Отбасы банк аралық заемның процентін көтеріп жатыр
Не өзгереді?
2026 жылғы 5 маусымнан бастап аралық (промежуточный) қарыздың проценті бәріне бірдей — жылдық 8,5% болады.
Ескі шартқа ілігіп үлгергендер алаңдамасын. Яғни, егер 4 маусымға дейін несиеңіз мақұлданып қойса, бұрынғы процентпен (мысалы, 7,5%) рәсімдей бересіз.
Несие алуда өзгеріссіз қалған басты 2 шарт:
1. Үй құнының 50%-тін шотқа салу керек.
2. Ол ақша банкте кемінде 6 ай тұруы керек (бағалау көрсеткіші — кемінде 5-ке жетуі үшін).
Қалтаға әсері қандай?
Мысалы, 30 млн теңге несие алсаңыз, бұрынғы процент пен қазіргі 8,5% арасындағы айырмашылық ай сайынғы төлемде шамамен 12 000 – 20 000 теңге төңірегінде болады.
Бұл процент қайда жүреді?
🔹 жаңа немесе ескі үй алуға;
🔹 жер телімін сатып алуға, үй салуға және жөндеу жұмыстарына;
🔹 «Өз үйім», «Әскери баспана» және «Кейіннен сатып алу құқығымен жалға берілетін тұрғын үй» бағдарламаларына несие рәсімделгенде.
Салымшылар үшін жыл сайынғы мемлекеттің 20% сыйақысы (премиясы) толық сақталатын болыпты.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Не өзгереді?
2026 жылғы 5 маусымнан бастап аралық (промежуточный) қарыздың проценті бәріне бірдей — жылдық 8,5% болады.
Ескі шартқа ілігіп үлгергендер алаңдамасын. Яғни, егер 4 маусымға дейін несиеңіз мақұлданып қойса, бұрынғы процентпен (мысалы, 7,5%) рәсімдей бересіз.
Несие алуда өзгеріссіз қалған басты 2 шарт:
1. Үй құнының 50%-тін шотқа салу керек.
2. Ол ақша банкте кемінде 6 ай тұруы керек (бағалау көрсеткіші — кемінде 5-ке жетуі үшін).
Қалтаға әсері қандай?
Мысалы, 30 млн теңге несие алсаңыз, бұрынғы процент пен қазіргі 8,5% арасындағы айырмашылық ай сайынғы төлемде шамамен 12 000 – 20 000 теңге төңірегінде болады.
Бұл процент қайда жүреді?
🔹 жаңа немесе ескі үй алуға;
🔹 жер телімін сатып алуға, үй салуға және жөндеу жұмыстарына;
🔹 «Өз үйім», «Әскери баспана» және «Кейіннен сатып алу құқығымен жалға берілетін тұрғын үй» бағдарламаларына несие рәсімделгенде.
Салымшылар үшін жыл сайынғы мемлекеттің 20% сыйақысы (премиясы) толық сақталатын болыпты.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍13❤4😨4
Базалық ставка түсті!
Соңғы 7 айдан аса уақыт бойы тапжылмастан тұр еді. Ақша-кредит шарттары жұмсара бастады деген сөз. Жақсы белгі.
18% болған базалық ставка енді — 17%.
Жылдық инфляцияның ресми деңгейі — 10,4%.
Ұлттық банк ставканы түсірді. Енді не болады? Бұл қандай сигнал?
Ол туралы жазбамызды аздан соң оқи аласыздар.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Соңғы 7 айдан аса уақыт бойы тапжылмастан тұр еді. Ақша-кредит шарттары жұмсара бастады деген сөз. Жақсы белгі.
18% болған базалық ставка енді — 17%.
Жылдық инфляцияның ресми деңгейі — 10,4%.
Ұлттық банк ставканы түсірді. Енді не болады? Бұл қандай сигнал?
Ол туралы жазбамызды аздан соң оқи аласыздар.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍15⚡9🥰1
🇰🇿 ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ
Оқырманның тек 21%-ті ғана Ұлттық банктің қадамын дәл тапты
Таңда кішігірім сауалнама жүргізген едік. Дауыс бергендердің жартысынан көбі, яғни 58%-ті «Ставка өзгеріссіз қалады (18%)» деп дауыс беріпті. Тіпті 22% оқырман «Тағы өседі» деп қауіптенген.
Ал ставка 17%-ке түседі деп интуициясына сенгендер небәрі — 21%. Әрине, дәл тапқандарды құттықтап қойса да артық емес, нарықты жақсы сезеді екен деп үміттенгіміз келеді!
Сауалнаманың нәтижесін AI-ге талдатып көргем. Бүй дейді:
Халық әлі де секемшіл: Оқырманның 80%-ға жуығы (сақталады және өседі дегендер) нарықтағы қымбатшылықты әлі де сезініп отыр. Жаңа салық реформасы, коммуналдық тарифтердің өсуі мен жанармай бағасы халықтың көңіл-күйіне тікелей әсер етіп тұрғанының белгісі осы.
Ұлттық банктің қадамы күтпеген жерден болды: Азаматтардың басым бөлігі Бас банк ақша-кредит шарттарын осыншалық тез босатады деп ойламады. Бірақ мамырда инфляцияның 10,4%-ға дейін күрт баяулауы Ұлттық банкті тәуекелге бел буғызғанын аңғартады.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Таңда кішігірім сауалнама жүргізген едік. Дауыс бергендердің жартысынан көбі, яғни 58%-ті «Ставка өзгеріссіз қалады (18%)» деп дауыс беріпті. Тіпті 22% оқырман «Тағы өседі» деп қауіптенген.
Ал ставка 17%-ке түседі деп интуициясына сенгендер небәрі — 21%. Әрине, дәл тапқандарды құттықтап қойса да артық емес, нарықты жақсы сезеді екен деп үміттенгіміз келеді!
Сауалнаманың нәтижесін AI-ге талдатып көргем. Бүй дейді:
Халық әлі де секемшіл: Оқырманның 80%-ға жуығы (сақталады және өседі дегендер) нарықтағы қымбатшылықты әлі де сезініп отыр. Жаңа салық реформасы, коммуналдық тарифтердің өсуі мен жанармай бағасы халықтың көңіл-күйіне тікелей әсер етіп тұрғанының белгісі осы.
Ұлттық банктің қадамы күтпеген жерден болды: Азаматтардың басым бөлігі Бас банк ақша-кредит шарттарын осыншалық тез босатады деп ойламады. Бірақ мамырда инфляцияның 10,4%-ға дейін күрт баяулауы Ұлттық банкті тәуекелге бел буғызғанын аңғартады.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
❤12
Ұлттық банк ставканы түсірді. Енді не болады?
Ставка 18-ден 17-ге түсті деп жатырмыз ғой. Бұл жай ғана статистика емес-ау. Ол соңғы жарты жылдағы үлкен экономикалық күрестің нәтижесі сияқты көрінеді.
Нарықтағы «картинаны» толық көру үшін сәл шегініс жасап, сандарды «сөйлетіп» көрейікші.
2025 жыл.
Ұлттық банктің Ақша-кредит саясаты комитеті қаңтардағы отырысында базалық ставканы 15,25% деңгейінде сақтап қалған еді. Сол тұста ішкі-сыртқы факторлар инфляцияның қарқынын күшейтіп (ақпанда – 9,4%), наурызда ставка 16,50%-ке көтерілді.
Инфляцияның құбылуын қараңыз: тамызда 12,2%-ке барған жылдық инфляция (қымбатшылық қой) күшіне мініп, қыркүйекте 12,9%-ке жетіп барды.
Осы кезде Ұлттық банк ойлана бастады. Өйткені Бас банктің алға қойған мақсаты — инфляция деңгейін 5%-ке «құлату» еді. Енді қатаң шара қабылдамаса болмайды. Мұндайда оның жалғыз құралы бар екенін білеміз. Ол не? Ол — базалық ставка.
Қазан айында Орталық банк ставканы бірден 18%-ге дейін көтерді. Содан бері тура 7 айдан аса уақыт өтті. Осы аралықта Ұлттық банк 4 отырыс өткізіп, нарықты бағалап, жаңарған макроэкономика деректерін саралай отырып ставканы тапжылмай ұстап келді. Себебі «өртті өшіру» керек болды.
Егер осының бәріне қарамай, ставканы ерте түсіргенде, әлгі (былтырғы) 12,9%-тік инфляция одан әрі өршіп кетер еді. Яғни, 18%-тік «қатаң» ставка осы аралықта нарықтағы артық ақшаны сіңіріп алып, бағаны күштеп тежеп тұратын «тосқауыл» рөлін атқарды.
Бүгінгі шешім нарыққа қандай сигнал береді?
Көптен өзгермей келген базалық ставка енді — 17%. Мамыр айының қорытындысы бойынша инфляция 10,4%-ке дейін түскен. 2025-тің соңында ол 12,3 еді. Ақпанда 11,7% болды. Наурызда — 11,0%. Осы тізбекке қарасақ, инфляция орнықты түрде бәсеңдеп келеді. Бәлкім, көп ұзамай бір таңбалы мәнге де түсер.
Бүгінгі шешімімен Бас банк «біз инфляцияны бақылай алдық, демек, жағдай тұрақталып келеді» деген жақсы сигнал беріп отыр нарыққа. Яғни, инфляцияның 12,9%-тен 10,4%-ке дейін үздіксіз бәсеңдеуі — осы 18%-тік ставканың жемісі деп түсінуге болатын шығар.
Қарапайым тілмен айтқанда, Ұлттық банк соңғы 7 айда нарықты қатты қысып ұстады. Соның арқасында болар, баға өсімінің тежелгенін жоғарыдағы ресми статистикадан көріп отырмыз. Енді Бас банк бұранданы сәл босатқанымен, бұл бәрі бірден арзандайды деген сөз емес. Тек депозит проценттері төмендемей тұрғанда қазірден тиімді ставканы бекітіп алып, ал несие алуды жоспарлаған жағдайда проценттердің сәл де болса түскенін күткен дұрыс.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Ставка 18-ден 17-ге түсті деп жатырмыз ғой. Бұл жай ғана статистика емес-ау. Ол соңғы жарты жылдағы үлкен экономикалық күрестің нәтижесі сияқты көрінеді.
Нарықтағы «картинаны» толық көру үшін сәл шегініс жасап, сандарды «сөйлетіп» көрейікші.
2025 жыл.
Ұлттық банктің Ақша-кредит саясаты комитеті қаңтардағы отырысында базалық ставканы 15,25% деңгейінде сақтап қалған еді. Сол тұста ішкі-сыртқы факторлар инфляцияның қарқынын күшейтіп (ақпанда – 9,4%), наурызда ставка 16,50%-ке көтерілді.
Сол меже қыркүйекке дейін өзгерген жоқ.
Инфляцияның құбылуын қараңыз: тамызда 12,2%-ке барған жылдық инфляция (қымбатшылық қой) күшіне мініп, қыркүйекте 12,9%-ке жетіп барды.
Осы кезде Ұлттық банк ойлана бастады. Өйткені Бас банктің алға қойған мақсаты — инфляция деңгейін 5%-ке «құлату» еді. Енді қатаң шара қабылдамаса болмайды. Мұндайда оның жалғыз құралы бар екенін білеміз. Ол не? Ол — базалық ставка.
Қазан айында Орталық банк ставканы бірден 18%-ге дейін көтерді. Содан бері тура 7 айдан аса уақыт өтті. Осы аралықта Ұлттық банк 4 отырыс өткізіп, нарықты бағалап, жаңарған макроэкономика деректерін саралай отырып ставканы тапжылмай ұстап келді. Себебі «өртті өшіру» керек болды.
2026. Жыл басы.
Нарықта қауіп шаш етектен: елде жаңа салық реформасы басталып кетті, оның бағаға жанама әсері болатыны анық еді. Оған әне-міне өседі деген коммуналдық тарифтерді қосайық. Жанармай бағасы да өсіп шыға келді. Таяу Шығыста қырғи-қабақ соғыс. Оның кесірінен мұнай бағасы құбылды.
Егер осының бәріне қарамай, ставканы ерте түсіргенде, әлгі (былтырғы) 12,9%-тік инфляция одан әрі өршіп кетер еді. Яғни, 18%-тік «қатаң» ставка осы аралықта нарықтағы артық ақшаны сіңіріп алып, бағаны күштеп тежеп тұратын «тосқауыл» рөлін атқарды.
Бүгінгі шешім нарыққа қандай сигнал береді?
Көптен өзгермей келген базалық ставка енді — 17%. Мамыр айының қорытындысы бойынша инфляция 10,4%-ке дейін түскен. 2025-тің соңында ол 12,3 еді. Ақпанда 11,7% болды. Наурызда — 11,0%. Осы тізбекке қарасақ, инфляция орнықты түрде бәсеңдеп келеді. Бәлкім, көп ұзамай бір таңбалы мәнге де түсер.
Бүгінгі шешімімен Бас банк «біз инфляцияны бақылай алдық, демек, жағдай тұрақталып келеді» деген жақсы сигнал беріп отыр нарыққа. Яғни, инфляцияның 12,9%-тен 10,4%-ке дейін үздіксіз бәсеңдеуі — осы 18%-тік ставканың жемісі деп түсінуге болатын шығар.
Енді ақша нарығына аздап «қан жүгіре» бастайды. Бұл — бизнеске берілетін несиелер біртіндеп арзандауға көшеді деген алғашқы белгі. Жоғары ставкамен жіпсіз байланып келген экономика енді даму режиміне ауыса бастайды.
Қарапайым тілмен айтқанда, Ұлттық банк соңғы 7 айда нарықты қатты қысып ұстады. Соның арқасында болар, баға өсімінің тежелгенін жоғарыдағы ресми статистикадан көріп отырмыз. Енді Бас банк бұранданы сәл босатқанымен, бұл бәрі бірден арзандайды деген сөз емес. Тек депозит проценттері төмендемей тұрғанда қазірден тиімді ставканы бекітіп алып, ал несие алуды жоспарлаған жағдайда проценттердің сәл де болса түскенін күткен дұрыс.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍18❤5⚡2
«Зейнетақы ақшасы тек зейнетақыға жұмсалуы керек»
Бұл — отандық сарапшылардың бір ауыздан айтып отырған тұжырымы.
Өздеріңіз де білесіздер, Қазақстанның зейнетақы жүйесінде үлкен өзгеріс болып жатыр. Әлеуметтік желілерде бұл жаңалықты қабылдай алмай жатқан қауымның да қарасы қалың. Бірақ, бұл эмоциямен емес, экономикалық себеп-салдарына тереңірек үңілетін тақырып болып тұр.
Экономистер мен қаржыгерлер де бұл мәселеге мүлдем басқа қырынан қарап отыр. Тақырыптың түп төркініне үңілсек, біз зейнетақы қорындағы жинақтың негізгі миссиясын шатастырып алған сияқтымыз.
Қаржыгер Расул Рысмамбетов бұл реформаның түпкі философиясы мүлдем басқа дейді. Оның айтуынша, зейнетақы ақшасы — бүгін үй сатып алып, ертеңіне ремонт жасай салатын кәдімгі жинақ шоты емес.
— Мен зейнетақы жинағын жаппай, қалай болса солай шешіп алуға әу бастан қарсы болғанмын. Ол — адамның еңбекке қабілеті азайып, бұрынғыдай жұмыс істей алмайтын кәрілік шағына арналған ақша. Сондықтан «порогтың» көтерілгені қисынды деп есептеймін, — дейді Расул Рысмамбетов.
Экономист Айдархан Құсайынов бұл мәселеде тіпті қатаң позиция ұстанады екен.
— Экономист ретінде зейнетақыны мерзімінен бұрын алу шегі көтерілгенін қолдаймын. Тіпті бұл көрсеткішті бұдан да жоғары көтеру керек. Ал идея деңгейінде айтсам, ақшаны ерте шешіп алуға мүлдем тыйым салған дұрыс. Бұл зейнетақы жүйесін сауықтырады және болашақта адамдардың лайықты зейнетақы алу мүмкіндігін шынайы түрде арттырады.
Осы кезге дейін зейнетақының бір бөлігін алуға рұқсат берілгенде, нарыққа миллиардтаған қаржы құйылғаны белгілі. Саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің айтуынша, бұл қадам нарықты артық ақшамен толтырып, инфляцияны қоздырды және оның «рахатын» құрылыс компаниялары көрді.
Бұл пікірді Расул Рысмамбетов те нақты фактілермен бекітеді. Жаппай ақша шешудің салдары жекелеген адамдардың баспана мәселесін шешкенімен, жалпы мемлекет деңгейінде үлкен макроэкономикалық проблема тудырды.
— Нарық қатты қызып кетті. Зейнетақы қаржысы жылжымайтын мүлікке ағылған сәтте, елдегі тұрғын үй бағасы екі есе өсті. Осылайша, зейнетақысын шеше алмаған миллиондаған қарапайым қазақстандықтар үшін үй сатып алу қолжетімсіз арманға айналды,
— деп түйеді ойын.
Ең қауіпті тренд — уақыт өте келе мемлекеттің иығына түсетін жүк. Қазір ақшасын шешіп алып, пәтер алып жатқан жастар немесе орта буын өкілдері 20–30 жылдан кейін қартаяды. Ал, қартайған шақта ешбір адам уақытында ақшаны өз еркімен шешіп алғанын мойындағысы келмейді дейді Ғазиз Әбішев:
— Бізде мұнай рентасы уақыт өте келе таусылады, ал алдағы экономикалық болашағымыз үлкен сұрақ тудырып тұр. Ертеңгі күні мемлекеттің бюджет есебінен барлық адамды бірдей солидар зейнетақымен асырай алуы — үлкен күмән. Мұндай жағдайда адамның өз қолымен жинаған жеке жинағы ғана маңызды рөл атқаратын болады.
Қаржыгер Расул Рысмамбетов те бұл ойды мақұлдайды. Егер қазір бұл үрдісті тоқтатпасақ, 30 жылдан кейін мемлекет бюджеті мүлдем тақырға отыруы мүмкін. Себебі жеткіліксіз зейнетақыны үкімет бәрібір бюджет есебінен субсидиялауға мәжбүр болады.
Не істеу керек?
Сарапшылардың ойы бір жерден шығып тұр: зейнетақының ақшасы тек зейнетақыға жұмсалуы керек. «Біз Зейнетақы қорынан ақшаны қалай суырып алсам екен» деп емес, «ресми жалақыны қалай өсіреміз» дегенді талқылауымыз керек. Ең дұрысы — ашық жұмыс орындарын көбейту. Адамдардың жалақысы неғұрлым жоғары және тұрақты болса, оның БЖЗҚ-ға аударатын жарнасы да көп болады, сәйкесінше болашақ зейнетақысы да өседі.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Бұл — отандық сарапшылардың бір ауыздан айтып отырған тұжырымы.
Өздеріңіз де білесіздер, Қазақстанның зейнетақы жүйесінде үлкен өзгеріс болып жатыр. Әлеуметтік желілерде бұл жаңалықты қабылдай алмай жатқан қауымның да қарасы қалың. Бірақ, бұл эмоциямен емес, экономикалық себеп-салдарына тереңірек үңілетін тақырып болып тұр.
Экономистер мен қаржыгерлер де бұл мәселеге мүлдем басқа қырынан қарап отыр. Тақырыптың түп төркініне үңілсек, біз зейнетақы қорындағы жинақтың негізгі миссиясын шатастырып алған сияқтымыз.
Қаржыгер Расул Рысмамбетов бұл реформаның түпкі философиясы мүлдем басқа дейді. Оның айтуынша, зейнетақы ақшасы — бүгін үй сатып алып, ертеңіне ремонт жасай салатын кәдімгі жинақ шоты емес.
— Мен зейнетақы жинағын жаппай, қалай болса солай шешіп алуға әу бастан қарсы болғанмын. Ол — адамның еңбекке қабілеті азайып, бұрынғыдай жұмыс істей алмайтын кәрілік шағына арналған ақша. Сондықтан «порогтың» көтерілгені қисынды деп есептеймін, — дейді Расул Рысмамбетов.
Экономист Айдархан Құсайынов бұл мәселеде тіпті қатаң позиция ұстанады екен.
— Экономист ретінде зейнетақыны мерзімінен бұрын алу шегі көтерілгенін қолдаймын. Тіпті бұл көрсеткішті бұдан да жоғары көтеру керек. Ал идея деңгейінде айтсам, ақшаны ерте шешіп алуға мүлдем тыйым салған дұрыс. Бұл зейнетақы жүйесін сауықтырады және болашақта адамдардың лайықты зейнетақы алу мүмкіндігін шынайы түрде арттырады.
Осы кезге дейін зейнетақының бір бөлігін алуға рұқсат берілгенде, нарыққа миллиардтаған қаржы құйылғаны белгілі. Саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің айтуынша, бұл қадам нарықты артық ақшамен толтырып, инфляцияны қоздырды және оның «рахатын» құрылыс компаниялары көрді.
Бұл пікірді Расул Рысмамбетов те нақты фактілермен бекітеді. Жаппай ақша шешудің салдары жекелеген адамдардың баспана мәселесін шешкенімен, жалпы мемлекет деңгейінде үлкен макроэкономикалық проблема тудырды.
— Нарық қатты қызып кетті. Зейнетақы қаржысы жылжымайтын мүлікке ағылған сәтте, елдегі тұрғын үй бағасы екі есе өсті. Осылайша, зейнетақысын шеше алмаған миллиондаған қарапайым қазақстандықтар үшін үй сатып алу қолжетімсіз арманға айналды,
— деп түйеді ойын.
Ең қауіпті тренд — уақыт өте келе мемлекеттің иығына түсетін жүк. Қазір ақшасын шешіп алып, пәтер алып жатқан жастар немесе орта буын өкілдері 20–30 жылдан кейін қартаяды. Ал, қартайған шақта ешбір адам уақытында ақшаны өз еркімен шешіп алғанын мойындағысы келмейді дейді Ғазиз Әбішев:
— Бізде мұнай рентасы уақыт өте келе таусылады, ал алдағы экономикалық болашағымыз үлкен сұрақ тудырып тұр. Ертеңгі күні мемлекеттің бюджет есебінен барлық адамды бірдей солидар зейнетақымен асырай алуы — үлкен күмән. Мұндай жағдайда адамның өз қолымен жинаған жеке жинағы ғана маңызды рөл атқаратын болады.
Қаржыгер Расул Рысмамбетов те бұл ойды мақұлдайды. Егер қазір бұл үрдісті тоқтатпасақ, 30 жылдан кейін мемлекет бюджеті мүлдем тақырға отыруы мүмкін. Себебі жеткіліксіз зейнетақыны үкімет бәрібір бюджет есебінен субсидиялауға мәжбүр болады.
Не істеу керек?
Сарапшылардың ойы бір жерден шығып тұр: зейнетақының ақшасы тек зейнетақыға жұмсалуы керек. «Біз Зейнетақы қорынан ақшаны қалай суырып алсам екен» деп емес, «ресми жалақыны қалай өсіреміз» дегенді талқылауымыз керек. Ең дұрысы — ашық жұмыс орындарын көбейту. Адамдардың жалақысы неғұрлым жоғары және тұрақты болса, оның БЖЗҚ-ға аударатын жарнасы да көп болады, сәйкесінше болашақ зейнетақысы да өседі.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍27👎6❤4🤡4
Forwarded from AIMAGAMBETOV (A)
Кеше қабылданған заңның ішінде біз ұсынған маңызды түзету бар. Ол ресми түрде күшіне енеді.
Бұрын зейнетақы аннуитетін алып жүрген адам қайтыс болса, оның жинаған ақшасы артында қалған отбасына толық берілмейтін. Мұрагерлері ол ақшаны тек ай сайын, тиын-тебендеп, жылдарға созылып қана ала алатын. Қалған бүкіл ақшасын, бірден алу заң жүзінде мүмкін емес еді.
Енді біз бұл ережені өзгерттік. Отбасыларға таңдау бердік. Егер зейнетақы аннуитеті бойынша шотта ақша қалса, мұрагерлер оны бұрынғыдай ай сайын бөліп алуды жалғастыра береді немесе қалған барлық соманы бір-ақ күнде, бірден толық алып кете алады. Бұрынғыдай тек бір ғана қатал шектеу жоқ, таңдау - отбасының өз қолында.
Біз зейнетақы аннуитеті жүйесін адамдарға ыңғайлыәрі икемді еттік.
Бұрын зейнетақы аннуитетін алып жүрген адам қайтыс болса, оның жинаған ақшасы артында қалған отбасына толық берілмейтін. Мұрагерлері ол ақшаны тек ай сайын, тиын-тебендеп, жылдарға созылып қана ала алатын. Қалған бүкіл ақшасын, бірден алу заң жүзінде мүмкін емес еді.
Енді біз бұл ережені өзгерттік. Отбасыларға таңдау бердік. Егер зейнетақы аннуитеті бойынша шотта ақша қалса, мұрагерлер оны бұрынғыдай ай сайын бөліп алуды жалғастыра береді немесе қалған барлық соманы бір-ақ күнде, бірден толық алып кете алады. Бұрынғыдай тек бір ғана қатал шектеу жоқ, таңдау - отбасының өз қолында.
Біз зейнетақы аннуитеті жүйесін адамдарға ыңғайлыәрі икемді еттік.
👍55👀2💯1
БЖЗҚ немесе сақтандыру компаниясы: «пенсияны» қайдан алған тиімді?
Бізден зейнетақы аннуитеті туралы сұраған оқырман көп болды. Сол туралы білгенімізді айта отырайық.
Жалпы, заң бойынша сіз бен бізде таңдау бар. Ақшамызды:
🔹 БЖЗҚ-да қалдырып, зейнет жасына жеткенде ай сайын алып отыру (ақша таусылғанша)
🔹 Сақтандыру компаниясына аударып, өмір бойына ай сайынғы кіріс ретінде бекіту (ақша таусылса да).
1. Пайдасын айтсақ, зейнетке ерте шыға аласың. Яғни, мемлекет бекіткен зейнет жасын күтпей-ақ, ақшаны ертерек алуға болады.
Шарт бекітілген сәттен бастап: ерлер — 55 жастан, әйелдер — 53 жастан бастап ақша ала алады (әйелдер жасы 2028 жылдан бастап өсіп, 2031 жылы 55-ке жетеді).
Ал егер зияны көп салада жұмыс істеп, кемі 5 жыл арнайы кәсіби жарна төленген болса, ерлер де, әйелдер де 50 жастан бастап ақшасын қолға ала береді.
Төлемі кейін басталатын түрі де бар. Келісімшартты тіпті 45 жаста (зиянды жұмыстағылар 40 жаста) бекітіп қоюға болады. Ақша сақтандыру компаниясында өсіп тұрады да, «пенсия» төлемі 55 жасқа толғанда басталады.
2. Талабын айтсақ, шотта қанша ақша болу керек?
Қазақстанда ең төменгі күнкөріс деңгейі бар (2026 жылға — 50 851 теңге). Қордағы ақша ай сайынғы алатын зейнетақыны сол деңгейдің 70%-нен төмен қылмауға тиіс.
БЖЗҚ-ның ресми сайтында 2025 жылға есеп берілген. Сол бойынша айтсақ, ай сайын ең кемі 32 360 теңге алып тұру үшін шотта минимум мынадай сома болуы шарт:
Ерлерге — кемі 9,1 млн теңге;
Әйелдерге — кемі 11,9 млн теңге.
Ақша жетпей қалса не істейміз?
Егер азаматтың қорында жатқан ақшасы жетпесе, ерлі-зайыптылар немесе жақын туыстар жинақтарын біріктіріп, «бірлескен аннуитет» құра алады. Я болмаса, жетпеген соманы өз қалтамыздан қосуға да рұқсат бар.
Бірақ, бұл қадамға бармас бұрын мына екі жағдайды біліп алу керек:
Минусы: Сақтандыру компаниясымен шартқа отырған соң, ақшаға иелік ету құқығынан айырыласың. Яғни, оны басқа мақсатқа (үй алуға, емделуге) суырып ала алмайсың. Қайтыс болған жағдайда ақшаң мұрагерлерге қалмайды (БЖЗҚ-да керісінше ғой). Тек «кепілді уақыт» деген түсінік бар. Соны шартта арнайы көрсетсең ғана, кейін туысыңа біршама уақыт төленіп тұруы мүмкін.
Плюсі: Сақтандыру компаниясына аударылған ақшаң ертең таусылып қалса да, олар саған өмір бойы ай сайын ақша төлеуге міндетті. Оның үстіне, алатын «пенсияң» жыл сайын 7%-ке өсіп отырады.
Келісімшартты бұзуға бола ма?
Алғашқы 2 жылда шартты өзгертуге немесе бұзуға мүлдем рұқсат жоқ. 2 жылдан кейін де ақшаны БЖЗҚ-ға қайтара алмайсың. Тек басқа сақтандыру компаниясына ғана ауысуға болады.
Бұдан не түюге болады? Егер азаматқа ресми зейнет жасын күтпей, зейнетақысын ертерек ала бергені маңызды болса және шоттағы сомасы жетіп тұрса — тәуір нұсқа. Бірақ ақшаның туыстарыңа мұра боп қалмайтынын ескеру керек. Жалпы, enpf.kz сайтында арнайы калькулятор бар. Нақты шешім қабылдар алдында асықпай, бәрін есептеп алған жөн.
❗Ескерту: Бұл жазба ешкімді сақтандыру компаниясына көшуге үгіттемейді. Жай ғана ақпарат. Әр азамат өз шешіміне өзі жауапты екенін ұмытпағаны жөн.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Бізден зейнетақы аннуитеті туралы сұраған оқырман көп болды. Сол туралы білгенімізді айта отырайық.
Жалпы, заң бойынша сіз бен бізде таңдау бар. Ақшамызды:
🔹 БЖЗҚ-да қалдырып, зейнет жасына жеткенде ай сайын алып отыру (ақша таусылғанша)
🔹 Сақтандыру компаниясына аударып, өмір бойына ай сайынғы кіріс ретінде бекіту (ақша таусылса да).
1. Пайдасын айтсақ, зейнетке ерте шыға аласың. Яғни, мемлекет бекіткен зейнет жасын күтпей-ақ, ақшаны ертерек алуға болады.
Шарт бекітілген сәттен бастап: ерлер — 55 жастан, әйелдер — 53 жастан бастап ақша ала алады (әйелдер жасы 2028 жылдан бастап өсіп, 2031 жылы 55-ке жетеді).
Ал егер зияны көп салада жұмыс істеп, кемі 5 жыл арнайы кәсіби жарна төленген болса, ерлер де, әйелдер де 50 жастан бастап ақшасын қолға ала береді.
Төлемі кейін басталатын түрі де бар. Келісімшартты тіпті 45 жаста (зиянды жұмыстағылар 40 жаста) бекітіп қоюға болады. Ақша сақтандыру компаниясында өсіп тұрады да, «пенсия» төлемі 55 жасқа толғанда басталады.
2. Талабын айтсақ, шотта қанша ақша болу керек?
Қазақстанда ең төменгі күнкөріс деңгейі бар (2026 жылға — 50 851 теңге). Қордағы ақша ай сайынғы алатын зейнетақыны сол деңгейдің 70%-нен төмен қылмауға тиіс.
БЖЗҚ-ның ресми сайтында 2025 жылға есеп берілген. Сол бойынша айтсақ, ай сайын ең кемі 32 360 теңге алып тұру үшін шотта минимум мынадай сома болуы шарт:
Ерлерге — кемі 9,1 млн теңге;
Әйелдерге — кемі 11,9 млн теңге.
Ақша жетпей қалса не істейміз?
Егер азаматтың қорында жатқан ақшасы жетпесе, ерлі-зайыптылар немесе жақын туыстар жинақтарын біріктіріп, «бірлескен аннуитет» құра алады. Я болмаса, жетпеген соманы өз қалтамыздан қосуға да рұқсат бар.
Бірақ, бұл қадамға бармас бұрын мына екі жағдайды біліп алу керек:
Минусы: Сақтандыру компаниясымен шартқа отырған соң, ақшаға иелік ету құқығынан айырыласың. Яғни, оны басқа мақсатқа (үй алуға, емделуге) суырып ала алмайсың. Қайтыс болған жағдайда ақшаң мұрагерлерге қалмайды (БЖЗҚ-да керісінше ғой). Тек «кепілді уақыт» деген түсінік бар. Соны шартта арнайы көрсетсең ғана, кейін туысыңа біршама уақыт төленіп тұруы мүмкін.
Плюсі: Сақтандыру компаниясына аударылған ақшаң ертең таусылып қалса да, олар саған өмір бойы ай сайын ақша төлеуге міндетті. Оның үстіне, алатын «пенсияң» жыл сайын 7%-ке өсіп отырады.
Келісімшартты бұзуға бола ма?
Алғашқы 2 жылда шартты өзгертуге немесе бұзуға мүлдем рұқсат жоқ. 2 жылдан кейін де ақшаны БЖЗҚ-ға қайтара алмайсың. Тек басқа сақтандыру компаниясына ғана ауысуға болады.
Бұдан не түюге болады? Егер азаматқа ресми зейнет жасын күтпей, зейнетақысын ертерек ала бергені маңызды болса және шоттағы сомасы жетіп тұрса — тәуір нұсқа. Бірақ ақшаның туыстарыңа мұра боп қалмайтынын ескеру керек. Жалпы, enpf.kz сайтында арнайы калькулятор бар. Нақты шешім қабылдар алдында асықпай, бәрін есептеп алған жөн.
❗Ескерту: Бұл жазба ешкімді сақтандыру компаниясына көшуге үгіттемейді. Жай ғана ақпарат. Әр азамат өз шешіміне өзі жауапты екенін ұмытпағаны жөн.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
💯8❤5
Зейнетақымызды айналдырып жатқан компаниялардың табыс рейтингі
БЖЗҚ 1 мамырдағы жағдай бойынша зейнетақы активтерінің табыстылығы туралы мәлімет жариялаған екен. Ұлттық банк пен жеке компаниялардың табысына қарай соңғы 12 айдағы (2025 мамыр – 2026 сәуір) рейтингі былай түзілген:
🥇 «Сентрас Секьюритиз» — 17,60% табыс
(Басқаруында 8,28 млрд теңге бар)
🥈 Ұлттық банк — 17,49% табыс
(Басқаруында 1,02 трлн теңге бар)
🥉 «Alatau City Invest» — 12,59% табыс
(Басқаруында 17,03 млрд теңге бар)
🏅 «Halyk Finance» — 10,71% табыс
(Жекелердің ішіндегі ең ірісі — 59,69 млрд теңгесі бар)
🏅 «Halyk Global Markets» — 10,26% табыс
(Басқаруында 7,28 млрд теңге бар)
🏅 «BCC Invest» — 8,91% табыс
(Басқаруында 13,55 млрд теңге бар)
Нарыққа жаңа қосылған «Tansar Capital» (49,38 млн теңгесі бар) жұмысын биыл 8 сәуірде бастаған еді. Әзірге 12 айлық толық көрсеткіші жоқ. Бірақ, жұмысын бастағалы 0,57% табыс тауып үлгерген.
Егер жинағыңыздың бір бөлігін жеке басқарушы компания(лар)ға беріп қоюды ойлап жүрсеңіз, осылай аралық рейтингпен танысып жүрген жөн. Салыстырмалы түрде қай компания тұрақтылық көрсетіп келеді, табысы мен нарықтағы жүрісі қалай — бәрін саралай аласыз. Әрі қарай шешім қабылдауға аздап болса да септігі тиіп қалары анық.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
БЖЗҚ 1 мамырдағы жағдай бойынша зейнетақы активтерінің табыстылығы туралы мәлімет жариялаған екен. Ұлттық банк пен жеке компаниялардың табысына қарай соңғы 12 айдағы (2025 мамыр – 2026 сәуір) рейтингі былай түзілген:
🥇 «Сентрас Секьюритиз» — 17,60% табыс
(Басқаруында 8,28 млрд теңге бар)
🥈 Ұлттық банк — 17,49% табыс
(Басқаруында 1,02 трлн теңге бар)
🥉 «Alatau City Invest» — 12,59% табыс
(Басқаруында 17,03 млрд теңге бар)
🏅 «Halyk Finance» — 10,71% табыс
(Жекелердің ішіндегі ең ірісі — 59,69 млрд теңгесі бар)
🏅 «Halyk Global Markets» — 10,26% табыс
(Басқаруында 7,28 млрд теңге бар)
🏅 «BCC Invest» — 8,91% табыс
(Басқаруында 13,55 млрд теңге бар)
Нарыққа жаңа қосылған «Tansar Capital» (49,38 млн теңгесі бар) жұмысын биыл 8 сәуірде бастаған еді. Әзірге 12 айлық толық көрсеткіші жоқ. Бірақ, жұмысын бастағалы 0,57% табыс тауып үлгерген.
Егер жинағыңыздың бір бөлігін жеке басқарушы компания(лар)ға беріп қоюды ойлап жүрсеңіз, осылай аралық рейтингпен танысып жүрген жөн. Салыстырмалы түрде қай компания тұрақтылық көрсетіп келеді, табысы мен нарықтағы жүрісі қалай — бәрін саралай аласыз. Әрі қарай шешім қабылдауға аздап болса да септігі тиіп қалары анық.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
❤8👍4⚡1
Ертеңге қалған қарыз қалтаны қатты қағады
Fingramota.kz ұсынған ақпаратқа сүйене отырып, қарызды жеке сот орындаушысына жібермеу жолдарын жазайық деп шештік.
Әдетте, несие уақытында төленбей жатса, не істеуші ек? «Әй, қойшы, кейін реттермін» деп қолды сілтей саламыз, иә? Міне, проблема осы жерден басталады. Оның ақыры — қып-қызыл шығын. Олай болса, қарызын жеке сот орындаушысына (ЖСО/ЧСИ) өткізіп алған адамның басына не күн туатынын біліп көрейік.
«Ойын» қай кезде аяқталады?
Қарызың өтелмей жатыр. Банк әлі сотқа жүгінген жоқ. Осы мүмкіндікті пайдаланып қалу керек. Бұл кезде жағдайды реттеу әлдеқайда оңай.
Ең бастысы, проблемадан қашпаған жөн. Банкке де өзі берген қарыздың орнына кері қайтқаны маңызды. Сол үшін олар түрлі «варианттарды» қарастыруға дайын болады. Мүмкін клиентке графикті өзгерткен тиімді шығар? Төлемді уақытша шегере (отсрочка) тұру керек болар?
Өзінің жайын уақытында түсініп, дер кезінде дұрыс байланыс орната алған адамға банк осындай түрлі нұсқаны ұсына алады.
Ал, іске нотариус, сот бұйрығы немесе атқару парағы араласты ма — «ойын аяқталды» деген сөз. Іс әрі қарай мәжбүрлеп өндіруге кетеді.
Қарыз неге екі есе қымбаттайды?
Іс сот орындаушысына өтті ме, олар борышкердің мойнына өзінің қызмет ақысын іліп қояды. Оның көлемі қарыз үстінен 3%-тен 25%-ке дейін қосылады.
Айталық, банкке 2 млн теңге қарыз бар. Іс ЖСО-ға өткен сәтте, оның жұмысы үшін үстінен тағы 300 мың теңгедей қосымша төлеуге міндетті боласың. Ол және айыппұл емес, «пеня» емес — тек сот орындаушысының қызметіне қалтадан шығатын таза ақша.
Қазір жүйе автоматтандырылған. Іс ЖСО-ға түсе ме, бірнеше сағаттың ішінде борышкердің шоттары бұғатталып қалады.
ЖСО сенімен ешқандай келіссөз жүргізбейді, бірден заңды шараларға көшеді. Карта бұғатталғанда ешқайда ақша аудара алмайсың, дүкенде картамен төлей алмайсың.
Жалақың да кесіледі. Айлық түскен бойда ЖСО жартысын автоматты түрде тартып алады. Мүлік те жіпсіз байланады.
Сен үшін шекара жабық. Егер қарыз көлемі 40 АЕК-тен (ол 173 000 теңге) асса, елден шыға алмайсың. Әуежайға билетін ұстап барып, шекарадан өтпей сорлап қалатындар — осы санаттағы кісілер.
Бұған қалай жол бермеген дұрыс?
Жалғыз шешім — уақытты құр жібермеу. Іс сот орындаушысының қолына ресми тигенге дейін қарызды жауып тастасаң немесе банкпен келісіп үлгерсең, ЖСО-ға бір тиының да кетпейді.
Яғни, қарыздан қашып, тығылып жүру тиімсіз. Бұл тактика сіз бен бізді тығырықтан алып шыға алмайды. Бүгін шешілмеген проблема ертең екі есе шығын әкелуі мүмкін. Сондықтан, мәселені ертеңге қалдырмаған дұрыс. Бүгін, қазір шешіп үйренейік.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Fingramota.kz ұсынған ақпаратқа сүйене отырып, қарызды жеке сот орындаушысына жібермеу жолдарын жазайық деп шештік.
Әдетте, несие уақытында төленбей жатса, не істеуші ек? «Әй, қойшы, кейін реттермін» деп қолды сілтей саламыз, иә? Міне, проблема осы жерден басталады. Оның ақыры — қып-қызыл шығын. Олай болса, қарызын жеке сот орындаушысына (ЖСО/ЧСИ) өткізіп алған адамның басына не күн туатынын біліп көрейік.
«Ойын» қай кезде аяқталады?
Қарызың өтелмей жатыр. Банк әлі сотқа жүгінген жоқ. Осы мүмкіндікті пайдаланып қалу керек. Бұл кезде жағдайды реттеу әлдеқайда оңай.
Ең бастысы, проблемадан қашпаған жөн. Банкке де өзі берген қарыздың орнына кері қайтқаны маңызды. Сол үшін олар түрлі «варианттарды» қарастыруға дайын болады. Мүмкін клиентке графикті өзгерткен тиімді шығар? Төлемді уақытша шегере (отсрочка) тұру керек болар?
Өзінің жайын уақытында түсініп, дер кезінде дұрыс байланыс орната алған адамға банк осындай түрлі нұсқаны ұсына алады.
Ал, іске нотариус, сот бұйрығы немесе атқару парағы араласты ма — «ойын аяқталды» деген сөз. Іс әрі қарай мәжбүрлеп өндіруге кетеді.
Қарыз неге екі есе қымбаттайды?
Іс сот орындаушысына өтті ме, олар борышкердің мойнына өзінің қызмет ақысын іліп қояды. Оның көлемі қарыз үстінен 3%-тен 25%-ке дейін қосылады.
Айталық, банкке 2 млн теңге қарыз бар. Іс ЖСО-ға өткен сәтте, оның жұмысы үшін үстінен тағы 300 мың теңгедей қосымша төлеуге міндетті боласың. Ол және айыппұл емес, «пеня» емес — тек сот орындаушысының қызметіне қалтадан шығатын таза ақша.
Қазір жүйе автоматтандырылған. Іс ЖСО-ға түсе ме, бірнеше сағаттың ішінде борышкердің шоттары бұғатталып қалады.
ЖСО сенімен ешқандай келіссөз жүргізбейді, бірден заңды шараларға көшеді. Карта бұғатталғанда ешқайда ақша аудара алмайсың, дүкенде картамен төлей алмайсың.
Жалақың да кесіледі. Айлық түскен бойда ЖСО жартысын автоматты түрде тартып алады. Мүлік те жіпсіз байланады.
Сен үшін шекара жабық. Егер қарыз көлемі 40 АЕК-тен (ол 173 000 теңге) асса, елден шыға алмайсың. Әуежайға билетін ұстап барып, шекарадан өтпей сорлап қалатындар — осы санаттағы кісілер.
Бұған қалай жол бермеген дұрыс?
Жалғыз шешім — уақытты құр жібермеу. Іс сот орындаушысының қолына ресми тигенге дейін қарызды жауып тастасаң немесе банкпен келісіп үлгерсең, ЖСО-ға бір тиының да кетпейді.
Яғни, қарыздан қашып, тығылып жүру тиімсіз. Бұл тактика сіз бен бізді тығырықтан алып шыға алмайды. Бүгін шешілмеген проблема ертең екі есе шығын әкелуі мүмкін. Сондықтан, мәселені ертеңге қалдырмаған дұрыс. Бүгін, қазір шешіп үйренейік.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍9❤6💯4🤡2
Неге жалақы өссе де, өзімізді бай сезінбейміз?
Economykz.org порталында осындай тақырыппен мақала жарық көрген екен. Оқып, түсініп, талқылауға тұрарлық дүние. Автордың қолтаңбасын сақтай отырып, сәл ғана тілдік норманың талабына сай кей тұстарын өңдеп өттік.
Елестетіп көріңіз. 2020 жылы бір адамның айлығы 200 мың теңге болды. Сол кезде азық-түлікке, коммуналдық төлемдерге, көлікке, байланысқа, киім-кешекке және басқа да күнделікті шығындарға шамамен 150 мың теңге жұмсалатын.
Барлық міндетті төлемдерден кейін қолында 50 мың теңге қалатын. Бұл ақша демалысқа, жинаққа, білім алуға, денсаулыққа немесе жай ғана адамның өз қалауына жұмсалуы мүмкін еді.
Бірнеше жыл өтті. Айлығы 350 мың теңгеге дейін өсті. Бір қарағанда, жағдайы жақсарғандай көрінеді: табысы шамамен 1,8 есеге артты. Бірақ дәл сол шығындар енді 150 мың емес, 320 мың теңге тұруы мүмкін.
Сөйтіп барлық міндетті шығындарды төлегеннен кейін бұрынғыдай 50 мың емес, небәрі 30 мың теңге қалады.
Міне, ең қызық жері осы. Табыс өсті. Бірақ бәрібір еркін тыныстай алмайсың.
Сондықтан экономикада тек жалақының қанша теңгеге өскені емес, сол ақшаға не сатып ала алатының маңызды. Жалақы өссе де, баға одан да жылдам шарықтап кетсе немесе қосымша табыстың көп бөлігін жұтып қойса, шын мәнінде адам байып кеткен жоқ.
Ол бұрынғыдан көбірек ақша алады, бірақ сол ақшаға сатып алатын мүмкіндігі бұрынғыдай немесе тіпті одан да аз болуы мүмкін.
Жалпы, инфляция дегенді статистикадағы жай ғана көрсеткіш деп қабылдамау керек. Егер ол ауыздықсыз кетсе, адамның қалауы мен мүмкіндігін қатар шектейді. Алдымен адам кафеге сирек бара бастайды. Алғысы келген жаңа техникасын кейінге қалдырады. Одан соң демалыс та жөніне қалады.
Яғни, бірте-бірте денсаулыққа, білімге немесе спортқа жұмсайтын шығынын қысқарта береді.
Ал уақыт өте келе бірнеше жылға жоспар құрудың орнына келесі айлыққа дейін қалай жетуді ғана ойлай бастайды. Сондықтан бағаның ырыққа көнбей өскенін қоғам өте ауыр қабылдайды. Өйткені ол тек әмиянға емес, адамның болашаққа деген сеніміне де әсер етеді.
Азық-түлік, пәтер ақысы, коммуналдық қызметтер, несие, дәрі-дәрмек пен күнделікті қызметтердің бағасы шарықтаған сайын адам тек ақшасынан қағылмайды, ол келешекке құрып қойған жоспарларын да жоғалтады.
Біреу баспана алуды кейінге ысыра бастайды. Біреу бала сүю жоспарын кейінге шегереді. Енді біреу тұрақты табысынан айырылып қалудан қорқып, жаны сүймейтін жұмысқа жегіліп жүре береді. Тағы бір адам болашақта жолын ашып, табысын еселеуі мүмкін білімнен бас тартады. Ал біреулер өз арманын келесі айдан асыра алмай, әлекке түсіп жатады.
Сондықтан базалық мөлшерлеме, теңге бағамы, инфляция, бюджет шығындары, жалақы өсімі және несие жүктемесі сияқты ұғымдар жай ғана макроэкономикалық терминдер емес.
Бұлардың бәрі міндетті шығындарды өтегеннен кейін адамның қолында қанша еркін өмір қалатынын анықтайды. Ең маңызды сұрақ — адамның қанша теңге табатынында емес, сол табысына қанша тауар, қанша қызмет, қанша жан тыныштығы мен қаншалықты еркін өмір сатып ала алатынында. Егер жалақы өсіп жатса, бірақ негізгі төлемдерден кейін қалтада қалатын ақша азайып бара жатса, демек, экономикалық өсімнің халыққа пайдасы мардымсыз деген сөз.
Сондықтан, қарапайым адам үшін инфляция — есептегі 8%, 10% немесе 12% деген құрғақ көрсеткіш емес. Ол дегеніміз — бұрынғыдан да көп жұмыс істеп, көп табыс тапсаң да, өміріңнің жеңілдей қоймағанын сезіну. Осы тұрғыдан алғанда, инфляция тек қалтаңды ғана қағып қоймайды, адамдардың ертеңгі күнге деген үміті мен жоспарын қоса жұтады.
Не түйдіңіз? Ой қоса отырыңыз.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Economykz.org порталында осындай тақырыппен мақала жарық көрген екен. Оқып, түсініп, талқылауға тұрарлық дүние. Автордың қолтаңбасын сақтай отырып, сәл ғана тілдік норманың талабына сай кей тұстарын өңдеп өттік.
Елестетіп көріңіз. 2020 жылы бір адамның айлығы 200 мың теңге болды. Сол кезде азық-түлікке, коммуналдық төлемдерге, көлікке, байланысқа, киім-кешекке және басқа да күнделікті шығындарға шамамен 150 мың теңге жұмсалатын.
Барлық міндетті төлемдерден кейін қолында 50 мың теңге қалатын. Бұл ақша демалысқа, жинаққа, білім алуға, денсаулыққа немесе жай ғана адамның өз қалауына жұмсалуы мүмкін еді.
Бірнеше жыл өтті. Айлығы 350 мың теңгеге дейін өсті. Бір қарағанда, жағдайы жақсарғандай көрінеді: табысы шамамен 1,8 есеге артты. Бірақ дәл сол шығындар енді 150 мың емес, 320 мың теңге тұруы мүмкін.
Сөйтіп барлық міндетті шығындарды төлегеннен кейін бұрынғыдай 50 мың емес, небәрі 30 мың теңге қалады.
Міне, ең қызық жері осы. Табыс өсті. Бірақ бәрібір еркін тыныстай алмайсың.
Сондықтан экономикада тек жалақының қанша теңгеге өскені емес, сол ақшаға не сатып ала алатының маңызды. Жалақы өссе де, баға одан да жылдам шарықтап кетсе немесе қосымша табыстың көп бөлігін жұтып қойса, шын мәнінде адам байып кеткен жоқ.
Ол бұрынғыдан көбірек ақша алады, бірақ сол ақшаға сатып алатын мүмкіндігі бұрынғыдай немесе тіпті одан да аз болуы мүмкін.
Жалпы, инфляция дегенді статистикадағы жай ғана көрсеткіш деп қабылдамау керек. Егер ол ауыздықсыз кетсе, адамның қалауы мен мүмкіндігін қатар шектейді. Алдымен адам кафеге сирек бара бастайды. Алғысы келген жаңа техникасын кейінге қалдырады. Одан соң демалыс та жөніне қалады.
Яғни, бірте-бірте денсаулыққа, білімге немесе спортқа жұмсайтын шығынын қысқарта береді.
Ал уақыт өте келе бірнеше жылға жоспар құрудың орнына келесі айлыққа дейін қалай жетуді ғана ойлай бастайды. Сондықтан бағаның ырыққа көнбей өскенін қоғам өте ауыр қабылдайды. Өйткені ол тек әмиянға емес, адамның болашаққа деген сеніміне де әсер етеді.
Азық-түлік, пәтер ақысы, коммуналдық қызметтер, несие, дәрі-дәрмек пен күнделікті қызметтердің бағасы шарықтаған сайын адам тек ақшасынан қағылмайды, ол келешекке құрып қойған жоспарларын да жоғалтады.
Біреу баспана алуды кейінге ысыра бастайды. Біреу бала сүю жоспарын кейінге шегереді. Енді біреу тұрақты табысынан айырылып қалудан қорқып, жаны сүймейтін жұмысқа жегіліп жүре береді. Тағы бір адам болашақта жолын ашып, табысын еселеуі мүмкін білімнен бас тартады. Ал біреулер өз арманын келесі айдан асыра алмай, әлекке түсіп жатады.
Сондықтан базалық мөлшерлеме, теңге бағамы, инфляция, бюджет шығындары, жалақы өсімі және несие жүктемесі сияқты ұғымдар жай ғана макроэкономикалық терминдер емес.
Бұлардың бәрі міндетті шығындарды өтегеннен кейін адамның қолында қанша еркін өмір қалатынын анықтайды. Ең маңызды сұрақ — адамның қанша теңге табатынында емес, сол табысына қанша тауар, қанша қызмет, қанша жан тыныштығы мен қаншалықты еркін өмір сатып ала алатынында. Егер жалақы өсіп жатса, бірақ негізгі төлемдерден кейін қалтада қалатын ақша азайып бара жатса, демек, экономикалық өсімнің халыққа пайдасы мардымсыз деген сөз.
Сондықтан, қарапайым адам үшін инфляция — есептегі 8%, 10% немесе 12% деген құрғақ көрсеткіш емес. Ол дегеніміз — бұрынғыдан да көп жұмыс істеп, көп табыс тапсаң да, өміріңнің жеңілдей қоймағанын сезіну. Осы тұрғыдан алғанда, инфляция тек қалтаңды ғана қағып қоймайды, адамдардың ертеңгі күнге деген үміті мен жоспарын қоса жұтады.
Не түйдіңіз? Ой қоса отырыңыз.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍31❤5💯4
Студент қалай үй ала алады?
Былай қарасаң, мүмкін еместей көрінеді, иә? Өйткені банктің талабы бойынша ресми табыс көзің болуы шарт. Тіпті ол да көбіне аздық етеді. Ипотека ұсынатын кредиторлар зейнетақы жарнаңды да, кемі 6 айлық жұмыс өтіліңді де тексеріп алады. Талап — қатал.
Көп жағдайда студенттің жалғыз табысы — стипендия. Десе де, мұңаюға ерте. «Шанс» бар.
Бұл ретте екінші деңгейлі банктерді тізімнен сызып тастай беруге болады. Олар стипендияға қарап отырған студентті «менсіне қоймас». Себебі шәкіртақыны ресми табыс көзіне баламайды. Сосын көп банкте жас шектеуі бар — ипотека 21 жастан рәсімделеді.
Жалғыз үміт — «Наурыз» бағдарламасында
Бұл — Отбасы банктің өнімі. Білмеген болсаңыз айтайық, студенттер оған 18 жастан қатыса алады. Бұл — бір. Екінші — ең басты плюсі — бағдарлама стипендияны ресми табыс деп қабылдай береді.
Яғни, мемлекеттік грантта оқитын студенттердің баспана алуға толық қақы бар. Егер студент әрі оқып, әрі ресми жұмыс істесе, банк айлық пен шәкіртақыны қосып есептейді. Ол кезде студенттің мүмкіндігі екі есе артады.
Студентке қойылатын талап қандай?
Бағдарламаға қатысқың келсе, 3 шартқа жауап бересің:
1. Қазақстан азаматы немесе қандас болуың керек
2. Соңғы 5 жылда атыңда ешқандай баспана болмауы шарт.
3. Отбасы банктен депозит ашып, кемі 2 млн теңге жинау керек.
Егер ақша немесе табыс жетпесе?
Бұл ипотекаға бастапқы жарна керек. Оған ақша жетпей жатса, ата-ананың немесе туысыңның Отбасы банктегі депозитін өз салымыңмен біріктіре аласың. Олардың зейнетақы қорындағы артық ақшасын да тартуға болар еді, бірақ соңғы жаңалықтан хабардар боларсыз — жеткіліктілік шегі өсіп кетті. Қатардағы адамға Қордан ақша шығару қиын.
Табыс жетпеген жағдайда 2 қосалқы қарыз алушыны (созаемщик) тартуға болады. Олардың туыс болуы шарт емес. Ата-ананың, аға-әпкенің немесе сенімді адамның табысын қосып, ипотекаға өтінім беріп көруге болады.
«Наурыз» шарты
Проценттік ставка: 9% (әлеуметтік осал топтарға — 7%).
Бастапқы жарна:
◾ 10% — «чистовой» үйлерге;
◾ 20% — «черновой» немесе екінші нарықтағы үйлерге.
Несие сомасы:
🔹 Алматы мен Астанада — 36 млн теңгеге дейін
🔹 аймақтарда — 30 млн теңгеге дейін.
Мерзімі: 19 жылға дейін.
Иә, биылға өтінім қабылдау жұмыстары аяқталды. Бірақ бағдарлама тағы 5 жыл жұмыс істейді. Сондықтан қазірден бастап дайындалуға уақыт бар. Ең бастысы, Бағдарламаны ұсынушы банктен депозит ашып, қазірден бастап алғашқы капиталды жинай беру керек.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Былай қарасаң, мүмкін еместей көрінеді, иә? Өйткені банктің талабы бойынша ресми табыс көзің болуы шарт. Тіпті ол да көбіне аздық етеді. Ипотека ұсынатын кредиторлар зейнетақы жарнаңды да, кемі 6 айлық жұмыс өтіліңді де тексеріп алады. Талап — қатал.
Көп жағдайда студенттің жалғыз табысы — стипендия. Десе де, мұңаюға ерте. «Шанс» бар.
Бұл ретте екінші деңгейлі банктерді тізімнен сызып тастай беруге болады. Олар стипендияға қарап отырған студентті «менсіне қоймас». Себебі шәкіртақыны ресми табыс көзіне баламайды. Сосын көп банкте жас шектеуі бар — ипотека 21 жастан рәсімделеді.
Жалғыз үміт — «Наурыз» бағдарламасында
Бұл — Отбасы банктің өнімі. Білмеген болсаңыз айтайық, студенттер оған 18 жастан қатыса алады. Бұл — бір. Екінші — ең басты плюсі — бағдарлама стипендияны ресми табыс деп қабылдай береді.
Яғни, мемлекеттік грантта оқитын студенттердің баспана алуға толық қақы бар. Егер студент әрі оқып, әрі ресми жұмыс істесе, банк айлық пен шәкіртақыны қосып есептейді. Ол кезде студенттің мүмкіндігі екі есе артады.
Студентке қойылатын талап қандай?
Бағдарламаға қатысқың келсе, 3 шартқа жауап бересің:
1. Қазақстан азаматы немесе қандас болуың керек
2. Соңғы 5 жылда атыңда ешқандай баспана болмауы шарт.
3. Отбасы банктен депозит ашып, кемі 2 млн теңге жинау керек.
Егер ақша немесе табыс жетпесе?
Бұл ипотекаға бастапқы жарна керек. Оған ақша жетпей жатса, ата-ананың немесе туысыңның Отбасы банктегі депозитін өз салымыңмен біріктіре аласың. Олардың зейнетақы қорындағы артық ақшасын да тартуға болар еді, бірақ соңғы жаңалықтан хабардар боларсыз — жеткіліктілік шегі өсіп кетті. Қатардағы адамға Қордан ақша шығару қиын.
Табыс жетпеген жағдайда 2 қосалқы қарыз алушыны (созаемщик) тартуға болады. Олардың туыс болуы шарт емес. Ата-ананың, аға-әпкенің немесе сенімді адамның табысын қосып, ипотекаға өтінім беріп көруге болады.
«Наурыз» шарты
Проценттік ставка: 9% (әлеуметтік осал топтарға — 7%).
Бастапқы жарна:
◾ 10% — «чистовой» үйлерге;
◾ 20% — «черновой» немесе екінші нарықтағы үйлерге.
Несие сомасы:
🔹 Алматы мен Астанада — 36 млн теңгеге дейін
🔹 аймақтарда — 30 млн теңгеге дейін.
Мерзімі: 19 жылға дейін.
Иә, биылға өтінім қабылдау жұмыстары аяқталды. Бірақ бағдарлама тағы 5 жыл жұмыс істейді. Сондықтан қазірден бастап дайындалуға уақыт бар. Ең бастысы, Бағдарламаны ұсынушы банктен депозит ашып, қазірден бастап алғашқы капиталды жинай беру керек.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍23❤5🙈2
Ұлттық банктен несие алғысы келетіндер бар: халықтың қаржылық сауат деңгейі мен қазақ тіліндегі контенттің шынайы бейнесі
Ұлттық банк ауқымды зерттеу жүргізген екен. Ғылыми еңбектің авторлары қаржы саласындағы ашықтық пен коммуникацияның сапасына мән берген. Кез келген зерттеуде есеп-қисап көп болатыны түсінікті ғой, ал біз соның ішінен өз бағытымызға тікелей әсер ететін әрі ойлантуға тиіс бірнеше маңызды дерегін бөліп алдық.
Ұлттық банк несие бере ме?
Зерттеу аясында сауалнамаға тартылған халықтың 64%-ті Ұлттық банкті «екінші деңгейлі банк» деп ойлайды екен. Неге? Себебі осылай жауап берген ресонденттер еліміздің Бас банкі халыққа тікелей несие береді деп есептейтінін жасырмаған.
Біз бұған дейін де бұл туралы көп жазғанбыз. Әсіресе, алаяқтыққа қатысты Орталық банк таратқан ресми релиздерде Ұлттық банктің жеке тұлғаларға қызмет көрсетпейтінін талай айтылды.
Демек, Орталық банк азаматтарға несие үлестіретін немесе депозит жинайтын қаржы ұйымы емес. Ол — елдің ақша-кредит саясатын жүргізетін, инфляцияны реттейтін және бүкіл қаржы жүйесін бақылайтын бас институт.
«Ұлттық банк халыққа тікелей несие береді» деп айтылған парадокс еліміздегі қаржылық сауат деңгейінің қандай екенін көрсетеді. Оны тіпті респонденттердің өзі де жасырмайды.
Сауалнамаға қатысқан респонденттердің 53,9%-ті қаржы тақырыбын түсінуге халықтың сауаты жетпейтінін ашық айтқан. Ал 59%-ті экономикаға қатысты ақпаратты қарапайым әрі түсінікті форматта көбірек жеткізу керек деп талап қойған.
Енді жақсы жаңалығына келсек, нарықтағы ең үлкен трендті айтуға болады. Сауалнамаларға қазақ тілінде жауап беру үлесі соңғы жылдары шамамен 33%-ке өскен. Сарапшылар бұны жай ғана статистика емес, мемлекеттік тілдің қоғамдық және экономикалық коммуникациядағы рөлі күшейгенін көрсететін үлкен институционалдық өзгеріс деп бағалап отыр.
Яғни, қазақ тілінде сапалы, терең әрі кәсіби деңгейде дайындалған қаржымен байланысты контентке сұраныс күннен-күнге өсіп келеді. Демек, біздің бұл бағытта атқарып келе жатқан жұмысымыз — уақыт талабы болып тұр.
Ұлттық банк ашық па?
Зерттеу Орталық банктің де халыққа қарай қадам басып келе жатқанын аңғартады:
Ұлттық Банктің базалық ставка бойынша түсіндірмелерін «ашық әрі теңгерімді» деп бағалағандардың үлесі 46,9%-дан 56,8%-ға өскен.
Бас банктің ресми сайты негізгі ақпарат көзі ретінде айтарлықтай күшейген. Оны пайдаланатын аудитория үлесі 44,2%-дан 76,8%-ға дейін көбейіпті.
Зерттеу авторларының негізгі 3 түйіні:
1. Қаржы институттары тек ақпарат беріп қана қоймай, күрделі экономикалық шешімдердің мәнін халыққа қарапайым тілде түсіндіруге көңіл бөлуі керек.
2. Қазақ тіліндегі қаржылық контентке сұраныс тұрақты өсіп келеді, сондықтан мемлекеттік тілдегі сапалы ақпарат көлемін көбейту керек.
3. Қаржылық сауаттылық пен экономикалық саясатты түсіну деңгейін арттыру — мемлекет пен БАҚ үшін әлі де негізгі міндет болып қала береді.
Біз өз ойымызды түйіндесек: Ұлттық банктің бұл зерттеуінен халықтың экономиканы түсінгісі келетінін ұғуға болады. Бірақ оған әлі де мемлекеттік тілдегі қарапайым әрі сауатты ақпарат жетіспейді. Зерттеудің толық нұсқасымен мына жерде танысуға болады: https://nationalbank.kz/file/download/115061
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Ұлттық банк ауқымды зерттеу жүргізген екен. Ғылыми еңбектің авторлары қаржы саласындағы ашықтық пен коммуникацияның сапасына мән берген. Кез келген зерттеуде есеп-қисап көп болатыны түсінікті ғой, ал біз соның ішінен өз бағытымызға тікелей әсер ететін әрі ойлантуға тиіс бірнеше маңызды дерегін бөліп алдық.
Ұлттық банк несие бере ме?
Зерттеу аясында сауалнамаға тартылған халықтың 64%-ті Ұлттық банкті «екінші деңгейлі банк» деп ойлайды екен. Неге? Себебі осылай жауап берген ресонденттер еліміздің Бас банкі халыққа тікелей несие береді деп есептейтінін жасырмаған.
Біз бұған дейін де бұл туралы көп жазғанбыз. Әсіресе, алаяқтыққа қатысты Орталық банк таратқан ресми релиздерде Ұлттық банктің жеке тұлғаларға қызмет көрсетпейтінін талай айтылды.
Демек, Орталық банк азаматтарға несие үлестіретін немесе депозит жинайтын қаржы ұйымы емес. Ол — елдің ақша-кредит саясатын жүргізетін, инфляцияны реттейтін және бүкіл қаржы жүйесін бақылайтын бас институт.
«Ұлттық банк халыққа тікелей несие береді» деп айтылған парадокс еліміздегі қаржылық сауат деңгейінің қандай екенін көрсетеді. Оны тіпті респонденттердің өзі де жасырмайды.
Сауалнамаға қатысқан респонденттердің 53,9%-ті қаржы тақырыбын түсінуге халықтың сауаты жетпейтінін ашық айтқан. Ал 59%-ті экономикаға қатысты ақпаратты қарапайым әрі түсінікті форматта көбірек жеткізу керек деп талап қойған.
Енді жақсы жаңалығына келсек, нарықтағы ең үлкен трендті айтуға болады. Сауалнамаларға қазақ тілінде жауап беру үлесі соңғы жылдары шамамен 33%-ке өскен. Сарапшылар бұны жай ғана статистика емес, мемлекеттік тілдің қоғамдық және экономикалық коммуникациядағы рөлі күшейгенін көрсететін үлкен институционалдық өзгеріс деп бағалап отыр.
Яғни, қазақ тілінде сапалы, терең әрі кәсіби деңгейде дайындалған қаржымен байланысты контентке сұраныс күннен-күнге өсіп келеді. Демек, біздің бұл бағытта атқарып келе жатқан жұмысымыз — уақыт талабы болып тұр.
Ұлттық банк ашық па?
Зерттеу Орталық банктің де халыққа қарай қадам басып келе жатқанын аңғартады:
Ұлттық Банктің базалық ставка бойынша түсіндірмелерін «ашық әрі теңгерімді» деп бағалағандардың үлесі 46,9%-дан 56,8%-ға өскен.
Бас банктің ресми сайты негізгі ақпарат көзі ретінде айтарлықтай күшейген. Оны пайдаланатын аудитория үлесі 44,2%-дан 76,8%-ға дейін көбейіпті.
Зерттеу авторларының негізгі 3 түйіні:
1. Қаржы институттары тек ақпарат беріп қана қоймай, күрделі экономикалық шешімдердің мәнін халыққа қарапайым тілде түсіндіруге көңіл бөлуі керек.
2. Қазақ тіліндегі қаржылық контентке сұраныс тұрақты өсіп келеді, сондықтан мемлекеттік тілдегі сапалы ақпарат көлемін көбейту керек.
3. Қаржылық сауаттылық пен экономикалық саясатты түсіну деңгейін арттыру — мемлекет пен БАҚ үшін әлі де негізгі міндет болып қала береді.
Біз өз ойымызды түйіндесек: Ұлттық банктің бұл зерттеуінен халықтың экономиканы түсінгісі келетінін ұғуға болады. Бірақ оған әлі де мемлекеттік тілдегі қарапайым әрі сауатты ақпарат жетіспейді. Зерттеудің толық нұсқасымен мына жерде танысуға болады: https://nationalbank.kz/file/download/115061
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
⚡12❤7👍1🥰1😍1
Бизнес бастауға 1,7 млн теңге алуға болады
Әңгіме — қайтарымсыз грант туралы.
Мына даталар өте маңызды: 24 маусым мен 8 шілде аралығы. Егер жаңа бизнес-идеяңызды іске асыруға қосымша қаржы іздеп жүрсеңіз, мемлекеттік грантқа өтінім беріп, талпынып көруге болады. Үміткерлердің бірінші легі осы айдың 24-нен бастап business.enbek.kz порталында өтінім бере алады.
Шарттары қандай?
Грант көлемі: 400 АЕК немесе 1 730 000 теңге.
Сипаты: Қайтарымсыз ақша. Мемлекет тарапынан бір-ақ рет беріледі.
Лимит: Тұтас ел көлемінде 3 764 грант үлестіріледі (тек Ақтөбе және Қызылорда облыстары бұл тізімде жоқ). Жалпы, 2026 жылы 9 мың грант беру жоспарланған.
Кімдер қатыса алады?
Грант таза әлеуметтік бағытта болғандықтан, үміткерлер ресми тіркелген жұмыссыз немесе тіркелгеніне 1 жылдан аспаған жеке кәсіпкер болуы шарт. Сонымен қатар, мына санаттардың біріне жатуы міндетті:
- мүгедектігі бар
- «қандас» мәртебесі бар;
- өңіраралық қоныс аударушы;
- атаулы әлеуметтік көмек алушы;
- көпбалалы отбасы;
- мүгедек бала өсіріп отырған ата-ана;
- асыраушысынан айырылып, жәрдемақы алатын азамат.
Талап бойынша қолыңызда соңғы 3 жылдың ішінде алынған «Бастау Бизнес» оқуынан өткеніңізді растайтын сертификат болуы керек.
Ақшаны қайда жұмсауға болады немесе болмайды?
Мемлекет ақшаның жұмсалу барысын қатаң тексереді.
✅ Рұқсат етіледі: кәсіпке керек құрал-сайман, станок, технологиялық жабдықтар, мал, құс, көшеттер мен тұқым сатып алуға, сондай-ақ, кәсіп жүргізетін орынның жалға алу ақысын (аренда) төлеуге.
⛔ Рұқсат етілмейді: жеке қажеттілікке жұмсауға, несие жабуға, үй немесе жер телімін сатып алуға, шетелдік валюта, бағалы қағаздар мен крипто-активтер алуға. Егер ақша мақсатсыз жұмсалса, мемлекет оны қайтаруға бар күшін салады.
Өтінімді қалай тапсырамыз?
Процесс толықтай электронды форматта өтеді. Порталға тіркеліп, ЭЦП кілтімен растап, дайын бизнес-планды жүктейсіз. Содан кейін комиссия алдында өз жобаңызды қорғап шығуыңыз керек.
Егер өтінім беру кезінде техникалық жағынан қиналсаңыз, Еңбек ресурстарын дамыту орталығы әзірлеген ресми видео-нұсқаулықты қарап шығуға болады. Ол жерде тіркелуден бастап, бизнес-жоспарды жүктеу және есеп беру кезеңдері өте қарапайым тілде көрсетілген.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
t.me/qarzhylyq_sauat
Әңгіме — қайтарымсыз грант туралы.
Мына даталар өте маңызды: 24 маусым мен 8 шілде аралығы. Егер жаңа бизнес-идеяңызды іске асыруға қосымша қаржы іздеп жүрсеңіз, мемлекеттік грантқа өтінім беріп, талпынып көруге болады. Үміткерлердің бірінші легі осы айдың 24-нен бастап business.enbek.kz порталында өтінім бере алады.
Шарттары қандай?
Грант көлемі: 400 АЕК немесе 1 730 000 теңге.
Сипаты: Қайтарымсыз ақша. Мемлекет тарапынан бір-ақ рет беріледі.
Лимит: Тұтас ел көлемінде 3 764 грант үлестіріледі (тек Ақтөбе және Қызылорда облыстары бұл тізімде жоқ). Жалпы, 2026 жылы 9 мың грант беру жоспарланған.
Кімдер қатыса алады?
Грант таза әлеуметтік бағытта болғандықтан, үміткерлер ресми тіркелген жұмыссыз немесе тіркелгеніне 1 жылдан аспаған жеке кәсіпкер болуы шарт. Сонымен қатар, мына санаттардың біріне жатуы міндетті:
- мүгедектігі бар
- «қандас» мәртебесі бар;
- өңіраралық қоныс аударушы;
- атаулы әлеуметтік көмек алушы;
- көпбалалы отбасы;
- мүгедек бала өсіріп отырған ата-ана;
- асыраушысынан айырылып, жәрдемақы алатын азамат.
Талап бойынша қолыңызда соңғы 3 жылдың ішінде алынған «Бастау Бизнес» оқуынан өткеніңізді растайтын сертификат болуы керек.
Ақшаны қайда жұмсауға болады немесе болмайды?
Мемлекет ақшаның жұмсалу барысын қатаң тексереді.
✅ Рұқсат етіледі: кәсіпке керек құрал-сайман, станок, технологиялық жабдықтар, мал, құс, көшеттер мен тұқым сатып алуға, сондай-ақ, кәсіп жүргізетін орынның жалға алу ақысын (аренда) төлеуге.
⛔ Рұқсат етілмейді: жеке қажеттілікке жұмсауға, несие жабуға, үй немесе жер телімін сатып алуға, шетелдік валюта, бағалы қағаздар мен крипто-активтер алуға. Егер ақша мақсатсыз жұмсалса, мемлекет оны қайтаруға бар күшін салады.
Өтінімді қалай тапсырамыз?
Процесс толықтай электронды форматта өтеді. Порталға тіркеліп, ЭЦП кілтімен растап, дайын бизнес-планды жүктейсіз. Содан кейін комиссия алдында өз жобаңызды қорғап шығуыңыз керек.
Егер өтінім беру кезінде техникалық жағынан қиналсаңыз, Еңбек ресурстарын дамыту орталығы әзірлеген ресми видео-нұсқаулықты қарап шығуға болады. Ол жерде тіркелуден бастап, бизнес-жоспарды жүктеу және есеп беру кезеңдері өте қарапайым тілде көрсетілген.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
t.me/qarzhylyq_sauat
❤5🤩3
«В Казахстане появилась третья национальная валюта»
Бұл — tengrinews.kz қойған тақырып. Классикалық «кликбейт» дерміз, бірақ «цифрлық теңге» туралы материал мұндай тақырыппен ашылмайды. Өрескел қате жіберіпті әріптестер.
«Қазақстан Республикасында ұлттық валюта — теңге» деп Конституцияда да анық жазылған. Демек, валюта — біреу ғана.
Егер портал: «В Казахстане появилась третья форма тенге» деп жазса, бұл қарапайым, ешкім таңғалмайтын экономикалық жаңалық болып қалар еді.
Ал: «В Казахстане появилась третья национальная валюта» (Қазақстанда үшінші ұлттық валюта пайда болды) дегенде, кез келген адам «Елде не болып жатыр? Жаңа ақша шықты ма?» деп мақаланы міндетті түрде ашып оқиды.
Аудитория тарту үшін осындай қадамға баруға бола ма?! Соған қарағанда, редакциялар ақпараттық сауаттылықтан гөрі қаралым көбейтуді бірінші орынға қойған сияқты.
Қазақ тілді ақпарат агенттіктері де бұны қате деп түсінбей, сол күйі көшіріп алған.
Zakon.kz пен Adyrna.kz сайты: «Қазақстанда үшінші ресми валюта пайда болды» десе,
Tengrinews.kz пен Stan.kz: «Қазақстанда үшінші ұлттық валюта пайда болды» деп тақырыпты «айқайлатып қойыпты».
Бұл тақырыптардың логикасы да, саяси-құқықтық сипаты да мүлдем дұрыс емес. Мұндай тақырыптар қоғамда «Қазақстанда теңгеден бөлек тағы бір жаңа ақша шығыпты» деген теріс түсінік қалыптастырады.
Жоғарыда айтып өткеніміздей, тәуелсіз Қазақстанда ұлттық валюта біреу ғана, ол — өзіміздің Теңге. Яғни, бізде одан басқа бірінші, екінші немесе үшінші ұлттық валюта жоқ. Тек бір ғана ұлттық валюта бар. Ал, цифрлық теңге — сол ұлттық валютамыздың үшінші формалық түрі ғана.
❗Қолма-қол ақша (қағаз/тиын) — 1-форма;
❗Қолма-қолсыз ақша (банк картасындағы) — 2-форма;
❗Цифрлық теңге — 3-форма.
Жұртты шатастырмай, «кликбейт» қуаламай, әр затты өз атымен айтып үйренген дұрыс. Сауатты болайық, әріптестер!
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Бұл — tengrinews.kz қойған тақырып. Классикалық «кликбейт» дерміз, бірақ «цифрлық теңге» туралы материал мұндай тақырыппен ашылмайды. Өрескел қате жіберіпті әріптестер.
«Қазақстан Республикасында ұлттық валюта — теңге» деп Конституцияда да анық жазылған. Демек, валюта — біреу ғана.
Егер портал: «В Казахстане появилась третья форма тенге» деп жазса, бұл қарапайым, ешкім таңғалмайтын экономикалық жаңалық болып қалар еді.
Ал: «В Казахстане появилась третья национальная валюта» (Қазақстанда үшінші ұлттық валюта пайда болды) дегенде, кез келген адам «Елде не болып жатыр? Жаңа ақша шықты ма?» деп мақаланы міндетті түрде ашып оқиды.
Аудитория тарту үшін осындай қадамға баруға бола ма?! Соған қарағанда, редакциялар ақпараттық сауаттылықтан гөрі қаралым көбейтуді бірінші орынға қойған сияқты.
Қазақ тілді ақпарат агенттіктері де бұны қате деп түсінбей, сол күйі көшіріп алған.
Zakon.kz пен Adyrna.kz сайты: «Қазақстанда үшінші ресми валюта пайда болды» десе,
Tengrinews.kz пен Stan.kz: «Қазақстанда үшінші ұлттық валюта пайда болды» деп тақырыпты «айқайлатып қойыпты».
Бұл тақырыптардың логикасы да, саяси-құқықтық сипаты да мүлдем дұрыс емес. Мұндай тақырыптар қоғамда «Қазақстанда теңгеден бөлек тағы бір жаңа ақша шығыпты» деген теріс түсінік қалыптастырады.
Жоғарыда айтып өткеніміздей, тәуелсіз Қазақстанда ұлттық валюта біреу ғана, ол — өзіміздің Теңге. Яғни, бізде одан басқа бірінші, екінші немесе үшінші ұлттық валюта жоқ. Тек бір ғана ұлттық валюта бар. Ал, цифрлық теңге — сол ұлттық валютамыздың үшінші формалық түрі ғана.
❗Қолма-қол ақша (қағаз/тиын) — 1-форма;
❗Қолма-қолсыз ақша (банк картасындағы) — 2-форма;
❗Цифрлық теңге — 3-форма.
Жұртты шатастырмай, «кликбейт» қуаламай, әр затты өз атымен айтып үйренген дұрыс. Сауатты болайық, әріптестер!
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍39❤6⚡2🥰1
Америкалық айтишник Шымкентте қалай өмір сүріп жатыр?
Дәурен Мұса есімді желі қолданушысы өз парақшасында қызық жазба жариялапты. Мәтіні көлемдірек болғасын, біз оны ықшамдап, негізгі қаржылық аспектілеріне тоқталып көрейік деп шештік.
Жазбаға арқау болған кейіпкердің есімі — Алан. Стэнфорд түлегі, жасанды интеллект маманы. Capital One мен VirtuousAI секілді алпауыт компаниялар мен стартаптарда ысылған. Биыл айналасындағы әріптестерін таң қалдырып, мұхит асып Шымкентке көшіп келіпті.
Қазір Алан АҚШ-тағы жұмысын қашықтан (удаленкада) істеп, айына 8 000 доллар табыс табады. Тұрсынбек айтпақшы, «біреудің ақшасын есептегенді жақсы көріп тұратын» әдетімізбен, Шымкентте сұлтанша өмір сүріп жатқан жігіттің бюджетіне (кіріс-шығысына) үңіліп көрейік.
Кремний алқабы vs Шымкент
Калифорнияда Алан тапқан табысын салықтан жырып, қымбат пәтерақы мен күнделікті қажеттіліктерге әрең жеткізетін. Ал Шымкентте оның айлық шығыны — бар-жоғы 1 240 доллар (шамамен 600 мың теңге).
Үй мәселесі: Кремний алқабында мұндай баспана 3,5 мың доллар тұрады. Ал Шымкенттің қақ ортасындағы элиталық тұрғын үйден әсем «ремонтымен» 2 бөлмелі пәтерді 500 долларға жалдап отыр.
Коммуналдық қызмет пен интернет: Барлық шығыны — 40 доллар. Америкалық үшін бұл цифр көбіне қате жазылғандай көрінеді.
Ішіп-жемі: 450 доллар. Үйде мүлдем тамақ пісірмейді. Күнде дәмханада тамақтанып, базардың жеміс-жидегі мен ыстық нанын тұтынады.
Көлігі: Такси. Бизнес-класс. Айлық шығыны — 100 доллар. Бір жүргені 2-3 доллар болғандықтан, бұл ол үшін «су-тегін».
Ойын-сауық, спорт: 150 доллар (премиум-кроссфит, кино, тауға шығу).
Осылайша, Алан ай сайын таза 6 760 доллар ақша үнемдеп, оны инвестицияға салады. Кезінде мұндай еркіндік (бюджет) ол үшін АҚШ-та қол жете бермейтін арман еді.
Шымкент феномені
Аланның прагматикалық ойлау жүйесіне жергілікті менталитет «мәдени шок» ұялатқан. Әсіресе, мына жайттар оның батыстық логикасына мүлдем сыймайды:
❗Қазақтың тойы: Той иесі өзі танымайтын 500 адамды жинап, кешін аста-төк думанға айналдыру үшін миллиондап кредит алады. Бұл — америкалық үшін парадокс. «Жұрт не айтады?» деген сөз ол үшін кәдімгі психологиялық қысым сияқты.
❗Уақыт құны: Батыста бәрі келісімшарт пен уақытқа берік. Яғни қатаң режиммен жүреді. Ал оңтүстікте, мысалы, үйге шақырған «мастер» 3 сағатқа кeшігіп келіп, «шаруалар шығып қалды» деп жай ғана жымия салады.
❗Диета: Стейк жақсы көретін Алан шымкенттік аста-төк дастарханан шошып қалған. Өйткені ол жақта қазы-қарта мен қуырдақ күні-түні үзілмейді.
Бірақ, Алан өңірдің цифрландыру деңгейіне дән риза. Банк қосымшалары мен смартфондағы мемлекеттік қызметтер өте жылдам. Ол мұны АҚШ-тың бүкіл қаржы жүйесінен көш ілгері деп есептейді. Түнде көшеде емін-еркін, қауіпсіз серуендейтінін де жоғары бағалайды.
Қазір АҚШ-тағы әріптестері Аланның желідегі 5 долларлық дәмді кәуәптары мен табиғат суреттерін көріп, қызғанышпен қарайды екен. Олар да осылай өмір сүргісі келіп, виза жайын сұрап, мазалап жатқан көрінеді. Екі досы тіпті Шымкент тынысын сезіну үшін демалысқа келуді жоспарлап қойыпты.
P.S. Стэнфорд түлегінің Шымкентке кеп тұрақтауы жай ғана ақша үнемдеу емес-ау, өмірдің мәнін түсінген сияқты. Батыстың қымбат нарығынан қашып, оңтүстіктің арзан игілігін көру — үлкен айла. Сабазың байлық табыстың көлемінде емес, оның сатып алу қабілетінде екенін жақсы біліп тұр. Америкада тапқан сегіз мың долларың өзіңнен артпаса, Шымкентте — ол нағыз капитал. Бірақ Аланның бұл өңірде тұрақтап қалғанына тек доллармен келіп жатқан пайда себеп пе? Әлде басқа да сыры бар ма екен? Қонақ жігіттің тіл үйренуге ден қойып жатқанына қарағанда, бәлкім, долларға сатып ала алмайтын қазақы пейіл мен шынайы өмірдің жылуын сезінген болар? Сіз не ойлайсыз?
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Дәурен Мұса есімді желі қолданушысы өз парақшасында қызық жазба жариялапты. Мәтіні көлемдірек болғасын, біз оны ықшамдап, негізгі қаржылық аспектілеріне тоқталып көрейік деп шештік.
Жазбаға арқау болған кейіпкердің есімі — Алан. Стэнфорд түлегі, жасанды интеллект маманы. Capital One мен VirtuousAI секілді алпауыт компаниялар мен стартаптарда ысылған. Биыл айналасындағы әріптестерін таң қалдырып, мұхит асып Шымкентке көшіп келіпті.
Қазір Алан АҚШ-тағы жұмысын қашықтан (удаленкада) істеп, айына 8 000 доллар табыс табады. Тұрсынбек айтпақшы, «біреудің ақшасын есептегенді жақсы көріп тұратын» әдетімізбен, Шымкентте сұлтанша өмір сүріп жатқан жігіттің бюджетіне (кіріс-шығысына) үңіліп көрейік.
Кремний алқабы vs Шымкент
Калифорнияда Алан тапқан табысын салықтан жырып, қымбат пәтерақы мен күнделікті қажеттіліктерге әрең жеткізетін. Ал Шымкентте оның айлық шығыны — бар-жоғы 1 240 доллар (шамамен 600 мың теңге).
Үй мәселесі: Кремний алқабында мұндай баспана 3,5 мың доллар тұрады. Ал Шымкенттің қақ ортасындағы элиталық тұрғын үйден әсем «ремонтымен» 2 бөлмелі пәтерді 500 долларға жалдап отыр.
Коммуналдық қызмет пен интернет: Барлық шығыны — 40 доллар. Америкалық үшін бұл цифр көбіне қате жазылғандай көрінеді.
Ішіп-жемі: 450 доллар. Үйде мүлдем тамақ пісірмейді. Күнде дәмханада тамақтанып, базардың жеміс-жидегі мен ыстық нанын тұтынады.
Көлігі: Такси. Бизнес-класс. Айлық шығыны — 100 доллар. Бір жүргені 2-3 доллар болғандықтан, бұл ол үшін «су-тегін».
Ойын-сауық, спорт: 150 доллар (премиум-кроссфит, кино, тауға шығу).
Осылайша, Алан ай сайын таза 6 760 доллар ақша үнемдеп, оны инвестицияға салады. Кезінде мұндай еркіндік (бюджет) ол үшін АҚШ-та қол жете бермейтін арман еді.
Шымкент феномені
Аланның прагматикалық ойлау жүйесіне жергілікті менталитет «мәдени шок» ұялатқан. Әсіресе, мына жайттар оның батыстық логикасына мүлдем сыймайды:
❗Қазақтың тойы: Той иесі өзі танымайтын 500 адамды жинап, кешін аста-төк думанға айналдыру үшін миллиондап кредит алады. Бұл — америкалық үшін парадокс. «Жұрт не айтады?» деген сөз ол үшін кәдімгі психологиялық қысым сияқты.
❗Уақыт құны: Батыста бәрі келісімшарт пен уақытқа берік. Яғни қатаң режиммен жүреді. Ал оңтүстікте, мысалы, үйге шақырған «мастер» 3 сағатқа кeшігіп келіп, «шаруалар шығып қалды» деп жай ғана жымия салады.
❗Диета: Стейк жақсы көретін Алан шымкенттік аста-төк дастарханан шошып қалған. Өйткені ол жақта қазы-қарта мен қуырдақ күні-түні үзілмейді.
Бірақ, Алан өңірдің цифрландыру деңгейіне дән риза. Банк қосымшалары мен смартфондағы мемлекеттік қызметтер өте жылдам. Ол мұны АҚШ-тың бүкіл қаржы жүйесінен көш ілгері деп есептейді. Түнде көшеде емін-еркін, қауіпсіз серуендейтінін де жоғары бағалайды.
Қазір АҚШ-тағы әріптестері Аланның желідегі 5 долларлық дәмді кәуәптары мен табиғат суреттерін көріп, қызғанышпен қарайды екен. Олар да осылай өмір сүргісі келіп, виза жайын сұрап, мазалап жатқан көрінеді. Екі досы тіпті Шымкент тынысын сезіну үшін демалысқа келуді жоспарлап қойыпты.
P.S. Стэнфорд түлегінің Шымкентке кеп тұрақтауы жай ғана ақша үнемдеу емес-ау, өмірдің мәнін түсінген сияқты. Батыстың қымбат нарығынан қашып, оңтүстіктің арзан игілігін көру — үлкен айла. Сабазың байлық табыстың көлемінде емес, оның сатып алу қабілетінде екенін жақсы біліп тұр. Америкада тапқан сегіз мың долларың өзіңнен артпаса, Шымкентте — ол нағыз капитал. Бірақ Аланның бұл өңірде тұрақтап қалғанына тек доллармен келіп жатқан пайда себеп пе? Әлде басқа да сыры бар ма екен? Қонақ жігіттің тіл үйренуге ден қойып жатқанына қарағанда, бәлкім, долларға сатып ала алмайтын қазақы пейіл мен шынайы өмірдің жылуын сезінген болар? Сіз не ойлайсыз?
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍28❤10🤡3⚡2🥰1
Айлық түсті. Ең бірінші не істейсіз?
Anonymous Poll
22%
Алдымен өзімді жарылқаймын (депозитке саламын)
64%
Бірден несие мен коммуналдық төлемдерді жабамын
5%
Алғым келген затты сатып аламын
26%
Қарыздарымды қайтарамын
14%
Жоспар жоқ, жағдайға қарай жұмсаймын
Депозитке салған ақша қандай жағдайда 100% қорғалады?
Банктер арагідік банкрот болып тұрады. Иә. Өйткені бұл — өмір. Біреуіне сенесің. Ақша саласың. Бірақ ол ертең жабылып қалса, ақшамыз не болады? Банкте депозиті бар кез келген адам осылай ойлары анық.
Елімізде соңғы 26 жылда 11 банк жабылыпты. Әрине, оларға ақша салған жұрт «тақырға отырып» қалған жоқ. Өйткені белгілі бір межеде мемлекет беретін кепілдік бар. Депозиттерге кепілдік беру қоры 420 мыңнан астам адамның ақшасын қайтарып берген екен.
Қордың мәліметі бойынша, қазір Қазақстандағы халыққа тиесілі шоттардың 99,8%-ті толық қорғалған. Қалған 0,2%-ті «қауіп» аймағында тұрған көрінеді. Сомалары да ірі деседі.
Қазақ «жаман айтпай, жақсы жоқ» дейді. Егер күні ертең ақша салған банк лицензиясынан айырылып қалса, ақшамыз қалай қайтады? Ал, соған кепілдік беруші мемлекеттің өз лимиті бар. Соны біліп жүрейік.
Банк құласа, мемлекет ойланбай салған бүкіл ақшамызды емес, тек заңда көрсетілген соманы ғана береді. Мысалы:
20 млн теңге — теңгедегі жинақ (сберегательный) депозиттерге берілетін лимит (ақшаны мерзімінен бұрын алуға болмайтын шоттар).
10 млн теңге — теңгедегі кәдімгі депозиттерге, карталар мен қарапайым ағымдағы шоттарға бекітілген лимит.
5 млн теңге — доллар, еуро немесе басқа шетел валютасында тұрған кез келген ақшаға белгіленген шек.
Мынаны мықтап ескеріңіз: Бұл лимиттер бір депозитке емес, бір банктегі бір адамның ғана атына беріледі.
Мысалы, бір банкте кәдімгі депозитте 12 млн теңге тұрса, банк жабылғанда тек 10 миллионы ғана қайтады. Қалған 2 млн күйіп кетпейді, бірақ оны алу үшін банктің мүлкі сатылғанша ұзақ уақыт кезекке тұруға тура келеді.
Бір банкте бірнеше депозит болса ше?
Бір банкте қанша шотыңыз болса да, мемлекет ең көп дегенде 20 млн теңге ғана қайтарады (егер ішінде теңгелік жинақ депозиті болса).
Ал егер жинақ депозиті жоқ, бірақ кәдімгі теңгелік және валюталық шот қатар тұрса, ең жоғарғы төлем — 15 млн теңгеден аспайды.
Қолда 35 млн теңге тұрса, не істеу керек?
Айталық, үй сатып, қолға 35 млн теңге түсті. Қаржыдан сауаты бар адам оны ешқашан бір банкке салмас еді. Неге? Себебі бір банктегі ең жоғарғы лимит — 20 млн.
Ақшаңды толық сақтап қалғың келсе, онда әртүрлі банкке бөліп тастау керек.
Бірінші банкке: 20 млн теңге (жинақ депозиті түрінде)
Екінші банкке: 10 млн теңге (кәдімгі депозит түрінде)
Үшінші банкке: 5 млн теңге (кез келген шотқа)
Міне, осылай жасағанда ғана 35 млн теңгенің әрбір тиыны 100% заң аясында қорғалады. Қазір бұл жүйеге елдегі 21 банк түгел қатысады.
Үстіне қосылатын проценті ше?
Дұрыс сұрақ. Ол да маңызды деталь. Мемлекет беретін кепілдік проценттерге де жүреді. Бірақ, ең бастысы, жалпы сома жоғарыдағы лимиттерден асып кетпеуі керек.
Банк банкрот болған күннің өзінде мемлекет 20 жұмыс күнінен кешіктірмей ақшаны қайтара бастайды. Оған кезінде жабылып қалған AsiaCredit Bank пен Capital Bank-тің тәжірибесі дәлел бола алады. Төлем 6–8 күнде басталған. Сондықтан қорқудың қажеті жоқ, тек ережені біліп жүрсең болды. Қолға қомақты қаржы түсті ме, оны депозитке бағыттауды ойласаң, бастысы — «жұмыртқаны бір себетке салмау» керек. Осыны қаперге алсаң — ҰТЫЛМАЙСЫҢ.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Банктер арагідік банкрот болып тұрады. Иә. Өйткені бұл — өмір. Біреуіне сенесің. Ақша саласың. Бірақ ол ертең жабылып қалса, ақшамыз не болады? Банкте депозиті бар кез келген адам осылай ойлары анық.
Елімізде соңғы 26 жылда 11 банк жабылыпты. Әрине, оларға ақша салған жұрт «тақырға отырып» қалған жоқ. Өйткені белгілі бір межеде мемлекет беретін кепілдік бар. Депозиттерге кепілдік беру қоры 420 мыңнан астам адамның ақшасын қайтарып берген екен.
Қордың мәліметі бойынша, қазір Қазақстандағы халыққа тиесілі шоттардың 99,8%-ті толық қорғалған. Қалған 0,2%-ті «қауіп» аймағында тұрған көрінеді. Сомалары да ірі деседі.
Қазақ «жаман айтпай, жақсы жоқ» дейді. Егер күні ертең ақша салған банк лицензиясынан айырылып қалса, ақшамыз қалай қайтады? Ал, соған кепілдік беруші мемлекеттің өз лимиті бар. Соны біліп жүрейік.
Банк құласа, мемлекет ойланбай салған бүкіл ақшамызды емес, тек заңда көрсетілген соманы ғана береді. Мысалы:
20 млн теңге — теңгедегі жинақ (сберегательный) депозиттерге берілетін лимит (ақшаны мерзімінен бұрын алуға болмайтын шоттар).
10 млн теңге — теңгедегі кәдімгі депозиттерге, карталар мен қарапайым ағымдағы шоттарға бекітілген лимит.
5 млн теңге — доллар, еуро немесе басқа шетел валютасында тұрған кез келген ақшаға белгіленген шек.
Мынаны мықтап ескеріңіз: Бұл лимиттер бір депозитке емес, бір банктегі бір адамның ғана атына беріледі.
Мысалы, бір банкте кәдімгі депозитте 12 млн теңге тұрса, банк жабылғанда тек 10 миллионы ғана қайтады. Қалған 2 млн күйіп кетпейді, бірақ оны алу үшін банктің мүлкі сатылғанша ұзақ уақыт кезекке тұруға тура келеді.
Бір банкте бірнеше депозит болса ше?
Бір банкте қанша шотыңыз болса да, мемлекет ең көп дегенде 20 млн теңге ғана қайтарады (егер ішінде теңгелік жинақ депозиті болса).
Ал егер жинақ депозиті жоқ, бірақ кәдімгі теңгелік және валюталық шот қатар тұрса, ең жоғарғы төлем — 15 млн теңгеден аспайды.
Қолда 35 млн теңге тұрса, не істеу керек?
Айталық, үй сатып, қолға 35 млн теңге түсті. Қаржыдан сауаты бар адам оны ешқашан бір банкке салмас еді. Неге? Себебі бір банктегі ең жоғарғы лимит — 20 млн.
Ақшаңды толық сақтап қалғың келсе, онда әртүрлі банкке бөліп тастау керек.
Бірінші банкке: 20 млн теңге (жинақ депозиті түрінде)
Екінші банкке: 10 млн теңге (кәдімгі депозит түрінде)
Үшінші банкке: 5 млн теңге (кез келген шотқа)
Міне, осылай жасағанда ғана 35 млн теңгенің әрбір тиыны 100% заң аясында қорғалады. Қазір бұл жүйеге елдегі 21 банк түгел қатысады.
Үстіне қосылатын проценті ше?
Дұрыс сұрақ. Ол да маңызды деталь. Мемлекет беретін кепілдік проценттерге де жүреді. Бірақ, ең бастысы, жалпы сома жоғарыдағы лимиттерден асып кетпеуі керек.
Банк банкрот болған күннің өзінде мемлекет 20 жұмыс күнінен кешіктірмей ақшаны қайтара бастайды. Оған кезінде жабылып қалған AsiaCredit Bank пен Capital Bank-тің тәжірибесі дәлел бола алады. Төлем 6–8 күнде басталған. Сондықтан қорқудың қажеті жоқ, тек ережені біліп жүрсең болды. Қолға қомақты қаржы түсті ме, оны депозитке бағыттауды ойласаң, бастысы — «жұмыртқаны бір себетке салмау» керек. Осыны қаперге алсаң — ҰТЫЛМАЙСЫҢ.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
1👍31❤4⚡1
«Айлық түсті. Ең бірінші не істейсіз?»
Осындай сауалнама жүргізгенбіз. Бұл жайдан-жай құра салған сауалнама емес-ті. Сол арқылы аудиторияның жай-күйін сырттай бағамдап көргіміз келеді. Белсендірек қатысып тұрған жақсы. Сонда ғана қандай мәселеге көбірек мән беру керек деп ойланамыз, соған қарай материалдар береміз. Ал сауалнаманың өзі аноним жүреді. Кімнің нақты не деп жауап бергенін білу мүмкін емес.
Жақсы. Нәтижесін ЖИ-ге талдатып көрдік. Сізге де қызық болатын шығар. «Қолтаңбасы» сол күйі сақталды.
Қаралым мен дауыс қатынасы: Жазбаны көрген 1200 адамның 363-і ғана (шамамен 30%-ы) дауыс берген. Тұрақты оқырмандардың үштен бірінің белсенділік танытуы — әлеуметтік желі үшін жақсы көрсеткіш.
Қарап өткен өзге 70% аудиторияның дауыс бермеуіне екі себеп болуы мүмкін: не бұл тақырып олар үшін маңызды емес (қаржылық қиындығы жоқ), не керісінше — несие мен қарыз тақырыбы олардың жанды жеріне тигендіктен, анонимді сауалнама болса да, бұл шындықпен бетпе-бет келуден қашқан.
1. «Бірден несие мен коммуналдық төлемдерді жабамын» (62% / 226 дауыс)
Бұл — ең үлкен көрсеткіш. Сауалнамаға қатысқандардың басым көпшілігі айлық түсе салысымен ең алдымен міндетті төлемдерді жабуға асығады. Бұл халықтың мойнындағы несие жүктемесінің тым жоғары екенін және ай сайынғы негізгі табыс банктер мен коммуналдық қызметтерге кететінін дәлелдейді. Сондай-ақ, бұл адамдарда «несиені уақытында төлемесем, мерзімі өтіп кетеді» деген үрей мен жауапкершіліктің басымдығын көрсетеді.
2. «Қарыздарымды қайтарамын» (25% / 92 дауыс)
Әрбір төртінші респондент айлығын ресми банктерден бөлек, жеке тұлғаларға (таныстарға, туыстарға) қарыз қайтаруға жұмсайды. Бұл — «айлықтан айлыққа дейін туыстардан ақша сұрап өмір сүру» немесе «қарызды қарызбен жабу» үрдісінің қоғамда кең тарағанының айқын көрінісі.
3. «Өзімді жарылқаймын» (23% / 82 дауыс)
Дауыс бергендердің 23%-ы ең алдымен табысының бір бөлігін депозитке салатынын айтқан. Қаржылық сауаттылықта «алдымен өзіңе төле» (яғни, болашағыңа жина) деген алтын ереже бар. Қоғамдағы қымбатшылыққа қарамастан, әрбір бесінші адамның ақша жинауға, қаржылық қауіпсіздік жастығын құруға тырысуы — жағымды тренд.
4. «Жоспар жоқ, жағдайға қарай» (13% / 47 дауыс)
Бұл топ — нақты бюджеті жоқ, ақшаны стихиялы түрде жұмсайтындар. Бұл көрсеткіш халық арасында қаржылық жоспарлау мәдениетін әлі де дамыту керектігін нұсқайды.
5. Тұтынушылық нәпсі: «Алғым келген затты аламын» (5% / 18 дауыс)
Ең аз дауыс жинаған нұсқа. Бұл адамдардың эмоционалды сатып алуларға (шопинг, қыдыру) ақшаны ең соңғы кезекте бөлетінін білдіреді. Демек, халықтың табысы «ермек үшін ақша шашуға» емес, таза прагматикалық және өмірлік маңызды қажеттіліктерді өтеуге ғана бағытталған.
Түйін: Халықтың 87%-ы (62% несие + 25% қарыз) айлық ала салысымен алдымен міндеттемелерін құтылуды ойлайды. Қазақстандықтар үшін айлық — рахаттана жұмсайтын табыс емес, жиналған қарыздардан уақытша «тыныс алатын» мүмкіндік қана болып тұр.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Осындай сауалнама жүргізгенбіз. Бұл жайдан-жай құра салған сауалнама емес-ті. Сол арқылы аудиторияның жай-күйін сырттай бағамдап көргіміз келеді. Белсендірек қатысып тұрған жақсы. Сонда ғана қандай мәселеге көбірек мән беру керек деп ойланамыз, соған қарай материалдар береміз. Ал сауалнаманың өзі аноним жүреді. Кімнің нақты не деп жауап бергенін білу мүмкін емес.
Жақсы. Нәтижесін ЖИ-ге талдатып көрдік. Сізге де қызық болатын шығар. «Қолтаңбасы» сол күйі сақталды.
Қаралым мен дауыс қатынасы: Жазбаны көрген 1200 адамның 363-і ғана (шамамен 30%-ы) дауыс берген. Тұрақты оқырмандардың үштен бірінің белсенділік танытуы — әлеуметтік желі үшін жақсы көрсеткіш.
Қарап өткен өзге 70% аудиторияның дауыс бермеуіне екі себеп болуы мүмкін: не бұл тақырып олар үшін маңызды емес (қаржылық қиындығы жоқ), не керісінше — несие мен қарыз тақырыбы олардың жанды жеріне тигендіктен, анонимді сауалнама болса да, бұл шындықпен бетпе-бет келуден қашқан.
1. «Бірден несие мен коммуналдық төлемдерді жабамын» (62% / 226 дауыс)
Бұл — ең үлкен көрсеткіш. Сауалнамаға қатысқандардың басым көпшілігі айлық түсе салысымен ең алдымен міндетті төлемдерді жабуға асығады. Бұл халықтың мойнындағы несие жүктемесінің тым жоғары екенін және ай сайынғы негізгі табыс банктер мен коммуналдық қызметтерге кететінін дәлелдейді. Сондай-ақ, бұл адамдарда «несиені уақытында төлемесем, мерзімі өтіп кетеді» деген үрей мен жауапкершіліктің басымдығын көрсетеді.
2. «Қарыздарымды қайтарамын» (25% / 92 дауыс)
Әрбір төртінші респондент айлығын ресми банктерден бөлек, жеке тұлғаларға (таныстарға, туыстарға) қарыз қайтаруға жұмсайды. Бұл — «айлықтан айлыққа дейін туыстардан ақша сұрап өмір сүру» немесе «қарызды қарызбен жабу» үрдісінің қоғамда кең тарағанының айқын көрінісі.
3. «Өзімді жарылқаймын» (23% / 82 дауыс)
Дауыс бергендердің 23%-ы ең алдымен табысының бір бөлігін депозитке салатынын айтқан. Қаржылық сауаттылықта «алдымен өзіңе төле» (яғни, болашағыңа жина) деген алтын ереже бар. Қоғамдағы қымбатшылыққа қарамастан, әрбір бесінші адамның ақша жинауға, қаржылық қауіпсіздік жастығын құруға тырысуы — жағымды тренд.
4. «Жоспар жоқ, жағдайға қарай» (13% / 47 дауыс)
Бұл топ — нақты бюджеті жоқ, ақшаны стихиялы түрде жұмсайтындар. Бұл көрсеткіш халық арасында қаржылық жоспарлау мәдениетін әлі де дамыту керектігін нұсқайды.
5. Тұтынушылық нәпсі: «Алғым келген затты аламын» (5% / 18 дауыс)
Ең аз дауыс жинаған нұсқа. Бұл адамдардың эмоционалды сатып алуларға (шопинг, қыдыру) ақшаны ең соңғы кезекте бөлетінін білдіреді. Демек, халықтың табысы «ермек үшін ақша шашуға» емес, таза прагматикалық және өмірлік маңызды қажеттіліктерді өтеуге ғана бағытталған.
Түйін: Халықтың 87%-ы (62% несие + 25% қарыз) айлық ала салысымен алдымен міндеттемелерін құтылуды ойлайды. Қазақстандықтар үшін айлық — рахаттана жұмсайтын табыс емес, жиналған қарыздардан уақытша «тыныс алатын» мүмкіндік қана болып тұр.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
1💯34❤12👍12😨5⚡2
Цифрлық теңге: ол не үшін керек, игілігі неде?
«Цифрлық теңге» туралы біраздан айтылады. Бірақ әлі де миссиясын түсіне алмай жүрген сияқтымыз. Криптоға теңейтін де кісілер бар. Бір оқырман осы туралы ашып жазуымызды сұраған еді. Ұлттық банк пен Ұлттық төлем корпорациясының ресми баяндамасын шолып шығып, цифрлық теңгенің қарапайым халыққа не беретінін түсінікті тілде жүйелеп бергім келіп отыр.
Цифрлық теңге — қазіргі қолма-қол ақша мен картадағы ақшаға қосымша құрал. Оны қолдануға ешкім мәжбүрлей қоймайды. Ыңғайлы бола ма — қолданасың. Бәрі ерікті түрде.
Дегенмен, оның кәдімгі ақшадан бір ерекше айырмашылығы болады. «Цифрлық теңге» деп тұр ғой. Иә, аты айтып тұрғандай, цифр ақша таңбаланатынымен ерекшеленеді. Ол ақша ертең қайда, не үшін жұмсалатыны арнайы код арқылы белгіленеді. Оны сосын басқа жаққа бұра алмайсың. Сол кодымен тиісті бағытына ғана кетеді. Қысқасы, пендешілікке жол бермейді.
Мемлекет пен қоғамға пайдасы: Ұрлық-қарлықты тыяды. Иә, бұл жобаның да негізгі мақсаты сол еді — бюджетке тиесілі ақшаны қадағалау.
Мысалы, мемлекет жол салуға немесе мектеп жөндеуге миллиондаған қаржы бөлді делік. Егер ол ақша цифрлық теңгемен аударылса, шенеуніктер оны сол бойда басқа есепшотқа тығып, жымқыра алмайды. Ақша тек құрылыс материалдары мен жұмысшылардың жалақысына ғана төленетіндей бағдарламаланады.
Қарапайым адамға не береді?
Қазір сіз бен бізді бір ғана сұрақ мазалайды: Мен өз шотыма цифрлық теңгені қайдан аламын? Ресми баяндамадан осы тұсты іздеуге тура келді. Құжатта қарапайым азаматтардың цифрлық теңгемен қалай жұмыс істейтіні екі деңгейлі архитектурамен сипатталған.
Цифрлық теңгеге арнайы шот ашу керек пе?
Оған жаңа мобильді қосымша жүктеудің қажеті жоқ. Жүйе екі деңгейден тұрады: Ұлттық банк цифр ақшаны шығарады, әрі қарай екінші деңгейлі банктер өз тұтынушысына қызмет көрсетеді.
Яғни, біз өзіміз қолданатын банктің мобильді қосымшасында бұл қызметті қолдана аламыз. Банк интерфейсінде цифрлық теңгеге арналған бөлім немесе арнайы цифрлық әмиян пайда болады.
Шотта цифрлық теңге қалай қалыптасады?
Бұл сұрақты конвертация мәселесі де шеше береді. Бәрімізде банк картасы бар. Бәрімізде ағымдағы (текущий) шот бар. Онда кәдімгі ақша жатыр. Сол теңгелерді банк қосымшасының ішінде цифрлық теңгеге айырбастауға болады.
Тағы бір жолы бар. Кейбір азаматтар мемлекеттен қандай да бір мақсатты жәрдемақы, субсидия немесе әлеуметтік төлем алады. Міне, сол төлемдердің бәрі ертең цифрлық әмиянға бірден дайын цифрлық теңге түрінде түсе бастайды.
Игілігі: интернетсіз төлем жасауға мүмкіндік беретінінде. Біз шолып шыққан құжатта офлайн-төлемдер үшін аппараттық әмияндар мен SIM-карта технологиясы қолданылатыны жазылған.
Процесі былай: Интернет бар жерде өзіміз қолданатын банк қосымшасының көмегімен цифрлық теңгенің белгілі бір сомасын телефондағы қауіпсіз чипке (SIM-карта немесе аппараттық модуль деп түсіну керек) жүктеп аламыз.
Ақша телефонның ішіне бекітілген соң, интернеттің керегі болмайды. Тауар мен қызметті алғанда кәсіпкердің телефонына өз смартфонымызды жақындатып, тікелей төлем жасай береміз. Интернет пайда болған кезде әмиян балансы жалпы жүйемен қайтадан автоматты түрде үндесе береді.
Цифрлық теңге саудада алданбауға да жақсы. Мысалы, интернеттен қымбат тауар сатып алғың келді. Бірақ ақшаны бейтаныс адамға аударуға қорқасың. Ал «Цифрлық теңге» жүйесінде «ақылды келісімшарт» жасалады.
Сосын төлемге жіберген ақша жүйеде «қатып» тұрады. Сатушы тарап тауарды қолға ұстатып, өз міндетін толық атқарған кезде ғана ақша оның есепшотына түседі. Ешкім ешкімді алдай алмайды.
«Ее, цифрлық теңге осы үшін керек екен ғой» дейтіндей жеткізе алдық деп ойлаймыз. Оған жай ғана жаңа технология деп қарамау керек. Ол енді мемлекет ақшасын ұрлатпайтын, халыққа интернетсіз төлем жасауға мүмкіндік беретін және кез келген сауданы қауіпсіз ететін жүйе болғалы тұр. Негізі, жүйе толықтай дайын, мемлекеттік деңгейде болса да, қазірдің өзінде өмірімізге біртіндеп еніп жатыр.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
«Цифрлық теңге» туралы біраздан айтылады. Бірақ әлі де миссиясын түсіне алмай жүрген сияқтымыз. Криптоға теңейтін де кісілер бар. Бір оқырман осы туралы ашып жазуымызды сұраған еді. Ұлттық банк пен Ұлттық төлем корпорациясының ресми баяндамасын шолып шығып, цифрлық теңгенің қарапайым халыққа не беретінін түсінікті тілде жүйелеп бергім келіп отыр.
Цифрлық теңге — қазіргі қолма-қол ақша мен картадағы ақшаға қосымша құрал. Оны қолдануға ешкім мәжбүрлей қоймайды. Ыңғайлы бола ма — қолданасың. Бәрі ерікті түрде.
Дегенмен, оның кәдімгі ақшадан бір ерекше айырмашылығы болады. «Цифрлық теңге» деп тұр ғой. Иә, аты айтып тұрғандай, цифр ақша таңбаланатынымен ерекшеленеді. Ол ақша ертең қайда, не үшін жұмсалатыны арнайы код арқылы белгіленеді. Оны сосын басқа жаққа бұра алмайсың. Сол кодымен тиісті бағытына ғана кетеді. Қысқасы, пендешілікке жол бермейді.
Мемлекет пен қоғамға пайдасы: Ұрлық-қарлықты тыяды. Иә, бұл жобаның да негізгі мақсаты сол еді — бюджетке тиесілі ақшаны қадағалау.
Мысалы, мемлекет жол салуға немесе мектеп жөндеуге миллиондаған қаржы бөлді делік. Егер ол ақша цифрлық теңгемен аударылса, шенеуніктер оны сол бойда басқа есепшотқа тығып, жымқыра алмайды. Ақша тек құрылыс материалдары мен жұмысшылардың жалақысына ғана төленетіндей бағдарламаланады.
Қарапайым адамға не береді?
Қазір сіз бен бізді бір ғана сұрақ мазалайды: Мен өз шотыма цифрлық теңгені қайдан аламын? Ресми баяндамадан осы тұсты іздеуге тура келді. Құжатта қарапайым азаматтардың цифрлық теңгемен қалай жұмыс істейтіні екі деңгейлі архитектурамен сипатталған.
Цифрлық теңгеге арнайы шот ашу керек пе?
Оған жаңа мобильді қосымша жүктеудің қажеті жоқ. Жүйе екі деңгейден тұрады: Ұлттық банк цифр ақшаны шығарады, әрі қарай екінші деңгейлі банктер өз тұтынушысына қызмет көрсетеді.
Яғни, біз өзіміз қолданатын банктің мобильді қосымшасында бұл қызметті қолдана аламыз. Банк интерфейсінде цифрлық теңгеге арналған бөлім немесе арнайы цифрлық әмиян пайда болады.
Шотта цифрлық теңге қалай қалыптасады?
Бұл сұрақты конвертация мәселесі де шеше береді. Бәрімізде банк картасы бар. Бәрімізде ағымдағы (текущий) шот бар. Онда кәдімгі ақша жатыр. Сол теңгелерді банк қосымшасының ішінде цифрлық теңгеге айырбастауға болады.
Тағы бір жолы бар. Кейбір азаматтар мемлекеттен қандай да бір мақсатты жәрдемақы, субсидия немесе әлеуметтік төлем алады. Міне, сол төлемдердің бәрі ертең цифрлық әмиянға бірден дайын цифрлық теңге түрінде түсе бастайды.
Игілігі: интернетсіз төлем жасауға мүмкіндік беретінінде. Біз шолып шыққан құжатта офлайн-төлемдер үшін аппараттық әмияндар мен SIM-карта технологиясы қолданылатыны жазылған.
Процесі былай: Интернет бар жерде өзіміз қолданатын банк қосымшасының көмегімен цифрлық теңгенің белгілі бір сомасын телефондағы қауіпсіз чипке (SIM-карта немесе аппараттық модуль деп түсіну керек) жүктеп аламыз.
Ақша телефонның ішіне бекітілген соң, интернеттің керегі болмайды. Тауар мен қызметті алғанда кәсіпкердің телефонына өз смартфонымызды жақындатып, тікелей төлем жасай береміз. Интернет пайда болған кезде әмиян балансы жалпы жүйемен қайтадан автоматты түрде үндесе береді.
Цифрлық теңге саудада алданбауға да жақсы. Мысалы, интернеттен қымбат тауар сатып алғың келді. Бірақ ақшаны бейтаныс адамға аударуға қорқасың. Ал «Цифрлық теңге» жүйесінде «ақылды келісімшарт» жасалады.
Сосын төлемге жіберген ақша жүйеде «қатып» тұрады. Сатушы тарап тауарды қолға ұстатып, өз міндетін толық атқарған кезде ғана ақша оның есепшотына түседі. Ешкім ешкімді алдай алмайды.
«Ее, цифрлық теңге осы үшін керек екен ғой» дейтіндей жеткізе алдық деп ойлаймыз. Оған жай ғана жаңа технология деп қарамау керек. Ол енді мемлекет ақшасын ұрлатпайтын, халыққа интернетсіз төлем жасауға мүмкіндік беретін және кез келген сауданы қауіпсіз ететін жүйе болғалы тұр. Негізі, жүйе толықтай дайын, мемлекеттік деңгейде болса да, қазірдің өзінде өмірімізге біртіндеп еніп жатыр.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
2👍22❤8⚡1