілген ПИН-код қате болса немесе картаның мерзімі аяқталса, ол да өз алдына бір себеп.

Техникалық қате боп тұратынын да ұмытпау керек. Банк жүйесіндегі ақауларды айтамын. Сол үшін шот бұғатталып қалса, ең алдымен хабарламаларды тексеріп шыққан дұрыс. Банктің мобильді қосымшасына кіріп қарар болсақ, көбіне себебі сонда жазылып тұрады.

Дұрысы — банкке хабарласу. Колл-орталыққа қоңырау шалып білуге де болады, бөлімшеге де баруға болады. Солай ғана шоттың не үшін бұғатталып қалғанын, себебін сұрай аламыз.

Егер банк ақшаның қайдан келгенін сұрай қалса, оны дәлелдейтін құжаттардың да қолда болғаны жақсы. Ол анықтама бола ма, келісімшарт бола ма, көрсетуге дайын болу керек.

Жалпы, мұндайда банкті ескертіп қойған да артық емес. Егер ірі көлемдегі ақшамен қандай да бір операция жоспарлайтын болсаңыз, оны алдын ала банкке хабарлап қойған жөн.

Борышкер емессіз бе?

Бұл да маңызды мәселе. eGov.kz немесе салық төлеуші кабинетіне кіріп көру керек. Сол жерде берешектерді тексере аламыз.

Қалай сақтанған дұрыс?

Жеке шотты бизнеске араластырмаған жақсы. Кәсіпкерге жеке картаны саудада қолданбаған дұрыс.

Қарызды уақытында өтеп тұрған жөн. Салық пен айыппұлды жинап қоймаңыз, олар ерте ме, кеш пе шотты бұғаттап тастауға себеп бола қалады.

Жеке басты куәландыратын құжаттардың да мерзімін бақылап қою керек. Егер олардың да жарамдылық мерзімі өтіп кетсе, банк шотты автоматты түрде жауып тастауы мүмкін.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Үлкен қажылыққа «туристік визамен» бару — заңсыз

Оқырман арасында осы виза мәселесіне қатысты сұрағандар болып еді. Дереу Қазақстан мұсылмандары діни басқармасына хат жолдап, соның жауабын алып отырмыз. Алда биылғы Үлкен қажылық мауысымы тұр. Оған тіркеу аяқталған болар, бірақ Үлкен қажылықтан бөлек Ұмра сапары да бар. Өкінішке қарай, ол жерлерде де түрлі алаяқтық оқиғалар кездесіп тұрады. Визаны қайдан, қалай алу керек, туроператорларды қалай тексеру керек, неге мән беру деген сұрақтарға «ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ» телеграм-каналы ҚМДБ жауабын ұсынады.

Қажылыққа «туристік визамен» бару қаншалықты заңды?

Қажылық сапарға ниет еткен азаматтар ең алдымен ресми тіркелген, лицензиясы бар, тәжірбиесі бар және тиісті уәкілетті ұйымдармен жұмыс істейтін, ҚМДБ ұсынған туроператорларға ғана жүгінгені дұрыс. Үлкен Қажылық сапары Сауд Арабиясының Қажылық және ұмра министрлігі тарапынан қатаң регламенттелген. Тек арнайы қажылық виза арқылы ғана бара алады. Яғни, үлкен қажылыққа «туристік визамен» немесе «ұмра визасымен» бару — заңсыз.

Соңғы жылдары Сауд елінде тексеріс күшейген. Заң бұзғандарға үлкен көлемде айыппұл салынып, депортация жасалады. Тіпті Сауд Арабия аумағына қайта кіре алмау қаупі бар.

Ұмра мәселесіне келсек, қолданыстағы ҚР «Туризм туралы» Заңына және Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының ресми ұстанымына сәйкес, ұмра қызметін тікелей қадағалау мәселесі ҚМДБ-ның құзыретіне кірмейді.

ҚМДБ жылына бір рет өткізілетін үлкен қажылықты ғана үйлестіріп, ұйымдастырады. Ол сапар тек арнайы конкурстан өткен ресми туроператорлар арқылы жүзеге асады.

Компанияның алаяқ емес екенін қалай тексеруге болады?

Ұмра сапарына баруға ниет еткен адам ең алдымен сапарды ұйымдастырушы компанияның заңды тіркелгенін, туроператорлық лицензиясын, қызмет көрсету шарттарын тексеріп алуы керек.

Барлық қызмет түрі (тур-код, виза, әуе билеті, қонақүй, трансфер) ресми түрде рәсімделіп, келісімшартта нақты көрсетілуге тиіс. Компанияның нақты кеңсесі мен жауапты тұлғалары да құжатта болуы керек.

Жалпы, ұмра сапарын ұйымдастыратын туркомпанияның заңды тіркелгенін және туроператорлық лицензиясының бар-жоғын Туристік Қамқор корпоративтік қоры арқылы тексеруге болады. Ол — Қазақстан азаматтарының сыртқы туризм саласындағы құқықтарына кепілдік беретін қор.

Келісімшартта не нәрсеге назар аудару керек?

Ұмра сапарының келісімшартында міндетті түрде тур-кодтың берілгені, сапар бағдарламасы, қызметтердің толық тізімі, ұшу және орналастыру туралы мәліметтер, төлем тәртібі мен қаражатты қайтару шарттары көрсетілуге тиіс.

ҚМДБ бекіткен туроператорлар тізімін қайдан көруге болады?

Әр қажылық маусымда ресми туроператорлар тізімі жыл сайын жаңарып тұрады. Ол тізім ҚМДБ ресми сайтында және оның ақпарат арналары арқылы жарияланады. Азаматтар тек осы дереккөздерге сүйенгені дұрыс.

Биылғы қажылық маусымын ұйымдастыру үшін 14 туроператор іріктелді. Олар:

«Tawaf travel», «Sanabil kz», «Сембекова и К», «Nurkhan travel», «Атлас Туризм», «Хидаят-Нур», «Mina travel», «Qazaq Saqar», «Dostik travel», «Нұр-Қазақстан», «Хикмет Тревел», «Delta Tour», «Robinson KZ», «Ал-Маруа» компаниялары.

Алаяқтарға алданған азаматқа ҚМДБ тарапынан көмек бар ма?

Жоғарыда айтқанымыздай, ҚР «Туризм туралы» Заңына сәйкес, ҚМДБ ұмра қызметін тікелей реттеу құзыретіне ие емес. ҚМДБ құқық қорғау немесе лицензиялық бақылау органы саналмайды. Дегенмен, ұмра сапарында ҚР азаматтары қандай да бір келеңсіздікке тап болса, Сауд Арабиясының Джидда қаласындағы ҚР Консулдық қызметіне хабарласа алады.

Еліміз зайырлы, құқықтық ел болғандықтан, жағдайға құқықтық баға беру және тиісті шаралар қолдану уәкілетті мемлекеттік органдардың құзыретіне жатады. Дегенмен, ҚМДБ қажылық және ұмраның ерекшелігін, діни шарттарын азаматтарға түсіндіруге және консультациялық қолдау көрсетуге дайын.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Трейдинг, ломбард және болмаған қылмыс

Тараз қаласында өз отбасын алдап, «үйге қарақшылар түсті» деп полицияға өтірік ақпарат берген әйелге қатысты сот үкім кесіпті. Сөйтсек, бұл оқиғаның астарында үлкен қаржылық қателік жатыр екен.

Оқиға қалай болған?

Бәрі «трейдинг үйретеміз» деген белгісіз адамдардың жарнамасынан басталған. Әйел оларға сеніп:

❗ өзінің алтын бұйымдарын ломбардқа өткізеді;

❗ алған ақшасын «курсқа» деп бейтаныс адамдардың шотына аударады;

❗ көп ұзамай алаяқтарға алданғанын және ақшаны қайтара алмайтынын түсінеді.

Спектакль

Не керек, бұл жағдайды отбасынан жасыру үшін нағыз кинодағыдай көрініс ұйымдастырады. Келінінің алтыны мен гауһар тастарын жасырып тастап, өз-өзін скотчпен байлап, «үйге белгісіз біреулер басып кіріп, үптеп кетті» деп арыз түсіреді.

Полиция «оқиғаның» ойдан шығарылғанын бірден анықтайды. Сотта әйел өз кінәсін толық мойындағандықтан, судья оның бұрын сотталмағанын және өз ісіне өкінетінін ескереді.

«Сот 2 жылға бостандығын шектеу жазасын кесті. Енді ол пробациялық бақылауда болады», — деп жазады Tengrinews.kz Жамбыл облысының сотына сілтеме жасап.

P.S. Халайық, бұл ақпаратты өзгелерге сабақ болсын деп әкеліп отырмыз. Трейдинг деген лотерея емес қой. Оған терең аналитика мен мықты математика керек. Бірнеше күндік курспен оны меңгеріп шығам деп ойламаңыз. Ол алаңда тәжірибелі трейдерлер бар. Есебі түгел алгоритммен жұмыс істейтін роботтар бар. Трейдингке жаңа келген адам оның бәріне қарсы тұра алады деп ойлайсыз ба? Жалпы, «бірден табыс табасың» деген адамның бәрінен күдіктену керек. Олар кәсіби трейдер емес, керісінше, адамның қаржылық сауатсыздығы мен жеңіл ақшаға қызығушылығын пайдаланып кететін алаяқтар. Ол үшін көп оқу керек, көп іздену керек. Адамның өзінің ішкі аналитикасы болуы керек. Соның бәріне дайын болсаңыз, өз потенциалыңызға сенсеңіз ғана трейдинг туралы ойлануға болады. Бір-екі айлық курс сатып алғанның бәрі ертең байып кетпейді. Жақсылап ойланарсыз.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Жастарға 3 млн теңгеден гранттар берілгелі жатыр

Жақсы жаңалық «Тәуелсіздік ұрпақтарына» қатысты. Шығармашыл әрі белсенді жастарды қолдау үшін мемлекет тарапынан жылда берілетін гранттар ғой. Соған қазір үміткерлерден өтінім қабылданып жатыр.

Биыл республика жастары 3 млн теңгеден 30 грантқа иелік етеді.

Кімдер қатыса алады?

14 пен 35 жас (34 жасты қоса алғанда) аралығындағы Қазақстан азаматтары.

Қандай бағыттарға беріледі?

Ғылымнан — зерттеулер мен жаңа ғылыми жобаларға

Мәдениеттен — ұлттық мұра мен өнерді насихаттауға

Ақпараттық технологиядан — IT шешімдер мен стартаптарға

Бизнестен — жаңа бизнес-идеяларды іске асыруға

Медиа саласынан — танымдық әрі қызықты контент жасауға

Волонтерліктен — әлеуметтік мәселелерді шешуге бағытталған бастамаларға.

Керек құжаттар тізімі:

◾ Жобаға сипаттама (PDF);

◾ Видеоматериал (60 секундқа дейін) немесе презентация (10 слайдқа дейін);

◾ Шығын сметасы (PDF);

◾ Жеке куәліктің көшірмесі.

Өтінімдер 2026 жылғы 21 маусымға дейін қабылданады.

Қайда жүгіну керек?

Өтінім беру үшін: https://forms.gle/8Edm9PwoqQZQyw287

Сұрақтар болса: 8 (7172) 74-12-78, +7 777-114-66-82.

Электронды пошта: t.urpaqtary2026@gmail.com

Егер жас болсаңыз, тасып тұрған идеяңыз болса, бақ сынап көріңіз. Жобаны іске асыратын уақыт келді! Іске сәт!

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Неміс халқының атадан балаға айтылатын 10 өсиеті

Германияны экономикалық құлдыраудан құтқарып, аяғынан тік тұрғызған, ілгері дамытқан қандай құдірет?

1. Тіпті ұсақ-түйек шығын шығарғанда да Отанның және ел азаматтарының мүддесімен есептес.

2. Шетелдің бір теңгеге тұратын тауарын сатып алғанда өз еліңе бір теңге зиян келтіретініңді ұмытпа.

3. Сенің ақшаң тек неміс саудагерлері мен жұмысшыларына пайда әкелуі керек.

4. Шет елден келген машина мен құрал-саймандарды қолданып, неміс жерін, неміс шаңырағын, неміс шеберханасын қорлама.

5. Дастарқаныңа шетелдің етін, майын, т.б. қойма, себебі ол неміс ет өндірісі мен мал шаруашылығына зиян келтіреді.

6. Әр уақытта неміс қағазына неміс сиясын малып, неміс қаламымен жаз да, неміс сорғышымен сорғыз.

7. Неміс игілігіне тек немістің ұны, немістің жемісі, немістің еті жарайды.

8. Тек қана неміс матасынан тігілген сырт киім мен неміс қолынан шыққан бас киімдерді ки.

9. Егер сен неміс кофесін ішкің келмесе, Германияның отар елдерінен әкелінген кофені іш. Балаларың мен әйеліңе де отар елдің какаосын ішіп, шоколадын жеуге әмір ет.

10. Ешуақытта шетелдің тауарына қызықпа және есіңде сақта: «Германия азаматының керегін тек Германия шығара алады».

Амангелді Айталы. «Ұлттану», 165-бет
(әлеуметтік желіден)

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Еуропада неге бәрі арзан, ал бізде қымбат?

Бұл — шетел асып, батыс елдерінің дүкен сөрелеріне көз салған әрбір қазақстандықтың көкейіндегі сауал. Иә, баға айырмашылығы таңғалдыратыны рас. Бірақ мәселе тек цифрда емес, сол бағаның қалай құралатынында, өнім сапасы мен халықтың экономикалық мінез-құлқында жатыр.

Баға мен сапа: кім нені басты орынға қояды?

Еуропаның азық-түлік нарығында «сақтық принципі» (Precautionary principle) үстемдік етеді. Бұл ереже бойынша, егер қандай да бір қоспаның зиян емес екеніне 1% күмән болса, ол толық зерттеліп, қауіпсіз екені дәлелденбейінше нарыққа «аттап баспайды».

АҚШ нарығының жөні бөлек. Олар тәуекелге көбірек барады. Яғни, қоспаның зияны нақты дәлелденгенше тауар айналымда жүре береді. АҚШ-та рұқсат етілген, бірақ қатерлі ісік тудыруы мүмкін деген түрлі бояғыштар мен химиялық қоспаларға еуропада қатаң тыйым салынған.

Бұл нені білдіреді? Еуропада азық-түлік арзан болса, ол «химиямен толтырылған арзанқол дүние» деген сөз емес. Керісінше, мемлекет қант пен консерванттарды азайтуды талап ету арқылы халықтың денсаулығын сақтап, болашақтағы медициналық шығындарды алдын ала азайтып отыр.

Арзан бағаның астарында үш тетік жатыр

1. Субсидиялау жүйесі: Еуропалық Одақ өз фермерлерін жүйелі түрде қолдайды. Мемлекет тауардың сөредегі бағасы халықтың қалтасына салмақ салмас үшін оның өзіндік құнының бір бөлігін алдын ала өтеп қояды.
2. Бәсекелестік пен логистика: Еуропада тауар тасымалында шекаралық кедергі жоқ. Көрші елдің өнімі санаулы сағатта-ақ діттеген жеріне жетеді. Ал, бәсеке бар жерде бағаны негізсіз өсіру — нарықтан өз еркіңмен кетумен тең.
3. Локализация (жергіліктендіру): Олар тауарды сырттан тасымайды, барынша өздері өндіреді. Импортқа тәуелдісің бе, онда инфляциямен «достаса бер». Еуропа бұл тұзақтан барынша алшақ жүреді.

Жоғарыда мысал болған Германияны екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі күйреуден аман алып шыққан не? Ол — қандай да бір мемлекеттік бағдарлама емес, әр немістің санасындағы темірдей тәртіп.

«Ұлттану» кітабында ғалым Амангелді Айталы ағамыз неміс халқының атадан балаға мирас боп келе жатқан 10 өсиетін келтірген ғой. Соның өзегі біреу: «Өз еліңнің тауарын алсаң — еліңді байытасың, шетелдің тауарын алсаң — өз еліңді тонайсың».

Немістер тіпті қалам алса да «өзіміздікі ме?» деп сұрайды. Өйткені олар шетелдің бір теңгелік тауарын алған сайын, өз жұмысшысының нәпақасын қиып, өз ақшасын сыртқа айдап жатырғанын түсінеді. Бүгін біз қызыға қарайтын еуропалық сапа мен баға — осы «экономикалық ұлтшылдықтың» жемісі.

Кім не істеуі керек?

Мемлекет: Бізге Еуропаның EFSA (European Food Safety Authority) сияқты қатал стандарты керек. Мемлекет отандық өндірушіні тек қаржылай қолдап қана қоймай, оның өнімін өткізетін ішкі нарықты сапасыз импорттан қорғай алуы керек. Ал, логистика мен қойма инфрақұрылымын реттеу — стратегиялық міндет.

Кәсіпкер: «Бүгін пайда тапсам болды» дейтін шолақ ойдан арылғаны жөн. Сапа — намысың болуы керек. Ол бизнестің намысына айналған күні немістер секілді өз атына кір келтірмейтін, ұзақ жылдарға шыдайтын, ешқандай ГМО-сыз таза өнім шығара аламыз.

Тұтынушы (Біз): Дүкенге барғанда түріктің печеньесін емес, отандық өнімді таңдаған сайын біз елімізге инвестиция құямыз. Біз өз кәсіпкерімізді қолдағанда ғана ол өндірісін кеңейте алады. Өндіріс кеңейсе — тауар көбейеді, тауар көп болса — баға түседі.

Экономика тұрғысынан тәуелсіз болуға мінез керек екен. Өз өнімімізді қадірлемейінше, доллар курсына телміріп, импорттың бағасына, қымбатшылыққа налып өтеміз. Оның үстіне, Қазақстан — импортқа тәуелді ел. Ал, инфляцияны тек Ұлттық банк қана емес, біздің күнделікті таңдауымыз да реттейді. Шетелдік брендті емес, отандық өнімді алсақ — жұмыс орны бізде ашылады. Шетелдің сүтін емес, өз ауылымыздың өнімін алсақ — ақша сыртқа кетпейді. Неміске керек дүниені тек Германия шығара алады екен, онда қазаққа керекті неге Қазақстан шығармасқа?! Еуропадағыдай баға мен сапаны қаласақ, бүгіннен бастап таңдау жасайық. Өзгерейік. Сол еркіндіктің бәрі дүкен сөресіндегі таңдаудан басталады.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Базалық ставка

Бүгін Ұлттық банк кезекті шешімін жария етеді.

Қазірге не белгілі?

Ставка деңгейі — 18,00%
Жылдық инфляция — 11%

Былтыр қыркүйекке дейін 16,50% болған ставканы Ұлттық банк қазан айында 18,00%-ке көтерген еді. Себебі жылдық инфляция 12,9%-ке дейін барды да, бағаларға қысым жасай бастады.

Сол кезде орталық банк ставканы көтеріп, ақша-кредит саясатын күшейтті. Содан бері ставка өзгерген жоқ. Бірақ Ұлттық банк басшылығы бұл саясат биылғы бірінші жартыжылдыққа дейін жұмсармайтынын ашық айтып келді.

Статистикаға қарасақ, қазір нарықта оң өзгерістер байқалады.

Факт келтірейік:

Инфляция бәсеңдеді: Наурыз айының қорытындысы бойынша жылдық инфляция 11% болды (ақпанда 11,7% еді, 2025 жылы 12,9%-ға барғанын ескерсек).

Былтыр күзде қабылданған шешімдердің нәтижесі енді көріне бастады. Базалық ставканың әсері нарыққа 6 айдан кейін жетеді деген пайым расқа айналғандай.

Шілдеде ставка төмендей ме?

Мұндай ықтималдық бар, бірақ Ұлттық банк мына факторларды бақылап көреді деп ойлаймыз:

Сәуірден бастап жанармай мен коммуналдық қызметтердің бағасы көтерілді. Осы өзгерістер инфляцияға қалай әсер ететінін байқап көру керек. Егер дәл осы жағдайда ставканы күрт төмендетсе, нарыққа «арзан ақша» құйылады. Адамдар несиені жаппай алып, ақшаны оңды-солды шаша бастайды. Бұл бағаның қайтадан шарықтап кетуіне (инфляцияның екінші толқынына) әкеледі.

Экономикада иллюзияға жол жоқ. Ұлттық банк шілдеде ставканы төмендеткен күннің өзінде, ол бірден 10%-ға түспейтіні анық. Тіпті солай болған күннің өзінде теңгедегі депозиттер мен активтер тартымсыз болып қалар еді.

Ол кезде адамдар теңгеден қашып, доллар сатып ала бастауы мүмкін. Ал теңге әлсіресе, өзіңіз де білесіз, импорттық тауарлар (телефон, киім, техника) бірден қымбаттайды. Ол тағы да инфляцияны өсіреді.

Сыртқы ахуал да бар. Әлемде не болып жатқанын білесіздер. Соғыс, мұнай дегендей. Нарықтағы белгісіздік әлі де жоғары. Пайымдауымызша, ставка төмендеген күннің өзінде, ақша-кредит шарттары инфляцияны толық жеңгенше «қалыпты қатаң» қалпында қала беретін секілді.

Қазіргі қатаң шарттар да анау айтқандай сұранысты «өлтіре» қоймады, тек нарықты «қалыпқа келтіріп» жатыр деп түсіну керек. Яғни, жұрт жаппай тұтынудан бас тартқан жоқ, керісінше, ақшаны оңды-солды шашуды азайтты. Бұл да өз кезегінде экономиканы «қызып кетуден» сақтайды.

Бүгінгі шешімді сағат 12.00-де білеміз.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Базалық ставка өзгеріссіз қалды

Ұлттық банктің Ақша-кредит саясаты комитетінің мүшелері ставканы 18% деңгейінде сақтау туралы шешім қабылдапты.

Орталық банктің келесі кезекті шешімі 5 маусымда жарияланады.

@qarzhylyq_sauat

Базалық ставка: Біздің нанымызға қалай әсер етеді?

Экономиканы үлкен бір ауыл деп елестетіп көріңізші. Ал Ұлттық банк — сол ауылдағы жалғыз Қамбаның иесі. Ауылдағы бүкіл ақша айналымы осы кісінің қас-қабағына қарап тұр.

Ставка жоғары болса (мысалы, 18%)

Қамба иесі «қаһарына» мінеді. Ол ақшаны екінің біріне бере бермейді. «Ақша керек пе? Онда маған қайтарғанда үстіне еселеп қосып әкелесің» дейді.

Ешкім қарыз алғысы келмейді. Ауылда ақша «тапшы» бола бастайды. Жағдайды түсінген жұрт ақшасын оңды-солды шашпай, әр тиынын санап жұмсайды.

Дүкеншілерден де маза кете бастайды: «Хм, ешкімде ақша жоқ. Сауда жүрмей жатыр. Еттің бағасын тағы көтерсем, ешкім алмайды. Ет сасып кетеді».

Амал жоқ, сатушы бағаны түсіреді немесе сол қалпында ұстауға тырысады. Ауылда баға өспейді. Қымбатшылық тоқтайды.

Ставка төмен болса (мысалы, екі есе — 9%)

Қамба иесінің көңілі жай. «Мә, кімге ақша керек — алыңдар, үстіне аздап тиын қосып қайтарсаңдар болды» деп жомарттық танытады.

Бәрі жаппай қарызға ақша ала бастайды. Бір көршің көлік мінеді, екіншісі үйін жөндеп алады. Ауыл ақшаға қарқ болады.

Дүкенші қарап қала ма, алақан ысқылай бастайды: «Охо, жұртта ақша көп екен!» Кеше ғана келісін 3000 теңгеге сатқан етті бүгін 5000 қылса да өтетінін біледі. Баға «ұшады». Жұрттың қалтасында ақша көп болғанымен, тауар құны екі өсіп шыға келгендіктен, береке болмайды.

Ставка өмірімізге қалай әсер етеді?

Біреулер айтуы мүмкін: «Өөй, менің несием жоқ, маған бәрібір» деп. Жоқ, олай емес! Несиесі жоқ адамның депозиті болуы мүмкін.

Бүгінгі мысалмен ставка 18% болса, банкте депозитте жатқан ақша өзінен-өзі көбейіп жатыр деген сөз. Бұл жерде банк: «Ақшаңды жұмсамай маған әкеліп сақта, мен саған жақсылап сыйақы беремін» деп тұр. Демек, қазір ақша жинауға ең тиімді уақыт.

Ал, керісінше, ставка шарықтап тұрғанда несие алсаң, онда банкке «байлық» сыйлайсың. Сондықтан ставканы бақылау керек. Ол түсті ме — демек, несиенің пайызы да құлайды деген сөз.

Базалық ставка — экономика үшін өзіндік бір «диета». Егер ел «семіріп» (баға өсіп) кетсе, Ұлттық банк ставканы көтеріп, нарықты «диетаға» отырғызады. Егер ел «арықтап» (сауда жүрмей) қалса, ставканы түсіріп, ақша ағынына ерік береді.

Бұдан шығатын түйін:

Ставка жоғары кезде — ақша жинаған тиімді.
Ставка төмендегенде — іс бастап, несие алып, қимылдап қалған жақсы.

Қай уақытта не істеу керегін білу үшін осы ставканы бақылап отыруымыз керек.

Жақсы демалыс болсын!

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Зейнетақы ақшасы қанша табыс әкелді немесе ақшаны кімге жұмыс істеткен тиімді?

БЖЗҚ (ЕНПФ) биылғы бірінші тоқсанның қорытындысын жариялапты. Бұл есепте зейнетақы активтерін басқаратын Ұлттық банк пен жеке компаниялардың табыс нәтижесі де бар.

«Ертең қанша «пенсия» алам» деп келешегіне жоспар құратын адамға бұл — керек ақпарат. Мемлекет әр азаматқа өзінің зейнетақы ақшасының 50%-тін табысы тәуір жеке басқарушы компанияларға беруге рұқсат етіп қойғанын білетін боларсыз, талай жаздық та. Енді есепке көз салайық.

Ақшаны кім басқарып отыр?

Ұлттық банк: Негізгі сома сонда — 25,7 трлн теңге.

Жеке басқарушылар: Жұрт сеніп тапсырған сома — 101,8 млрд теңге.

Табыс қандай?

Соңғы 12 айда (2025 жылғы сәуірден 2026 жылғы наурызға дейінгі аралықта):

Ұлттық банктің басқаруындағы активтер 10,74% табыс әкелді.

Жеке компаниялардың табысы 9% бен 17,8% аралығында.

Біздің ақша неге тігілген? (Ұлттық банк портфелі)

42,74% — ҚР Қаржы министрлігінің мемлекеттік қағаздары (ең қауіпсіз құралдар).

35,23% — Шетелдік акциялар мен облигациялар.

9,26% — Квазимемлекеттік компаниялардың облигациялары («Самұрық-Қазына» және т.б.).

Валюта бойынша: Ақшамыздың 61%-ы теңгеде, ал 39%-ы долларда сақтаулы. Бұл теңге бағамы құбылғанда портфельдің тепе-теңдігін сақтауға көмектеседі.

Жеке басқарушылардың табыс рейтингі

1. «Сентрас Секьюритиз» — 17,80%
2. «Halyk Finance» — 10,98%
3. «Alatau City Invest» — 10,62%
4. «Halyk Global Markets» — 10,54%
5. «BCC Invest» — 9,01%

Бұл рейтинг бізге не дейді?

Лидер анық: «Сентрас Секьюритиз» 17,8% көрсеткішпен Ұлттық банктен де (10,74%), басқа бәсекелестерінен де айтарлықтай алға шыққан. Бұл нарықтағы өте жоғары көрсеткіш.

Орташа деңгей: Басқарушылардың көбі 10-11% маңында, яғни Ұлттық банкпен деңгейлес жұмыс істеген.

Сіз білу керек ақпарат: Егер ақшаңызды жеке компания басқарса, оның табысы инфляциядан жоғары болуға тиіс. Егер компанияның көрсеткіші көңіліңізден шықпаса, оны 1 жылдан кейін басқасына ауыстыруға қақыңыз бар.

Биылдан бастап жеке басқарушы компанияларға талап күшейгенін айттық. Енді олардың жұмысы Ki композиттік индексімен бағаланады. Егер жеке компанияның тапқан табысы төмен болса, олар жетпеген айырмашылықты өз қалтасынан (өз капиталынан) төлеп беруге міндетті. Яғни, қазір жеке компаниялар біздің ақшамыз үшін өз ақшасымен жауап береді.

Сарапшылар не дейді?

Белгілі TENGENOMIKA телеграм-каналының авторы зейнетақы жүйесі жаңа модельге көшіп жатқанына басымдық береді. Ендігі жерде біздің болашақ зейнетақымыздың көлемі тек мемлекетке емес, сіз бен біздің жеке шешімімізге тікелей байланысты дейді.

Бізде қазір екі жол бар:

1. Жинақты БЖЗҚ-да қалдырып, қалыптасқан орташа табысты қанағат тұту.
2. Ақшаны жеке компанияларға сеніп тапсырып, жинақты өсіруге тырысу.

Білесіз, ақша — жинап қоятын дүние емес, ол жұмыс істеуі керек. Ал ол ақшаны кімге жұмыс істеткен тиімді екенін жоғарыдағы цифрларға қарап, өзіңіз шешіп көріңіз.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

🚆 Астанада LRT картасына онлайн режимде өтінім қабылданып жатыр

28 сәуірден бастап оқушылар мен жеңілдік берілген санаттағы азаматтар LRT атаулы картасын рәсімдей алады.

🔹 Кімдер ала алады?

Астанада оқитын 7-18 жас аралығындағы оқушылар.

Астанада тіркелген және тұрақты адресі бар жеңілдік санатындағы азаматтар.

🔹 Қалай өтінім береді?

Тек онлайн форматта transcard.kz сайты арқылы. Тиісті мәліметтерді толтырып, керек құжаттарды жүктеп, картаны алатын ыңғайлы аудан әкімдігін таңдау керек.

🔹 Құны және алу жолы:

Дайындау құны — 1200 теңге.

Карта дайын болғанда SMS-хабарлама аласыз.

Картаны қаланың 6 аудандық әкімдігінде орналасқан арнайы пункттерден алуға болады.

Бұл атаулы карталар тек LRT-мен жүруге арналған, яғни қалалық автобустарға жарамсыз. Ал, өзге жолаушылар үшін карта мен билеттер станциялар іске қосылған соң қолжетімді болады.

LRT қашан іске қосылады?

Қала әкімі Жеңіс Қасымбектің айтуынша:

✅ Жүйенің сынақ жұмыстары аяқталды, ол пайдалануға толық дайын.
✅ Іске қосу жақын уақытқа жоспарланып отыр.
✅ Қазір станцияларға кедергісіз кіру/шығу және төңіректі абаттандыру жұмыстары (әсіресе Тәуелсіздік даңғылынан «Нұрлы жол» вокзалына дейін) жүріп жатыр.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Алимент қайда кетіп жатыр?

Осы жаңалықты естідіңіздер ме? Енді алимент алатын тарап есеп беруге міндеттелуі мүмкін.

Дұрыс түсінсек, алиментті көптеп төлейтін азаматтар енді «ақшам балаға жұмсалып жатыр ма, әлде басқа жаққа кетіп жатыр ма?» деп уайымдамаса болатындай. Өйткені Әділет министрлігі алимент ақшасының қайда жұмсалатынын бақылайтын жаңа тәртіп дайындап жатыр екен.

Ең бастысын айтсақ:

Бұл талап бәріне бірдей жаппай қойылмайды. Егер ай сайынғы алимент мөлшері 100–150 мың теңге шамасында болса, ешкім сізден есеп талап етпейді. Себебі министрлік «бұл сома баланың ішіп-жемі мен киімінен артылмайды» деп есептейді.

Сонда кімдер есеп береді?

Есеп беру міндеті тек ірі көлемдегі алименттерге қатысты болуы мүмкін. Мысалы, егер әкесінің (немесе анасының) табысы жоғары болып, баласына ай сайын 500 мың немесе 1 миллион теңгеден аударып тұрса, онда ол ақшаның қайда кеткенін білуге құқығы болады.

Бұл талап не үшін керек?

Негізі, қазір де «отчет» сұратуға болады, бірақ ол үшін сотқа жүгінесің, уақыт кетеді. Ал жаңа тетік бұл процесті оңайлатпақ. Қарапайым тілде айтқанда, мақсат — ақшаның нақты баланың дамуына, үйірмелеріне немесе денсаулығына жұмсалуын қадағалау.

«Егер алимент сомасы қомақты болса, әрине, оның есебін талап ету қисынды. Біз қазір осы жүйені реттегіміз келеді», – дейді Әділет вице-министрі Бекболат Молдабеков.

Қысқасы, алимент — әкенің я шешенің емес, баланың ақшасы. Енді сол ақшаның «баланың аузына» барып жатқанын құрғақ сөзбен емес, нақты цифрмен дәлелдейтін кез тууы мүмкін. Әділет министрлігінің бұл бастамасы қаншалықты әділ? Бұл жаңалық ата-аналар арасында сенімді арттыра ма, әлде жаңа дауға жол аша ма? Оны өздеріңіз талдап көріңіздер. Пікір алаңы ашық.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Енді банк несие туралы ақпарат беруге міндетті

Бұл — алаяқтардың қолымен заңсыз рәсімделген кредиттерге қатысты мәселе. Бұрын біреу сенің атыңа кредит рәсімдеп жіберсе, оны дәлелдеу қиын болатын. Алаяқ ол кредитті қалай рәсімдеді? Құжатқа кім қол қойды? Алаяқтар табыс туралы құжатты қалай дайындап, қалай ұсынды?

Бұның бәрін білу мүмкін емес еді. Ең сорақысы, адамның рұқсатынсыз және алдын ала фото/видеоға түсірмей-ақ, биометриядан қалай өткені туралы ақпарат жабық болатын. Өйткені қаржы ұйымдары несие туралы кез келген ақпаратты «банк құпиясы» деген сылтаумен ешкімге бермей келді.

Мұрат Әбенов 2024 жылы 1500 сот процесі өткенін мысал етеді. Тек үш жағдайда ғана банктер кінәлі деп танылып, 99,9% жағдайда жеңіп шығып отырған. Енді осы күрделі мәселе шешімін тауып жатыр.

Депутат өзінің әлеуметтік желідегі парақшасында қаржылық алаяқтыққа қарсы бағытталған заңның маңызды тұстарын жариялаған екен. Мәжілісменнің сөзіне сүйенсек, енді кредиторларды «банк құпиясы» ақтай алмайды. Себебі 3 сәуірден бастап күшіне енген заң бұл кедергінің бәрін жояды.

Не өзгерді?

Депутат жазған басты 7 жаңалық мынау:

Қош бол, «4 цифр»! Бұдан былай тек SMS-кодпен немесе видеоқоңыраумен несие берілмейді. Банкке барып, өтініш жазып, биометриядан өтіп, электрондық қолтаңбаға жазбаша келісім беру керек.

Ұлттық банк бақылайды: Әрбір қадамның цифрлық ізі қалады. Банк өз бетімен шешім қабылдай алмайды, барлық құжаттар жүйеде сақталады.

Антифрод сүзгіден өткізеді: Ірі сомадағы төлемдер мен несиелерді Ұлттық банктің арнайы «Антифрод» жүйесі тексереді.

«Бір қолға — бір несие»: Бір уақытта бірнеше банктен несие алу мүмкін емес. Алдымен біреуінің жауабын күту шарт.

24 сағатқа үзіліс: Ақша шотта бір тәулік тұруға тиіс. Осы уақытта банк сізбен хабарласып, несиені басқа емес, сіз алып жатқанын растауы керек.

Отбасы келісімі: Яғни, несие алу үшін туыстарыңыздың да рұқсаты қажет болуы мүмкін.

Биометрия міндетті: Егер биометриясыз несие берілсе және ол алаяқтық болып шықса, банк несиені өз есебінен жабады.

Міне, енді банктер осы 7 талаптың үдесінде жұмыс істейді. Біреуінен қалт кете ме, рәсімделген кредитке өзі жауапты болады дейді мәжілісмен.

Яғни, енді клиент банкке барып, кез келген ескі несие бойынша барлық құжатты талап ете алады. Ал, банк сұралған ақпаратты беруге міндетті. Сосын сол құжаттармен Қаржы нарығын реттеу агенттігіне, полицияға немесе сотқа барып, заңсыз рәсімделген несиені жабуға болады.

Қазірдің өзінде алғашқы нәтижелер бар екен. 400 өтініш түскен. Соның тең жартысында банктер қателігін мойындап, несиені өздері жаба бастаған. Бұл да депутаттың ақпараты. Сондықтан, бұл жаңалықты айналаңыздағы адамдармен бөлісіп қоюға болады. Әйтеуір бір адамды болса да заңсыз рәсімделген қарыздан арашалап қалар.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Мемлекет басшысының Жарлығымен Роман Васильевич Скляр Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы болып тағайындалды.

@qarzhylyq_sauat

Депозит пайызы ең жоғары банктер

Сәуірде базалық мөлшерлеме 18% деңгейінде қалғаннан кейін банктер біртіндеп депозит пайызын сәл өсіре бастады деп жазады «Нарық» порталы.

Төменде депозитке ең жоғары пайыз беретін банктер тізімі (ЖТСМ бойынша):

Еуразиялық банк — 3 ай — 20,53%
BNK Bank — 20,5%
Home Credit — 3 ай — 20,5%
ЦентрКредит Банкі — 3 ай — 20%
Kaspi Bank — 3 ай — 20%
Forte Bank — 3 ай — 20%
Bereke bank — 3 ай — 20%
Нұрбанк — 3 ай — 20%
Freedom Bank — 6 ай — 20%
Altyn Bank — 6 ай — 20%
KMF Bank — 6 ай — 20%
Заман-Банк — 36 ай — 20%
Halyk Bank — 19,5%.

Айта кетейік, жоғарыдағы пайыз жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі, яғни бір жыл сақтағандағы пайыз.

Сонымен қатар, аталған пайыз жинақтаушы депозит пайызы, ақша алынбайды. Егер депозиттен кез келген уақытта ақша алатын болса, пайызы бұдан төмен болады.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Мемлекет басшысының Жарлығымен Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев ҚР Премьер-Министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды.

@qarzhylyq_sauat