This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
«Ынтымақ» мұнарасы
Батыс Қазақстан облысының Жалпақтал ауылында бой көтерген мұнараны 2006 жылғы мектеп түлектері тарту еткен деседі. Биіктігі — 30 метр, пайдаланылған металл — 25 тонна, бояу — 200 литр, құны — 23 млн теңге деп жазылған ашық дереккөздерде.
Ақпарат та, видео да интернеттен.
@qarzhylyq_sauat
Батыс Қазақстан облысының Жалпақтал ауылында бой көтерген мұнараны 2006 жылғы мектеп түлектері тарту еткен деседі. Биіктігі — 30 метр, пайдаланылған металл — 25 тонна, бояу — 200 литр, құны — 23 млн теңге деп жазылған ашық дереккөздерде.
Ақпарат та, видео да интернеттен.
@qarzhylyq_sauat
👍61😍8👀5❤1💯1
Балаға көлік берген ата-ана қалай жазаланады?
Тақырып түсінікті шығар. Балалар демалысқа шығып жатыр. Алдымыз — жаз. Бос уақыты көбейген баланың күші де тасып, әр нәрсеге «ұрыншақ» келетіні бар. Сондайда көбінің аңсары ауатыны — көлік айдау.
Бір балалар болады, жасы келмесе де үйіне айтпай көлікті айдап кете беретін. Енді бір балалар болады, ата-анасының «миын жеп», айдауға көлік сұрағыштайтын. Кей ата-ана баласының еркелігіне жібіп, «тоқтатып жатқан кім бар» деп тізгінді ойланбай бере салуы мүмкін.
Мұның бәрі — «ап-ауыр» айыппұл. Қалтаға әжептәуір салмақ салады. «Сезон» келгесін сол жайында бір ескертіп қояйық деп шештік. Себебі жаз кезінде жасөспірімдердің рөлге отыруы жиілейтіні бар.
Енді мынаны біліп жүріңіз, кәмелетке толмаған балаңыз көлік жүргізіп ұсталса, 3 түрлі айыппұл төлеуге дайын болуыңыз керек. Ондай жағдайда тек бала емес, көлік иесі мен ата-анасы да қатар жазаланады.
1. Баланың өзіне «бұйыратын» жаза
Куәлігі жоқ адам көлік айдаса, 20 АЕК, яғни 86 500 теңге айыппұл салынады (ӘҚБтК 612-бап, 2-бөлім).
2. Көлік берген адамға «бұйыратын» жаза
Көлік жүргізуге құқығы жоқ балаға өз еркімен тізгін берген көлік иесіне (ол әкесі, анасы немесе туысы/танысы болуы мүмкін) 50 АЕК, яғни 216 250 теңге айыппұл кеседі (ӘҚБтК 612-бап, 5-бөлім).
3. Бала тәрбиесіне салғырт қарау
Заң-зәкүнді ескермей, баланы рөлге отырғыздыңыз ба — демек, ата-аналық міндетіңізге салғырт қарағаныңыз. Дұрыс тәрбие бермегеніңіз үшін тағы 10 АЕК, яғни 43 250 теңге айыппұл қосылады (ӘҚБтК 127-бап, 1-бөлім).
Жалпы шығын: 80 АЕК. Отбасылық бюджеттен бірден — 346 000 теңге желге ұшады деген сөз.
Маңызды детальдар (мұны да білу керек):
Қазақстанда әкімшілік жауапкершілік 16 жастан басталады. Егер бала 16-дан асқан болса, 86 500 теңге айыппұл оның өз атына жазылады (табысы болмаса, бәрібір ата-анасы төлейді). 16 жасқа толмаған болса, оған бұл баппен айыппұл салынбайды, бірақ іс арнайы комиссияға кетіп, ата-анасы 127-баппен (43 250 теңге) міндетті түрде жазаланады. Ал, егер көлікті өздері бергені дәлелденсе, онда ата-ана бала тәрбиесі үшін ғана емес, көлікті өз еркімен бергені үшін де (50 АЕК) жауап беруі мүмкін.
«Рұқсатсыз айдап кетті»
Мұндай «сылтау» құтқара ма? Егер ата-ана «кілтті бізден жасырып алып кетіпті» деп ақталса, 216 250 теңгелік айыппұлдан құтылуы мүмкін. Бірақ бұл жағдайда баланың үстінен Қылмыстық кодекстің 200-бабы бойынша «Көлікті заңсыз айдап кету» (угон) бабымен қылмыстық іс қозғалады. Айыппұл арқаламайын деп баланың болашағын бүлдіріп алуыңыз мүмкін.
Мас күйде немесе оның соңы «ДТП» болса?
Егер жасөспірім рөлде мас боп ұсталса немесе біреуді қағып кетсе, әкімшілік жаза аяқталады. Іс бірден Қылмыстық кодекске ауысып, бала сотталып кетуі мүмкін.
Жағдай осылай. Баланың қолына кілт ұстатпай тұрып осыны ескеріңіз. Қазір қала көшелерінде AI-камералар жұмыс істеп тұр. Олар автоматты түрде рөлде кімнің отырғанын анықтауы мүмкін. Анықтай алмаса да, көп ұзамай сол күнге жетеміз деп ойлаймын. Ең бастысы — жолдағы қауіпсіздік. Адамдардың амандығын ойлай жүрейік. Баланың еркелігін сіз көтергенмен, жол көтермейді...
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Тақырып түсінікті шығар. Балалар демалысқа шығып жатыр. Алдымыз — жаз. Бос уақыты көбейген баланың күші де тасып, әр нәрсеге «ұрыншақ» келетіні бар. Сондайда көбінің аңсары ауатыны — көлік айдау.
Бір балалар болады, жасы келмесе де үйіне айтпай көлікті айдап кете беретін. Енді бір балалар болады, ата-анасының «миын жеп», айдауға көлік сұрағыштайтын. Кей ата-ана баласының еркелігіне жібіп, «тоқтатып жатқан кім бар» деп тізгінді ойланбай бере салуы мүмкін.
Мұның бәрі — «ап-ауыр» айыппұл. Қалтаға әжептәуір салмақ салады. «Сезон» келгесін сол жайында бір ескертіп қояйық деп шештік. Себебі жаз кезінде жасөспірімдердің рөлге отыруы жиілейтіні бар.
Енді мынаны біліп жүріңіз, кәмелетке толмаған балаңыз көлік жүргізіп ұсталса, 3 түрлі айыппұл төлеуге дайын болуыңыз керек. Ондай жағдайда тек бала емес, көлік иесі мен ата-анасы да қатар жазаланады.
1. Баланың өзіне «бұйыратын» жаза
Куәлігі жоқ адам көлік айдаса, 20 АЕК, яғни 86 500 теңге айыппұл салынады (ӘҚБтК 612-бап, 2-бөлім).
2. Көлік берген адамға «бұйыратын» жаза
Көлік жүргізуге құқығы жоқ балаға өз еркімен тізгін берген көлік иесіне (ол әкесі, анасы немесе туысы/танысы болуы мүмкін) 50 АЕК, яғни 216 250 теңге айыппұл кеседі (ӘҚБтК 612-бап, 5-бөлім).
3. Бала тәрбиесіне салғырт қарау
Заң-зәкүнді ескермей, баланы рөлге отырғыздыңыз ба — демек, ата-аналық міндетіңізге салғырт қарағаныңыз. Дұрыс тәрбие бермегеніңіз үшін тағы 10 АЕК, яғни 43 250 теңге айыппұл қосылады (ӘҚБтК 127-бап, 1-бөлім).
Жалпы шығын: 80 АЕК. Отбасылық бюджеттен бірден — 346 000 теңге желге ұшады деген сөз.
Маңызды детальдар (мұны да білу керек):
Қазақстанда әкімшілік жауапкершілік 16 жастан басталады. Егер бала 16-дан асқан болса, 86 500 теңге айыппұл оның өз атына жазылады (табысы болмаса, бәрібір ата-анасы төлейді). 16 жасқа толмаған болса, оған бұл баппен айыппұл салынбайды, бірақ іс арнайы комиссияға кетіп, ата-анасы 127-баппен (43 250 теңге) міндетті түрде жазаланады. Ал, егер көлікті өздері бергені дәлелденсе, онда ата-ана бала тәрбиесі үшін ғана емес, көлікті өз еркімен бергені үшін де (50 АЕК) жауап беруі мүмкін.
«Рұқсатсыз айдап кетті»
Мұндай «сылтау» құтқара ма? Егер ата-ана «кілтті бізден жасырып алып кетіпті» деп ақталса, 216 250 теңгелік айыппұлдан құтылуы мүмкін. Бірақ бұл жағдайда баланың үстінен Қылмыстық кодекстің 200-бабы бойынша «Көлікті заңсыз айдап кету» (угон) бабымен қылмыстық іс қозғалады. Айыппұл арқаламайын деп баланың болашағын бүлдіріп алуыңыз мүмкін.
Мас күйде немесе оның соңы «ДТП» болса?
Егер жасөспірім рөлде мас боп ұсталса немесе біреуді қағып кетсе, әкімшілік жаза аяқталады. Іс бірден Қылмыстық кодекске ауысып, бала сотталып кетуі мүмкін.
Жағдай осылай. Баланың қолына кілт ұстатпай тұрып осыны ескеріңіз. Қазір қала көшелерінде AI-камералар жұмыс істеп тұр. Олар автоматты түрде рөлде кімнің отырғанын анықтауы мүмкін. Анықтай алмаса да, көп ұзамай сол күнге жетеміз деп ойлаймын. Ең бастысы — жолдағы қауіпсіздік. Адамдардың амандығын ойлай жүрейік. Баланың еркелігін сіз көтергенмен, жол көтермейді...
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍37❤10💯2
Болашақ студенттердің назарына: биыл 89 мыңнан астам грант бөлінеді
2026-2027 оқу жылына арналған мемлекеттік гранттардың саны белгілі болып жатыр. Биылғы тапсырыс көлемі де өткен жылдардың деңгейінде.
Грант кімдерге бұйырады?
◾Бакалавриат — 75 371 грант
◾Магистратура — 11 007 грант
◾Докторантура — 3 079 грант
Техникалық мамандықтар трендте
Мемлекеттік тапсырыстың 60%-ті инженерлік-техникалық және ауыл шаруашылығы салаларына, ал 21%-ті болашақ мұғалімдерді даярлауға бағытталған.
Қай салаға қанша грант бөлінді?
🔹 Инженерия, өңдеу және құрылыс – 19 250
🔹 Педагогика (мұғалімдер) – 13 738
🔹 IT (Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар) – 11 662
🔹 Жаратылыстану, математика және статистика – 9 363
🔹 Ауыл шаруашылығы және биоресурстар – 3 145
🔹 Денсаулық сақтау (медицина) – 2 700
🔹 Қызмет көрсету саласы – 2 400
🔹 Өнер және гуманитарлық ғылымдар – 1 915
🔹 Әлеуметтік ғылымдар және журналистика – 1 485
🔹 Бизнес, басқару және құқық – 1 423
🔹 Ветеринария – 1 275
Грантқа оқыған түлек нені білуі керек?
Олар оқу бітірген соң «отработка» деген мәселемен бетпе-бет келетінін білетін шығарсыз. Өйткені мемлекеттік грантқа оқыған әр студент оқу басында-ақ келісімге қол қояды. Сол құжат оларды диплом алған соң өз мамандығы бойынша жұмыс істеуге міндеттейді.
Сол туралы жазбамызды мына материалдан оқи аласыздар:
https://t.me/qarzhylyq_sauat/1123
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
2026-2027 оқу жылына арналған мемлекеттік гранттардың саны белгілі болып жатыр. Биылғы тапсырыс көлемі де өткен жылдардың деңгейінде.
Грант кімдерге бұйырады?
◾Бакалавриат — 75 371 грант
◾Магистратура — 11 007 грант
◾Докторантура — 3 079 грант
Техникалық мамандықтар трендте
Мемлекеттік тапсырыстың 60%-ті инженерлік-техникалық және ауыл шаруашылығы салаларына, ал 21%-ті болашақ мұғалімдерді даярлауға бағытталған.
Қай салаға қанша грант бөлінді?
🔹 Инженерия, өңдеу және құрылыс – 19 250
🔹 Педагогика (мұғалімдер) – 13 738
🔹 IT (Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар) – 11 662
🔹 Жаратылыстану, математика және статистика – 9 363
🔹 Ауыл шаруашылығы және биоресурстар – 3 145
🔹 Денсаулық сақтау (медицина) – 2 700
🔹 Қызмет көрсету саласы – 2 400
🔹 Өнер және гуманитарлық ғылымдар – 1 915
🔹 Әлеуметтік ғылымдар және журналистика – 1 485
🔹 Бизнес, басқару және құқық – 1 423
🔹 Ветеринария – 1 275
Грантқа оқыған түлек нені білуі керек?
Олар оқу бітірген соң «отработка» деген мәселемен бетпе-бет келетінін білетін шығарсыз. Өйткені мемлекеттік грантқа оқыған әр студент оқу басында-ақ келісімге қол қояды. Сол құжат оларды диплом алған соң өз мамандығы бойынша жұмыс істеуге міндеттейді.
Сол туралы жазбамызды мына материалдан оқи аласыздар:
https://t.me/qarzhylyq_sauat/1123
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍15❤5
АҚШ-та неге Credit card кеңінен қолданылады?
Америкада білім алып жүрген әріптесіміз, қаржы тақырыбын қаузайтын журналист Еркежан Айтқазы арнайы «ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ» телеграм-каналына АҚШ-тың несие жүйесі жайлы пайдалы ақпарат жолдап отыр. Көріп-білгенін қағазға түсіріп, біздің оқырманмен бөліскен әріптесіміздің жазбасын қуана ұсынамыз.
АҚШ-та дүкенде немесе интернетте есептессең, алдыңнан міндетті түрде «Debit card па, әлде Credit card па?» деген сұрақ шығады. Сонда оның айырмашылығы неде?
Debit card — өз ақшаң. Төлем жасаған сәтте ақша бірден банк шотынан алынады.
Credit card — банктің ақшасы. Алдымен банктің ақшасын жұмсайсың, кейін қайтарасың.
Америкада кредит картасы жай ғана төлем құралы емес. Ол клиенттің кредит тарихын (credit history) қалыптастырады. Ал бұл тарих кейін пәтер жалдағанда, көлік немесе үй алуға несие рәсімдегенде, тіпті кейде жұмысқа орналасқанда да бірінші кезекте тексеріледі.
Қызығы сонда, АҚШ-та азаматтың кредит тарихы қалыптаспаса да қиын. Себебі жүйе адамның қаржылық тәртібі туралы ешқандай мәлімет ала алмайды. Сондықтан көптеген адам Credit card-ты қарыз алу үшін емес, несие рейтингін (Credit Score) өсіріп, қаржылық беделін қалыптастыру үшін ұстайды.
Банкке пайыз төлемеудің жолы бар ма?
Мұнда APR (Annual Percentage Rate), яғни несие картасының жылдық пайыздық ставкасы деген ұғым бар. Көп жағдайда ол шамамен 20–35% аралығында болады.
Кейбір банктер клиентке алғашқы 12 айға 0% APR ұсынады. Бірақ бұл жеңілдік біткен соң да жұмсалған соманы ай сайын уақытында толық жауып отырсаң, банкке пайыз төлемеуге болады.
Мысалы, маусым айында Credit card-пен $500-ға сауда жасадың делік. Шілдеде банк айлық есепті жібереді. Егер сол $500-ді толық төлесең, пайыз есептелмейді. Ал егер $100 ғана төлеп, қалған $400 қарыз болып қалса, банк сол қалдыққа пайыз есептей бастайды.
Credit card-тың негізгі артықшылықтары:
🔹 уақытында төлеп жүрсең, кредит рейтингің (Credit Score) өседі. Ол болашақта несие алуды жеңілдетеді.
🔹 алаяқтық немесе күмәнді төлемдер болса, қаржы ұйымы операцияны тез бұғаттап, өз ақшасын өзі даулап алады. Себебі картада тұрған банктің ақшасы.
🔹 кейбір карталар саудадан 1–5% кэшбэк немесе бонус береді.
Лимит әркімге әртүрлі
Жаңа клиентке банк әдетте $300–$2,000 аралығында лимит береді. Кредит тарихы қалыптасқан сайын лимит $5,000, $10,000, $20,000 немесе одан да жоғары болуы мүмкін.
Қорыта айтқанда, АҚШ-та Credit card — сенің қаржылық жауапкершілігің. АҚШ-та қаржылық сауатты адамдар несие картасын дәл осылай пайдаланады. Жеңілдік мерзімі бітсе де, ай сайынғы қарызды толық өтеп, банкке артық 1 цент те төлемейді. Есесіне, өздерінің несие рейтингін күшейтіп, бонустар мен кэшбэктерді тегін алып отырады.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Америкада білім алып жүрген әріптесіміз, қаржы тақырыбын қаузайтын журналист Еркежан Айтқазы арнайы «ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ» телеграм-каналына АҚШ-тың несие жүйесі жайлы пайдалы ақпарат жолдап отыр. Көріп-білгенін қағазға түсіріп, біздің оқырманмен бөліскен әріптесіміздің жазбасын қуана ұсынамыз.
АҚШ-та дүкенде немесе интернетте есептессең, алдыңнан міндетті түрде «Debit card па, әлде Credit card па?» деген сұрақ шығады. Сонда оның айырмашылығы неде?
Debit card — өз ақшаң. Төлем жасаған сәтте ақша бірден банк шотынан алынады.
Credit card — банктің ақшасы. Алдымен банктің ақшасын жұмсайсың, кейін қайтарасың.
Америкада кредит картасы жай ғана төлем құралы емес. Ол клиенттің кредит тарихын (credit history) қалыптастырады. Ал бұл тарих кейін пәтер жалдағанда, көлік немесе үй алуға несие рәсімдегенде, тіпті кейде жұмысқа орналасқанда да бірінші кезекте тексеріледі.
Қызығы сонда, АҚШ-та азаматтың кредит тарихы қалыптаспаса да қиын. Себебі жүйе адамның қаржылық тәртібі туралы ешқандай мәлімет ала алмайды. Сондықтан көптеген адам Credit card-ты қарыз алу үшін емес, несие рейтингін (Credit Score) өсіріп, қаржылық беделін қалыптастыру үшін ұстайды.
Банкке пайыз төлемеудің жолы бар ма?
Мұнда APR (Annual Percentage Rate), яғни несие картасының жылдық пайыздық ставкасы деген ұғым бар. Көп жағдайда ол шамамен 20–35% аралығында болады.
Кейбір банктер клиентке алғашқы 12 айға 0% APR ұсынады. Бірақ бұл жеңілдік біткен соң да жұмсалған соманы ай сайын уақытында толық жауып отырсаң, банкке пайыз төлемеуге болады.
Мысалы, маусым айында Credit card-пен $500-ға сауда жасадың делік. Шілдеде банк айлық есепті жібереді. Егер сол $500-ді толық төлесең, пайыз есептелмейді. Ал егер $100 ғана төлеп, қалған $400 қарыз болып қалса, банк сол қалдыққа пайыз есептей бастайды.
Credit card-тың негізгі артықшылықтары:
🔹 уақытында төлеп жүрсең, кредит рейтингің (Credit Score) өседі. Ол болашақта несие алуды жеңілдетеді.
🔹 алаяқтық немесе күмәнді төлемдер болса, қаржы ұйымы операцияны тез бұғаттап, өз ақшасын өзі даулап алады. Себебі картада тұрған банктің ақшасы.
🔹 кейбір карталар саудадан 1–5% кэшбэк немесе бонус береді.
Лимит әркімге әртүрлі
Жаңа клиентке банк әдетте $300–$2,000 аралығында лимит береді. Кредит тарихы қалыптасқан сайын лимит $5,000, $10,000, $20,000 немесе одан да жоғары болуы мүмкін.
Қорыта айтқанда, АҚШ-та Credit card — сенің қаржылық жауапкершілігің. АҚШ-та қаржылық сауатты адамдар несие картасын дәл осылай пайдаланады. Жеңілдік мерзімі бітсе де, ай сайынғы қарызды толық өтеп, банкке артық 1 цент те төлемейді. Есесіне, өздерінің несие рейтингін күшейтіп, бонустар мен кэшбэктерді тегін алып отырады.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍28❤7😍2
БЖЗҚ атынан хабарласатын алаяқтар жаңа айла тауыпты
Қор ресми түрде ескертіп жатыр, өте сақ болыңыздар! Әсіресе, егде жастағы кісілер.
Мәселе неде?
Алаяқтар БЖЗҚ (ЕНПФ) қызметкері болып азаматтарға хабарласады да: «Зейнетақы қорына тиісті жарналар аударылмай қалған бірнеше жылдық жұмыс стажыңызды тауып алдық, «пенсия» көбірек шығуы үшін зейнетақыңызды қайта есептеу керек» дейді.
Адамның көңілін оңай алдайтын әдіс, ә!
Алаяқтар қалай сендіреді?
Күдік тудырмас үшін Қордың кәдімгі жұмыс істеп тұрған бөлімшесіне шақырады. Яғни, ресми мекенжайын айтады.
Кім анда-мында шапқысы келеді дейсің, соны жақсы білетін қулар: «Бізге келгенде кезекте тұрып қалмас үшін электронды кезек брондап қояйын. Телефонға келген SMS-кодты айта қойыңыз» дейді.
Кодты айтқан сәтте-ақ олар кісінің бірден банк қосымшаларына немесе басқа да жеке деректеріне қол жеткізеді. «Қазірдің өзінде бұл айлаға сеніп, код айтып қойғандар бар» деп хабарлайды БЖЗҚ.
Нені білу керек?
Есте болсын:
❗БЖЗҚ қызметкері ешқашан телефон, пошта немесе мессенджер арқылы SMS-кодты, парольді немесе карта нөмірлерін сұрамайды.
❗Қордың барлық қызметі тегін және тек заң жүзінде ғана рәсімделеді.
❗Тұтқаның арғы жағындағы адам аты-жөніңді, ЖСН (ИИН) немесе жұмыс орныңды біліп тұрса да сенбеу керек. Өйткені ол деректерді алаяқтар ашық көздерден оңай тауып алуы мүмкін.
Қалай қорғанамыз?
⚠️ Телефонмен ешкімге SMS-код пен жеке мәліметтерді айтпаймыз.
⚠️ SMS-код сұраған адамнан аулақ жүреміз, сұрады ма — әңгімені бірден үземіз.
⚠️ Кез келген ақпаратты БЖЗҚ-ның ресми байланыс орталығы немесе ресми сайты арқылы өзіміз тексереміз.
Бұл ақпаратты туыстарға, әсіресе, үлкен кісілерге міндетті түрде жіберіп, ескертіп қойған жөн. Мәселе болса, бірден полицияға хабарласқан дұрыс.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Қор ресми түрде ескертіп жатыр, өте сақ болыңыздар! Әсіресе, егде жастағы кісілер.
Мәселе неде?
Алаяқтар БЖЗҚ (ЕНПФ) қызметкері болып азаматтарға хабарласады да: «Зейнетақы қорына тиісті жарналар аударылмай қалған бірнеше жылдық жұмыс стажыңызды тауып алдық, «пенсия» көбірек шығуы үшін зейнетақыңызды қайта есептеу керек» дейді.
Адамның көңілін оңай алдайтын әдіс, ә!
Алаяқтар қалай сендіреді?
Күдік тудырмас үшін Қордың кәдімгі жұмыс істеп тұрған бөлімшесіне шақырады. Яғни, ресми мекенжайын айтады.
Кім анда-мында шапқысы келеді дейсің, соны жақсы білетін қулар: «Бізге келгенде кезекте тұрып қалмас үшін электронды кезек брондап қояйын. Телефонға келген SMS-кодты айта қойыңыз» дейді.
Кодты айтқан сәтте-ақ олар кісінің бірден банк қосымшаларына немесе басқа да жеке деректеріне қол жеткізеді. «Қазірдің өзінде бұл айлаға сеніп, код айтып қойғандар бар» деп хабарлайды БЖЗҚ.
Нені білу керек?
Есте болсын:
❗БЖЗҚ қызметкері ешқашан телефон, пошта немесе мессенджер арқылы SMS-кодты, парольді немесе карта нөмірлерін сұрамайды.
❗Қордың барлық қызметі тегін және тек заң жүзінде ғана рәсімделеді.
❗Тұтқаның арғы жағындағы адам аты-жөніңді, ЖСН (ИИН) немесе жұмыс орныңды біліп тұрса да сенбеу керек. Өйткені ол деректерді алаяқтар ашық көздерден оңай тауып алуы мүмкін.
Қалай қорғанамыз?
⚠️ Телефонмен ешкімге SMS-код пен жеке мәліметтерді айтпаймыз.
⚠️ SMS-код сұраған адамнан аулақ жүреміз, сұрады ма — әңгімені бірден үземіз.
⚠️ Кез келген ақпаратты БЖЗҚ-ның ресми байланыс орталығы немесе ресми сайты арқылы өзіміз тексереміз.
Бұл ақпаратты туыстарға, әсіресе, үлкен кісілерге міндетті түрде жіберіп, ескертіп қойған жөн. Мәселе болса, бірден полицияға хабарласқан дұрыс.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
💯5⚡4❤3😨3
Депозит: «ақшам өздігінен өсіп жатыр» деп мәз боп жүре бермейік
«Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры» дейтін ұйым бар. Құрылтайшысы — Ұлттық банк. Осы ұйым көп адам мән бермейтін өте пайдалы ақпарат ұсынып отыр.
Мысалы, әр депозиттің өз мерзімі болады. Ал біз, ертең әуре болмайын дейміз ғой, уақыты біткенде депозит өздігінен келесі мерзімге ұзара берсін деп «автопролонгация» батырмасын баса саламыз.
Қызық осында болып тұр. Сіз бен біз «ақшам өздігінен өсіп жатыр» деп мәз болып жүргенде, банктер клиентті әдемі айналып өтеді екен. Яғни, депозит келесі мерзімге автоматты түрде ұзарған сәтте, банк оның процентін төмендетіп тастауы мүмкін. Бірақ оны бейқам жүрген клиент сезбейді. Банк те ескерте қоймайды.
Білмеген адам табыстан қағылады
Депозиттерге кепілдік беруші ұйымның мысалын келтірсек, биылғы сәуірде жаңадан депозит ашқан клиенттерге банктер жылдық 20% ұсынған. Ал ақшасы бұрыннан жатқан және депозиті автоматты түрде ұзарған ескі клиенттерге еш себепсіз 18% қоя салған. Көрдіңіз бе, оны білмеген адам қараптан-қарап 2% табысынан айырылып қалып отыр.
Депозит мерзіміне «лимит» қойылады
Иә, ондай да түсінік бар.
Мысалы, келісімшартта «бұл депозитті 3 рет қана автоматты түрде ұзартуға болады» деп тайға таңба басқандай жазылып тұруы мүмкін. Төртінші ретке келгенде банк оны өздігінен ұзартпайды.
Бірақ ақшамызды үйге әкеліп бермейді ғой. Салым банкте жата береді. Тек бұрынғыдай 18-20% емес, ең төменгі 0,1%-пен ғана есептеледі. Яғни, клиенттің миллиондары банкке тегін жұмыс істеп, бір тиын да пайда әкелмей, өлі ақша күйінде жата береді.
Осы тұзаққа түсіп қалмас үшін не істеу керек?
Мамандар келісімшартты ашқанда мына үш нәрсеге міндетті түрде үңілу керек дейді:
1. Автопролонгация бар ма? Бәлкім, депозиттің мерзімі біткенде ақшаңыз пайда әкелмей, жай ғана жатып қалған шығар.
2. Автопролонгация саны нешеу? Манағы айтқан лимит мәселесі. Яғни, ең көп дегенде неше рет ұзартылады?
3. Жаңа мерзімге ұзарған кезде процент өзгере ме, жоқ па?
Нақты статистика да бар. Мысалы, биылғы сәуірде автоматты түрде ұзартылған депозиттердің 73%-де ескі табыс проценті сақталып қалған. Ал, әрбір төртінші депозиттің (тұтас 27%-тің!) проценті ұзартылған сәтте өзгеріп кеткен.
Әр банк өз пайдасын ойлайды. Сондықтан дәл қазір банк қосымшасына кіріп, депозитті тексеріп алмасақ, осы жағдайдан бейхабар 27%-тің ішінде жүруіміз әбден мүмкін. Сонда ең дұрысы не? Қате түсінбесек, ең дұрысы — «депозитте ақшам жатыр, ол өсе береді» деп беймарал жүрмеу. Яғни, ескісін жауып, ақшаны нарықтағы немесе дәл сол банктің тиімді ставкалары бар депозиттерге ауыстырып отыру керек. Сонда ғана қалта түгел болмақ.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
«Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры» дейтін ұйым бар. Құрылтайшысы — Ұлттық банк. Осы ұйым көп адам мән бермейтін өте пайдалы ақпарат ұсынып отыр.
Мысалы, әр депозиттің өз мерзімі болады. Ал біз, ертең әуре болмайын дейміз ғой, уақыты біткенде депозит өздігінен келесі мерзімге ұзара берсін деп «автопролонгация» батырмасын баса саламыз.
Қызық осында болып тұр. Сіз бен біз «ақшам өздігінен өсіп жатыр» деп мәз болып жүргенде, банктер клиентті әдемі айналып өтеді екен. Яғни, депозит келесі мерзімге автоматты түрде ұзарған сәтте, банк оның процентін төмендетіп тастауы мүмкін. Бірақ оны бейқам жүрген клиент сезбейді. Банк те ескерте қоймайды.
Білмеген адам табыстан қағылады
Депозиттерге кепілдік беруші ұйымның мысалын келтірсек, биылғы сәуірде жаңадан депозит ашқан клиенттерге банктер жылдық 20% ұсынған. Ал ақшасы бұрыннан жатқан және депозиті автоматты түрде ұзарған ескі клиенттерге еш себепсіз 18% қоя салған. Көрдіңіз бе, оны білмеген адам қараптан-қарап 2% табысынан айырылып қалып отыр.
Депозит мерзіміне «лимит» қойылады
Иә, ондай да түсінік бар.
Мысалы, келісімшартта «бұл депозитті 3 рет қана автоматты түрде ұзартуға болады» деп тайға таңба басқандай жазылып тұруы мүмкін. Төртінші ретке келгенде банк оны өздігінен ұзартпайды.
Бірақ ақшамызды үйге әкеліп бермейді ғой. Салым банкте жата береді. Тек бұрынғыдай 18-20% емес, ең төменгі 0,1%-пен ғана есептеледі. Яғни, клиенттің миллиондары банкке тегін жұмыс істеп, бір тиын да пайда әкелмей, өлі ақша күйінде жата береді.
Осы тұзаққа түсіп қалмас үшін не істеу керек?
Мамандар келісімшартты ашқанда мына үш нәрсеге міндетті түрде үңілу керек дейді:
1. Автопролонгация бар ма? Бәлкім, депозиттің мерзімі біткенде ақшаңыз пайда әкелмей, жай ғана жатып қалған шығар.
2. Автопролонгация саны нешеу? Манағы айтқан лимит мәселесі. Яғни, ең көп дегенде неше рет ұзартылады?
3. Жаңа мерзімге ұзарған кезде процент өзгере ме, жоқ па?
Нақты статистика да бар. Мысалы, биылғы сәуірде автоматты түрде ұзартылған депозиттердің 73%-де ескі табыс проценті сақталып қалған. Ал, әрбір төртінші депозиттің (тұтас 27%-тің!) проценті ұзартылған сәтте өзгеріп кеткен.
Әр банк өз пайдасын ойлайды. Сондықтан дәл қазір банк қосымшасына кіріп, депозитті тексеріп алмасақ, осы жағдайдан бейхабар 27%-тің ішінде жүруіміз әбден мүмкін. Сонда ең дұрысы не? Қате түсінбесек, ең дұрысы — «депозитте ақшам жатыр, ол өсе береді» деп беймарал жүрмеу. Яғни, ескісін жауып, ақшаны нарықтағы немесе дәл сол банктің тиімді ставкалары бар депозиттерге ауыстырып отыру керек. Сонда ғана қалта түгел болмақ.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍42❤9🥰1
Теңге неге құбылады: мәселе тек ставкада емес
TENGENOMIKA каналын білмейтін қаржыгер жоқ. Оған иелік ететін кәсіби экономист Руслан Сұлтановтың «Экономический ликбез» аталатын авторлық каналы бар. Біз ойлауымыз мүмкін, экономиканың тілі тек қазақ тілді қауымға ғана ауыр деп. Жоқ, олай емес. Егер терминдеп сөйлесең/жазсаң, ол орыс тілділерге де оңайға соқпайды. Руслан Сұлтанов өзінің авторлық каналында экономиканы өте қарапайым тілде сөйлетеді. «ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ» каналының авторы ретінде маған экономистің теңге курсы қалай қалыптасатыны туралы жазған еңбектері ұнап қалды. Кәдімгідей сауат ашатын жазба. Өте қарапайым тіл. Бәрі түсінікті. Автордың рұқсатын ала отырып соны сіздерге де тәпсірлеп берейін деп шештім. Экономистің сенім білдіргені — біздің каналды да қолдағаны деп білемін, жасырмаймын.
Теңге нығая қалса, жұрт әдетте мұны екі-ақ себеппен түсіндіргісі келеді: бұған біреулер жоғары базалық ставканы кінәласа, енді біреулер «бәрін шешетін — мұнай бағасы» деп кесіп айтады.
Бірақ шын мәнінде валюта нарығы ешқашан бір ғана фактормен жұмыс істемейді.
Көз алдыңызға кәдімгі таразыны елестетіңіз. Бір басында валютаға деген сұраныс тұрса, екінші басында — нарықтағы ұсыныс. Ал осы таразыға бір мезетте ондаған фактор әсер етеді.
Біріншіден, 2025 жылдың күзінде теңгенің нығайғаны бар. Оған ел ішіндегі ірі жобалар түрткі болды. Оларды қаржыландыру үшін нарыққа өте көп көлемде доллар шығарылып, жаппай сатыла бастады. Доллар көбейген соң, оның бағасы түсіп, бұл теңгеге үлкен демеу болды.
Екіншіден, бұған маусымдық фактор қосылды. Салық төлейтін уақыт келгенде, кәсіпкерлерге мемлекет алдындағы қарызын жабу үшін теңге керек болды. Содан өнімді сыртқа сататын ірі компаниялар қолдарындағы долларды бірден сатуға көшіп, теңгеге айырбастады.
Үшіншіден, дәл осы уақытта мемлекет те елде баға өсіп кетпесін деп кейбір тарифтерді көтермей ұстап тұрды. Бағаны бақылады. Бұл да курсқа әсер етті. «Ертең бәрі қымбаттап кетеді» деп көпшіліктің алаңдамағаны жақсы. Сонда ғана халық «не де болса сақтанып қояйын» деп жанұшырмайды, бірден доллар сатып алуға жүгірмейді.
Төртіншіден, соңында базалық ставка іске қосылды. Бірақ бұл жерде бір нәрсені шатастырмау керек. 18%-тік ставка деген — теңгені бір сәтте күшейте алатын «сиқырлы таяқша» емес. Ол тек инвесторлар үшін ақшаны теңгемен сақтауды тиімдірек етеді, болды.
Тіпті, шетелдік инвестор Қазақстанның мемлекеттік құнды қағаздарына қызықты дегеннің өзінде, ол ертеңгісін жоғары ставканы көріп, кешке миллиондарын аудара салмайды.
Ірі қорлар мұндай шешімді апталап, айлап екшеп барып қабылдайды. Олар тек табысты ғана есепке алмайды, елдегі сын-қатерлерді, инфляция деңгейін, бюджет тапшылығын, нарықтағы өтімділікті және мемлекетке деген сенімді қоса есептейді.
Енді осының бәріне — мұнайдың қымбаттағанын, әлемдік нарықта доллардың әлсірегенін және сыртқы экономикалық ахуалдың оңала бастағанын қосыңыз. Міне, соңғы айларда біздің көзіміз жеткен тұтас «картина» осылай қалыптасты.
Сондықтан, «теңге неге нығайды?» деген сұрақ футболда «мына команда неге жеңді?» дегенге көбірек келеді. Матч тағдырын тек бір ғана ойыншының шеше беретіні өте сирек жағдай. Ондайда бірнеше фактор бір мезетте бір бағытта үйлесе кеткенде ғана нәтиже шығады.
Валюта курсында да дәл осы заңдылық жүреді.
Жалғасы бар…
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
TENGENOMIKA каналын білмейтін қаржыгер жоқ. Оған иелік ететін кәсіби экономист Руслан Сұлтановтың «Экономический ликбез» аталатын авторлық каналы бар. Біз ойлауымыз мүмкін, экономиканың тілі тек қазақ тілді қауымға ғана ауыр деп. Жоқ, олай емес. Егер терминдеп сөйлесең/жазсаң, ол орыс тілділерге де оңайға соқпайды. Руслан Сұлтанов өзінің авторлық каналында экономиканы өте қарапайым тілде сөйлетеді. «ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ» каналының авторы ретінде маған экономистің теңге курсы қалай қалыптасатыны туралы жазған еңбектері ұнап қалды. Кәдімгідей сауат ашатын жазба. Өте қарапайым тіл. Бәрі түсінікті. Автордың рұқсатын ала отырып соны сіздерге де тәпсірлеп берейін деп шештім. Экономистің сенім білдіргені — біздің каналды да қолдағаны деп білемін, жасырмаймын.
Теңге нығая қалса, жұрт әдетте мұны екі-ақ себеппен түсіндіргісі келеді: бұған біреулер жоғары базалық ставканы кінәласа, енді біреулер «бәрін шешетін — мұнай бағасы» деп кесіп айтады.
Бірақ шын мәнінде валюта нарығы ешқашан бір ғана фактормен жұмыс істемейді.
Көз алдыңызға кәдімгі таразыны елестетіңіз. Бір басында валютаға деген сұраныс тұрса, екінші басында — нарықтағы ұсыныс. Ал осы таразыға бір мезетте ондаған фактор әсер етеді.
Біріншіден, 2025 жылдың күзінде теңгенің нығайғаны бар. Оған ел ішіндегі ірі жобалар түрткі болды. Оларды қаржыландыру үшін нарыққа өте көп көлемде доллар шығарылып, жаппай сатыла бастады. Доллар көбейген соң, оның бағасы түсіп, бұл теңгеге үлкен демеу болды.
Екіншіден, бұған маусымдық фактор қосылды. Салық төлейтін уақыт келгенде, кәсіпкерлерге мемлекет алдындағы қарызын жабу үшін теңге керек болды. Содан өнімді сыртқа сататын ірі компаниялар қолдарындағы долларды бірден сатуға көшіп, теңгеге айырбастады.
Үшіншіден, дәл осы уақытта мемлекет те елде баға өсіп кетпесін деп кейбір тарифтерді көтермей ұстап тұрды. Бағаны бақылады. Бұл да курсқа әсер етті. «Ертең бәрі қымбаттап кетеді» деп көпшіліктің алаңдамағаны жақсы. Сонда ғана халық «не де болса сақтанып қояйын» деп жанұшырмайды, бірден доллар сатып алуға жүгірмейді.
Төртіншіден, соңында базалық ставка іске қосылды. Бірақ бұл жерде бір нәрсені шатастырмау керек. 18%-тік ставка деген — теңгені бір сәтте күшейте алатын «сиқырлы таяқша» емес. Ол тек инвесторлар үшін ақшаны теңгемен сақтауды тиімдірек етеді, болды.
Тіпті, шетелдік инвестор Қазақстанның мемлекеттік құнды қағаздарына қызықты дегеннің өзінде, ол ертеңгісін жоғары ставканы көріп, кешке миллиондарын аудара салмайды.
Ірі қорлар мұндай шешімді апталап, айлап екшеп барып қабылдайды. Олар тек табысты ғана есепке алмайды, елдегі сын-қатерлерді, инфляция деңгейін, бюджет тапшылығын, нарықтағы өтімділікті және мемлекетке деген сенімді қоса есептейді.
Енді осының бәріне — мұнайдың қымбаттағанын, әлемдік нарықта доллардың әлсірегенін және сыртқы экономикалық ахуалдың оңала бастағанын қосыңыз. Міне, соңғы айларда біздің көзіміз жеткен тұтас «картина» осылай қалыптасты.
Сондықтан, «теңге неге нығайды?» деген сұрақ футболда «мына команда неге жеңді?» дегенге көбірек келеді. Матч тағдырын тек бір ғана ойыншының шеше беретіні өте сирек жағдай. Ондайда бірнеше фактор бір мезетте бір бағытта үйлесе кеткенде ғана нәтиже шығады.
Валюта курсында да дәл осы заңдылық жүреді.
Жалғасы бар…
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍27❤5
Теңге неге құбылады: күшті теңге керек пе, әлде...?
Экономист Руслан Сұлтановтың теңге бағамы туралы талдауын қорытындылаймыз. Соңғы екі бөлімін біріктіріп отырмын. Автор нарықтағы ең қызу талас-тартыстарға нүкте қойып, қарапайым халыққа да, бизнеске де не керегін өте ұтымды мысалдармен түсіндіреді.
Кез келген валютаны алып қараңыз. Оның бағамы қалай қалыптасса да бәрібір бәріне бірдей жақпайды. Бұл — нарықтың жазылмаған заңы.
Теңге күшейсе — сатып алушы ұтады. Шетелден келетін тауарлар, техника, дәрі-дәрмек арзандайды. Сыртқа шығып демалсаң да, қалтаңа салмақ түспейді. Тұтынушы үшін жұмақ орнап, қымбатшылық (инфляция) та саябырсиды.
Бірақ теңгенің асқақтағанына экспортерлер (тауарын сыртқа сататындар) қуана қоймайды. Себебі олар өнімдерін сыртқа доллармен сатып, ел ішіндегі жұмысшылардың айлығы мен салықты теңгемен өтейді. Теңге неғұрлым күшті болса, олардың сырттан тапқан әр доллары елге келгенде құнсызданып, табысы азайып қалады.
Дегенмен, бұдан «әлсіз теңге жақсы екен» деп біржақты қорытынды шығаруға әсте болмайды. Әлсіз теңге — қымбат импорт, шығынға бататын бизнес, шарықтап кеткен баға деген сөз. Ал, қымбатшылық, өздеріңіз білесіздер, құрбан таңдамайды. Ол бәрінің қалтасын сілкіп алады. Әсіресе табысы бағаның өсіміне ілесе алмайтын қарапайым халықтың бүйірін қатты қысады.
Сондықтан «бізге күшті теңге керек пе, әлде әлсіз теңге тиімді ме?» деген тартыс ешқашан логикалық мәніне жетпейді.
Бизнес пен халыққа күшті немесе әлсіз теңге емес, ертеңі белгілі теңге керек.
Дәл осы тұста базалық ставка төңірегінде бітпес айтыс басталады. Сонда жиі еститініміз: «Ставканы төмендете салайықшы, бизнеске жан бітеді ғой...».
Енді адамның дене қызуын өлшейтін градусникті елестетіңіз. Қызуыңыз көтеріліп, от болып күйіп тұрсыз. Ал, градусниктегі 40-ты көргің келмегендіктен, оны ұрып сындырсақ, жазылып кетеміз бе? Жоқ. Ставканы дегбірі қашқан нарықта аяқ асты төмендете салу да — осы градусникті сындырумен тең.
Егер қымбатшылық әлі басылмай тұрып ставканы ерте төмендетіп жіберсе, ақша құнсызданады, сұраныс күшейеді, сырттан тауар ағылады. Ақыр соңында теңгенің белі қайысып, инфляцияның жаңа толқыны лап ете қалады.
Дүниежүзіндегі орталық банктердің барынша болжамды, байсалды болуға тырысатыны содан. Нарық қатал саясатты кешіруі мүмкін, бірақ бейберекет хаосты ешқашан ұнатпайды. Валюта үшін белгісіздік — жоғары ставкадан да қауіпті.
Ставка мен бағам туралы сөз болғанда тағы бір қате пайым алдымыздан шығады. Жұрт мемлекеттерді бір ғана көрсеткішпен салыстыруға құмар:
«Қырғызстанда ставка төмен»
«Әзербайжанда ставка төмен»
«Ресейде ставка басқаша»
Дейді де, «демек Қазақстанда да солай болуы керек» деп кесіп айтады. Бірақ экономика — көршінің үй тапсырмасын көшіре салатын мектеп емес қой. Әр елдің өз инфляциясы, бюджеті, импорт көлемі, сыртқы қарызы, тіпті халқының доллар сатып алу әдеті мен төл ақшасына деген сенімі әртүрлі. Сондықтан бірдей көрсеткіш әр елде әртүрлі нәтиже беруі мүмкін.
Мұнайға қатысты да жағдай солай. «Мұнай қымбаттады, демек теңге міндетті түрде өсуі керек» дейді. Егер бәрі осылай оңай болса, экономист деген мамандық баяғыда-ақ жойылып кетер еді.
Бағам (курс) үшін жалғыз мұнай бағасының қымбаттауы аздық етеді. Елге нақты қанша доллар кіргені, импортқа, дивиденд төлеуге, сыртқы қарызды жабуға қанша доллар сыртқа кетіп жатқаны маңызды. Иә, қымбат мұнай —теңгеге үлкен демеу. Бірақ оның әрі қарай тоқтаусыз нығая беретініне кепілдік бола алмайды.
Міне, маусым айының алғашқы күндерінде біз осы көріністі анық байқадық.
Валюта бағамының құбылуына тек бір ғана кінәліні іздеу — күн райын тек ауа температурасымен түсіндіруге тырысқанмен тең. Теңге бағамы — ставка, инфляция, мұнай, салық кезеңі, инвесторлар, экспорт пен импорт сияқты ондаған фактордың ортақ қосындысынан құралады. Олар кейде теңгеге бір уақытта көмектессе, кейде бірігіп қарсы тұрып алады.
Сондықтан біз үшін ең бастысы — күшті немесе әлсіз теңге емес, бәрінен де маңыздысы — ертеңі белгілі тұрақтылық, төмен инфляция және елдің экономикалық саясатына деген сенім.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Экономист Руслан Сұлтановтың теңге бағамы туралы талдауын қорытындылаймыз. Соңғы екі бөлімін біріктіріп отырмын. Автор нарықтағы ең қызу талас-тартыстарға нүкте қойып, қарапайым халыққа да, бизнеске де не керегін өте ұтымды мысалдармен түсіндіреді.
Кез келген валютаны алып қараңыз. Оның бағамы қалай қалыптасса да бәрібір бәріне бірдей жақпайды. Бұл — нарықтың жазылмаған заңы.
Теңге күшейсе — сатып алушы ұтады. Шетелден келетін тауарлар, техника, дәрі-дәрмек арзандайды. Сыртқа шығып демалсаң да, қалтаңа салмақ түспейді. Тұтынушы үшін жұмақ орнап, қымбатшылық (инфляция) та саябырсиды.
Бірақ теңгенің асқақтағанына экспортерлер (тауарын сыртқа сататындар) қуана қоймайды. Себебі олар өнімдерін сыртқа доллармен сатып, ел ішіндегі жұмысшылардың айлығы мен салықты теңгемен өтейді. Теңге неғұрлым күшті болса, олардың сырттан тапқан әр доллары елге келгенде құнсызданып, табысы азайып қалады.
Дегенмен, бұдан «әлсіз теңге жақсы екен» деп біржақты қорытынды шығаруға әсте болмайды. Әлсіз теңге — қымбат импорт, шығынға бататын бизнес, шарықтап кеткен баға деген сөз. Ал, қымбатшылық, өздеріңіз білесіздер, құрбан таңдамайды. Ол бәрінің қалтасын сілкіп алады. Әсіресе табысы бағаның өсіміне ілесе алмайтын қарапайым халықтың бүйірін қатты қысады.
Сондықтан «бізге күшті теңге керек пе, әлде әлсіз теңге тиімді ме?» деген тартыс ешқашан логикалық мәніне жетпейді.
Бизнес пен халыққа күшті немесе әлсіз теңге емес, ертеңі белгілі теңге керек.
Дәл осы тұста базалық ставка төңірегінде бітпес айтыс басталады. Сонда жиі еститініміз: «Ставканы төмендете салайықшы, бизнеске жан бітеді ғой...».
Енді адамның дене қызуын өлшейтін градусникті елестетіңіз. Қызуыңыз көтеріліп, от болып күйіп тұрсыз. Ал, градусниктегі 40-ты көргің келмегендіктен, оны ұрып сындырсақ, жазылып кетеміз бе? Жоқ. Ставканы дегбірі қашқан нарықта аяқ асты төмендете салу да — осы градусникті сындырумен тең.
Егер қымбатшылық әлі басылмай тұрып ставканы ерте төмендетіп жіберсе, ақша құнсызданады, сұраныс күшейеді, сырттан тауар ағылады. Ақыр соңында теңгенің белі қайысып, инфляцияның жаңа толқыны лап ете қалады.
Дүниежүзіндегі орталық банктердің барынша болжамды, байсалды болуға тырысатыны содан. Нарық қатал саясатты кешіруі мүмкін, бірақ бейберекет хаосты ешқашан ұнатпайды. Валюта үшін белгісіздік — жоғары ставкадан да қауіпті.
Ставка мен бағам туралы сөз болғанда тағы бір қате пайым алдымыздан шығады. Жұрт мемлекеттерді бір ғана көрсеткішпен салыстыруға құмар:
«Қырғызстанда ставка төмен»
«Әзербайжанда ставка төмен»
«Ресейде ставка басқаша»
Дейді де, «демек Қазақстанда да солай болуы керек» деп кесіп айтады. Бірақ экономика — көршінің үй тапсырмасын көшіре салатын мектеп емес қой. Әр елдің өз инфляциясы, бюджеті, импорт көлемі, сыртқы қарызы, тіпті халқының доллар сатып алу әдеті мен төл ақшасына деген сенімі әртүрлі. Сондықтан бірдей көрсеткіш әр елде әртүрлі нәтиже беруі мүмкін.
Мұнайға қатысты да жағдай солай. «Мұнай қымбаттады, демек теңге міндетті түрде өсуі керек» дейді. Егер бәрі осылай оңай болса, экономист деген мамандық баяғыда-ақ жойылып кетер еді.
Бағам (курс) үшін жалғыз мұнай бағасының қымбаттауы аздық етеді. Елге нақты қанша доллар кіргені, импортқа, дивиденд төлеуге, сыртқы қарызды жабуға қанша доллар сыртқа кетіп жатқаны маңызды. Иә, қымбат мұнай —теңгеге үлкен демеу. Бірақ оның әрі қарай тоқтаусыз нығая беретініне кепілдік бола алмайды.
Міне, маусым айының алғашқы күндерінде біз осы көріністі анық байқадық.
Валюта бағамының құбылуына тек бір ғана кінәліні іздеу — күн райын тек ауа температурасымен түсіндіруге тырысқанмен тең. Теңге бағамы — ставка, инфляция, мұнай, салық кезеңі, инвесторлар, экспорт пен импорт сияқты ондаған фактордың ортақ қосындысынан құралады. Олар кейде теңгеге бір уақытта көмектессе, кейде бірігіп қарсы тұрып алады.
Сондықтан біз үшін ең бастысы — күшті немесе әлсіз теңге емес, бәрінен де маңыздысы — ертеңі белгілі тұрақтылық, төмен инфляция және елдің экономикалық саясатына деген сенім.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
❤21💯6👀3⚡1
Отбасы банк аралық заемның процентін көтеріп жатыр
Не өзгереді?
2026 жылғы 5 маусымнан бастап аралық (промежуточный) қарыздың проценті бәріне бірдей — жылдық 8,5% болады.
Ескі шартқа ілігіп үлгергендер алаңдамасын. Яғни, егер 4 маусымға дейін несиеңіз мақұлданып қойса, бұрынғы процентпен (мысалы, 7,5%) рәсімдей бересіз.
Несие алуда өзгеріссіз қалған басты 2 шарт:
1. Үй құнының 50%-тін шотқа салу керек.
2. Ол ақша банкте кемінде 6 ай тұруы керек (бағалау көрсеткіші — кемінде 5-ке жетуі үшін).
Қалтаға әсері қандай?
Мысалы, 30 млн теңге несие алсаңыз, бұрынғы процент пен қазіргі 8,5% арасындағы айырмашылық ай сайынғы төлемде шамамен 12 000 – 20 000 теңге төңірегінде болады.
Бұл процент қайда жүреді?
🔹 жаңа немесе ескі үй алуға;
🔹 жер телімін сатып алуға, үй салуға және жөндеу жұмыстарына;
🔹 «Өз үйім», «Әскери баспана» және «Кейіннен сатып алу құқығымен жалға берілетін тұрғын үй» бағдарламаларына несие рәсімделгенде.
Салымшылар үшін жыл сайынғы мемлекеттің 20% сыйақысы (премиясы) толық сақталатын болыпты.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Не өзгереді?
2026 жылғы 5 маусымнан бастап аралық (промежуточный) қарыздың проценті бәріне бірдей — жылдық 8,5% болады.
Ескі шартқа ілігіп үлгергендер алаңдамасын. Яғни, егер 4 маусымға дейін несиеңіз мақұлданып қойса, бұрынғы процентпен (мысалы, 7,5%) рәсімдей бересіз.
Несие алуда өзгеріссіз қалған басты 2 шарт:
1. Үй құнының 50%-тін шотқа салу керек.
2. Ол ақша банкте кемінде 6 ай тұруы керек (бағалау көрсеткіші — кемінде 5-ке жетуі үшін).
Қалтаға әсері қандай?
Мысалы, 30 млн теңге несие алсаңыз, бұрынғы процент пен қазіргі 8,5% арасындағы айырмашылық ай сайынғы төлемде шамамен 12 000 – 20 000 теңге төңірегінде болады.
Бұл процент қайда жүреді?
🔹 жаңа немесе ескі үй алуға;
🔹 жер телімін сатып алуға, үй салуға және жөндеу жұмыстарына;
🔹 «Өз үйім», «Әскери баспана» және «Кейіннен сатып алу құқығымен жалға берілетін тұрғын үй» бағдарламаларына несие рәсімделгенде.
Салымшылар үшін жыл сайынғы мемлекеттің 20% сыйақысы (премиясы) толық сақталатын болыпты.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍13😨4❤3
Базалық ставка түсті!
Соңғы 7 айдан аса уақыт бойы тапжылмастан тұр еді. Ақша-кредит шарттары жұмсара бастады деген сөз. Жақсы белгі.
18% болған базалық ставка енді — 17%.
Жылдық инфляцияның ресми деңгейі — 10,4%.
Ұлттық банк ставканы түсірді. Енді не болады? Бұл қандай сигнал?
Ол туралы жазбамызды аздан соң оқи аласыздар.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Соңғы 7 айдан аса уақыт бойы тапжылмастан тұр еді. Ақша-кредит шарттары жұмсара бастады деген сөз. Жақсы белгі.
18% болған базалық ставка енді — 17%.
Жылдық инфляцияның ресми деңгейі — 10,4%.
Ұлттық банк ставканы түсірді. Енді не болады? Бұл қандай сигнал?
Ол туралы жазбамызды аздан соң оқи аласыздар.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍14⚡9🥰1
🇰🇿 ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ
Оқырманның тек 21%-ті ғана Ұлттық банктің қадамын дәл тапты
Таңда кішігірім сауалнама жүргізген едік. Дауыс бергендердің жартысынан көбі, яғни 58%-ті «Ставка өзгеріссіз қалады (18%)» деп дауыс беріпті. Тіпті 22% оқырман «Тағы өседі» деп қауіптенген.
Ал ставка 17%-ке түседі деп интуициясына сенгендер небәрі — 21%. Әрине, дәл тапқандарды құттықтап қойса да артық емес, нарықты жақсы сезеді екен деп үміттенгіміз келеді!
Сауалнаманың нәтижесін AI-ге талдатып көргем. Бүй дейді:
Халық әлі де секемшіл: Оқырманның 80%-ға жуығы (сақталады және өседі дегендер) нарықтағы қымбатшылықты әлі де сезініп отыр. Жаңа салық реформасы, коммуналдық тарифтердің өсуі мен жанармай бағасы халықтың көңіл-күйіне тікелей әсер етіп тұрғанының белгісі осы.
Ұлттық банктің қадамы күтпеген жерден болды: Азаматтардың басым бөлігі Бас банк ақша-кредит шарттарын осыншалық тез босатады деп ойламады. Бірақ мамырда инфляцияның 10,4%-ға дейін күрт баяулауы Ұлттық банкті тәуекелге бел буғызғанын аңғартады.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Таңда кішігірім сауалнама жүргізген едік. Дауыс бергендердің жартысынан көбі, яғни 58%-ті «Ставка өзгеріссіз қалады (18%)» деп дауыс беріпті. Тіпті 22% оқырман «Тағы өседі» деп қауіптенген.
Ал ставка 17%-ке түседі деп интуициясына сенгендер небәрі — 21%. Әрине, дәл тапқандарды құттықтап қойса да артық емес, нарықты жақсы сезеді екен деп үміттенгіміз келеді!
Сауалнаманың нәтижесін AI-ге талдатып көргем. Бүй дейді:
Халық әлі де секемшіл: Оқырманның 80%-ға жуығы (сақталады және өседі дегендер) нарықтағы қымбатшылықты әлі де сезініп отыр. Жаңа салық реформасы, коммуналдық тарифтердің өсуі мен жанармай бағасы халықтың көңіл-күйіне тікелей әсер етіп тұрғанының белгісі осы.
Ұлттық банктің қадамы күтпеген жерден болды: Азаматтардың басым бөлігі Бас банк ақша-кредит шарттарын осыншалық тез босатады деп ойламады. Бірақ мамырда инфляцияның 10,4%-ға дейін күрт баяулауы Ұлттық банкті тәуекелге бел буғызғанын аңғартады.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
❤12
Ұлттық банк ставканы түсірді. Енді не болады?
Ставка 18-ден 17-ге түсті деп жатырмыз ғой. Бұл жай ғана статистика емес-ау. Ол соңғы жарты жылдағы үлкен экономикалық күрестің нәтижесі сияқты көрінеді.
Нарықтағы «картинаны» толық көру үшін сәл шегініс жасап, сандарды «сөйлетіп» көрейікші.
2025 жыл.
Ұлттық банктің Ақша-кредит саясаты комитеті қаңтардағы отырысында базалық ставканы 15,25% деңгейінде сақтап қалған еді. Сол тұста ішкі-сыртқы факторлар инфляцияның қарқынын күшейтіп (ақпанда – 9,4%), наурызда ставка 16,50%-ке көтерілді.
Инфляцияның құбылуын қараңыз: тамызда 12,2%-ке барған жылдық инфляция (қымбатшылық қой) күшіне мініп, қыркүйекте 12,9%-ке жетіп барды.
Осы кезде Ұлттық банк ойлана бастады. Өйткені Бас банктің алға қойған мақсаты — инфляция деңгейін 5%-ке «құлату» еді. Енді қатаң шара қабылдамаса болмайды. Мұндайда оның жалғыз құралы бар екенін білеміз. Ол не? Ол — базалық ставка.
Қазан айында Орталық банк ставканы бірден 18%-ге дейін көтерді. Содан бері тура 7 айдан аса уақыт өтті. Осы аралықта Ұлттық банк 4 отырыс өткізіп, нарықты бағалап, жаңарған макроэкономика деректерін саралай отырып ставканы тапжылмай ұстап келді. Себебі «өртті өшіру» керек болды.
Егер осының бәріне қарамай, ставканы ерте түсіргенде, әлгі (былтырғы) 12,9%-тік инфляция одан әрі өршіп кетер еді. Яғни, 18%-тік «қатаң» ставка осы аралықта нарықтағы артық ақшаны сіңіріп алып, бағаны күштеп тежеп тұратын «тосқауыл» рөлін атқарды.
Бүгінгі шешім нарыққа қандай сигнал береді?
Көптен өзгермей келген базалық ставка енді — 17%. Мамыр айының қорытындысы бойынша инфляция 10,4%-ке дейін түскен. 2025-тің соңында ол 12,3 еді. Ақпанда 11,7% болды. Наурызда — 11,0%. Осы тізбекке қарасақ, инфляция орнықты түрде бәсеңдеп келеді. Бәлкім, көп ұзамай бір таңбалы мәнге де түсер.
Бүгінгі шешімімен Бас банк «біз инфляцияны бақылай алдық, демек, жағдай тұрақталып келеді» деген жақсы сигнал беріп отыр нарыққа. Яғни, инфляцияның 12,9%-тен 10,4%-ке дейін үздіксіз бәсеңдеуі — осы 18%-тік ставканың жемісі деп түсінуге болатын шығар.
Қарапайым тілмен айтқанда, Ұлттық банк соңғы 7 айда нарықты қатты қысып ұстады. Соның арқасында болар, баға өсімінің тежелгенін жоғарыдағы ресми статистикадан көріп отырмыз. Енді Бас банк бұранданы сәл босатқанымен, бұл бәрі бірден арзандайды деген сөз емес. Тек депозит проценттері төмендемей тұрғанда қазірден тиімді ставканы бекітіп алып, ал несие алуды жоспарлаған жағдайда проценттердің сәл де болса түскенін күткен дұрыс.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Ставка 18-ден 17-ге түсті деп жатырмыз ғой. Бұл жай ғана статистика емес-ау. Ол соңғы жарты жылдағы үлкен экономикалық күрестің нәтижесі сияқты көрінеді.
Нарықтағы «картинаны» толық көру үшін сәл шегініс жасап, сандарды «сөйлетіп» көрейікші.
2025 жыл.
Ұлттық банктің Ақша-кредит саясаты комитеті қаңтардағы отырысында базалық ставканы 15,25% деңгейінде сақтап қалған еді. Сол тұста ішкі-сыртқы факторлар инфляцияның қарқынын күшейтіп (ақпанда – 9,4%), наурызда ставка 16,50%-ке көтерілді.
Сол меже қыркүйекке дейін өзгерген жоқ.
Инфляцияның құбылуын қараңыз: тамызда 12,2%-ке барған жылдық инфляция (қымбатшылық қой) күшіне мініп, қыркүйекте 12,9%-ке жетіп барды.
Осы кезде Ұлттық банк ойлана бастады. Өйткені Бас банктің алға қойған мақсаты — инфляция деңгейін 5%-ке «құлату» еді. Енді қатаң шара қабылдамаса болмайды. Мұндайда оның жалғыз құралы бар екенін білеміз. Ол не? Ол — базалық ставка.
Қазан айында Орталық банк ставканы бірден 18%-ге дейін көтерді. Содан бері тура 7 айдан аса уақыт өтті. Осы аралықта Ұлттық банк 4 отырыс өткізіп, нарықты бағалап, жаңарған макроэкономика деректерін саралай отырып ставканы тапжылмай ұстап келді. Себебі «өртті өшіру» керек болды.
2026. Жыл басы.
Нарықта қауіп шаш етектен: елде жаңа салық реформасы басталып кетті, оның бағаға жанама әсері болатыны анық еді. Оған әне-міне өседі деген коммуналдық тарифтерді қосайық. Жанармай бағасы да өсіп шыға келді. Таяу Шығыста қырғи-қабақ соғыс. Оның кесірінен мұнай бағасы құбылды.
Егер осының бәріне қарамай, ставканы ерте түсіргенде, әлгі (былтырғы) 12,9%-тік инфляция одан әрі өршіп кетер еді. Яғни, 18%-тік «қатаң» ставка осы аралықта нарықтағы артық ақшаны сіңіріп алып, бағаны күштеп тежеп тұратын «тосқауыл» рөлін атқарды.
Бүгінгі шешім нарыққа қандай сигнал береді?
Көптен өзгермей келген базалық ставка енді — 17%. Мамыр айының қорытындысы бойынша инфляция 10,4%-ке дейін түскен. 2025-тің соңында ол 12,3 еді. Ақпанда 11,7% болды. Наурызда — 11,0%. Осы тізбекке қарасақ, инфляция орнықты түрде бәсеңдеп келеді. Бәлкім, көп ұзамай бір таңбалы мәнге де түсер.
Бүгінгі шешімімен Бас банк «біз инфляцияны бақылай алдық, демек, жағдай тұрақталып келеді» деген жақсы сигнал беріп отыр нарыққа. Яғни, инфляцияның 12,9%-тен 10,4%-ке дейін үздіксіз бәсеңдеуі — осы 18%-тік ставканың жемісі деп түсінуге болатын шығар.
Енді ақша нарығына аздап «қан жүгіре» бастайды. Бұл — бизнеске берілетін несиелер біртіндеп арзандауға көшеді деген алғашқы белгі. Жоғары ставкамен жіпсіз байланып келген экономика енді даму режиміне ауыса бастайды.
Қарапайым тілмен айтқанда, Ұлттық банк соңғы 7 айда нарықты қатты қысып ұстады. Соның арқасында болар, баға өсімінің тежелгенін жоғарыдағы ресми статистикадан көріп отырмыз. Енді Бас банк бұранданы сәл босатқанымен, бұл бәрі бірден арзандайды деген сөз емес. Тек депозит проценттері төмендемей тұрғанда қазірден тиімді ставканы бекітіп алып, ал несие алуды жоспарлаған жағдайда проценттердің сәл де болса түскенін күткен дұрыс.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍18❤4⚡2
«Зейнетақы ақшасы тек зейнетақыға жұмсалуы керек»
Бұл — отандық сарапшылардың бір ауыздан айтып отырған тұжырымы.
Өздеріңіз де білесіздер, Қазақстанның зейнетақы жүйесінде үлкен өзгеріс болып жатыр. Әлеуметтік желілерде бұл жаңалықты қабылдай алмай жатқан қауымның да қарасы қалың. Бірақ, бұл эмоциямен емес, экономикалық себеп-салдарына тереңірек үңілетін тақырып болып тұр.
Экономистер мен қаржыгерлер де бұл мәселеге мүлдем басқа қырынан қарап отыр. Тақырыптың түп төркініне үңілсек, біз зейнетақы қорындағы жинақтың негізгі миссиясын шатастырып алған сияқтымыз.
Қаржыгер Расул Рысмамбетов бұл реформаның түпкі философиясы мүлдем басқа дейді. Оның айтуынша, зейнетақы ақшасы — бүгін үй сатып алып, ертеңіне ремонт жасай салатын кәдімгі жинақ шоты емес.
— Мен зейнетақы жинағын жаппай, қалай болса солай шешіп алуға әу бастан қарсы болғанмын. Ол — адамның еңбекке қабілеті азайып, бұрынғыдай жұмыс істей алмайтын кәрілік шағына арналған ақша. Сондықтан «порогтың» көтерілгені қисынды деп есептеймін, — дейді Расул Рысмамбетов.
Экономист Айдархан Құсайынов бұл мәселеде тіпті қатаң позиция ұстанады екен.
— Экономист ретінде зейнетақыны мерзімінен бұрын алу шегі көтерілгенін қолдаймын. Тіпті бұл көрсеткішті бұдан да жоғары көтеру керек. Ал идея деңгейінде айтсам, ақшаны ерте шешіп алуға мүлдем тыйым салған дұрыс. Бұл зейнетақы жүйесін сауықтырады және болашақта адамдардың лайықты зейнетақы алу мүмкіндігін шынайы түрде арттырады.
Осы кезге дейін зейнетақының бір бөлігін алуға рұқсат берілгенде, нарыққа миллиардтаған қаржы құйылғаны белгілі. Саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің айтуынша, бұл қадам нарықты артық ақшамен толтырып, инфляцияны қоздырды және оның «рахатын» құрылыс компаниялары көрді.
Бұл пікірді Расул Рысмамбетов те нақты фактілермен бекітеді. Жаппай ақша шешудің салдары жекелеген адамдардың баспана мәселесін шешкенімен, жалпы мемлекет деңгейінде үлкен макроэкономикалық проблема тудырды.
— Нарық қатты қызып кетті. Зейнетақы қаржысы жылжымайтын мүлікке ағылған сәтте, елдегі тұрғын үй бағасы екі есе өсті. Осылайша, зейнетақысын шеше алмаған миллиондаған қарапайым қазақстандықтар үшін үй сатып алу қолжетімсіз арманға айналды,
— деп түйеді ойын.
Ең қауіпті тренд — уақыт өте келе мемлекеттің иығына түсетін жүк. Қазір ақшасын шешіп алып, пәтер алып жатқан жастар немесе орта буын өкілдері 20–30 жылдан кейін қартаяды. Ал, қартайған шақта ешбір адам уақытында ақшаны өз еркімен шешіп алғанын мойындағысы келмейді дейді Ғазиз Әбішев:
— Бізде мұнай рентасы уақыт өте келе таусылады, ал алдағы экономикалық болашағымыз үлкен сұрақ тудырып тұр. Ертеңгі күні мемлекеттің бюджет есебінен барлық адамды бірдей солидар зейнетақымен асырай алуы — үлкен күмән. Мұндай жағдайда адамның өз қолымен жинаған жеке жинағы ғана маңызды рөл атқаратын болады.
Қаржыгер Расул Рысмамбетов те бұл ойды мақұлдайды. Егер қазір бұл үрдісті тоқтатпасақ, 30 жылдан кейін мемлекет бюджеті мүлдем тақырға отыруы мүмкін. Себебі жеткіліксіз зейнетақыны үкімет бәрібір бюджет есебінен субсидиялауға мәжбүр болады.
Не істеу керек?
Сарапшылардың ойы бір жерден шығып тұр: зейнетақының ақшасы тек зейнетақыға жұмсалуы керек. «Біз Зейнетақы қорынан ақшаны қалай суырып алсам екен» деп емес, «ресми жалақыны қалай өсіреміз» дегенді талқылауымыз керек. Ең дұрысы — ашық жұмыс орындарын көбейту. Адамдардың жалақысы неғұрлым жоғары және тұрақты болса, оның БЖЗҚ-ға аударатын жарнасы да көп болады, сәйкесінше болашақ зейнетақысы да өседі.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Бұл — отандық сарапшылардың бір ауыздан айтып отырған тұжырымы.
Өздеріңіз де білесіздер, Қазақстанның зейнетақы жүйесінде үлкен өзгеріс болып жатыр. Әлеуметтік желілерде бұл жаңалықты қабылдай алмай жатқан қауымның да қарасы қалың. Бірақ, бұл эмоциямен емес, экономикалық себеп-салдарына тереңірек үңілетін тақырып болып тұр.
Экономистер мен қаржыгерлер де бұл мәселеге мүлдем басқа қырынан қарап отыр. Тақырыптың түп төркініне үңілсек, біз зейнетақы қорындағы жинақтың негізгі миссиясын шатастырып алған сияқтымыз.
Қаржыгер Расул Рысмамбетов бұл реформаның түпкі философиясы мүлдем басқа дейді. Оның айтуынша, зейнетақы ақшасы — бүгін үй сатып алып, ертеңіне ремонт жасай салатын кәдімгі жинақ шоты емес.
— Мен зейнетақы жинағын жаппай, қалай болса солай шешіп алуға әу бастан қарсы болғанмын. Ол — адамның еңбекке қабілеті азайып, бұрынғыдай жұмыс істей алмайтын кәрілік шағына арналған ақша. Сондықтан «порогтың» көтерілгені қисынды деп есептеймін, — дейді Расул Рысмамбетов.
Экономист Айдархан Құсайынов бұл мәселеде тіпті қатаң позиция ұстанады екен.
— Экономист ретінде зейнетақыны мерзімінен бұрын алу шегі көтерілгенін қолдаймын. Тіпті бұл көрсеткішті бұдан да жоғары көтеру керек. Ал идея деңгейінде айтсам, ақшаны ерте шешіп алуға мүлдем тыйым салған дұрыс. Бұл зейнетақы жүйесін сауықтырады және болашақта адамдардың лайықты зейнетақы алу мүмкіндігін шынайы түрде арттырады.
Осы кезге дейін зейнетақының бір бөлігін алуға рұқсат берілгенде, нарыққа миллиардтаған қаржы құйылғаны белгілі. Саясаттанушы Ғазиз Әбішевтің айтуынша, бұл қадам нарықты артық ақшамен толтырып, инфляцияны қоздырды және оның «рахатын» құрылыс компаниялары көрді.
Бұл пікірді Расул Рысмамбетов те нақты фактілермен бекітеді. Жаппай ақша шешудің салдары жекелеген адамдардың баспана мәселесін шешкенімен, жалпы мемлекет деңгейінде үлкен макроэкономикалық проблема тудырды.
— Нарық қатты қызып кетті. Зейнетақы қаржысы жылжымайтын мүлікке ағылған сәтте, елдегі тұрғын үй бағасы екі есе өсті. Осылайша, зейнетақысын шеше алмаған миллиондаған қарапайым қазақстандықтар үшін үй сатып алу қолжетімсіз арманға айналды,
— деп түйеді ойын.
Ең қауіпті тренд — уақыт өте келе мемлекеттің иығына түсетін жүк. Қазір ақшасын шешіп алып, пәтер алып жатқан жастар немесе орта буын өкілдері 20–30 жылдан кейін қартаяды. Ал, қартайған шақта ешбір адам уақытында ақшаны өз еркімен шешіп алғанын мойындағысы келмейді дейді Ғазиз Әбішев:
— Бізде мұнай рентасы уақыт өте келе таусылады, ал алдағы экономикалық болашағымыз үлкен сұрақ тудырып тұр. Ертеңгі күні мемлекеттің бюджет есебінен барлық адамды бірдей солидар зейнетақымен асырай алуы — үлкен күмән. Мұндай жағдайда адамның өз қолымен жинаған жеке жинағы ғана маңызды рөл атқаратын болады.
Қаржыгер Расул Рысмамбетов те бұл ойды мақұлдайды. Егер қазір бұл үрдісті тоқтатпасақ, 30 жылдан кейін мемлекет бюджеті мүлдем тақырға отыруы мүмкін. Себебі жеткіліксіз зейнетақыны үкімет бәрібір бюджет есебінен субсидиялауға мәжбүр болады.
Не істеу керек?
Сарапшылардың ойы бір жерден шығып тұр: зейнетақының ақшасы тек зейнетақыға жұмсалуы керек. «Біз Зейнетақы қорынан ақшаны қалай суырып алсам екен» деп емес, «ресми жалақыны қалай өсіреміз» дегенді талқылауымыз керек. Ең дұрысы — ашық жұмыс орындарын көбейту. Адамдардың жалақысы неғұрлым жоғары және тұрақты болса, оның БЖЗҚ-ға аударатын жарнасы да көп болады, сәйкесінше болашақ зейнетақысы да өседі.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍25👎6❤4🤡4
Forwarded from AIMAGAMBETOV (A)
Кеше қабылданған заңның ішінде біз ұсынған маңызды түзету бар. Ол ресми түрде күшіне енеді.
Бұрын зейнетақы аннуитетін алып жүрген адам қайтыс болса, оның жинаған ақшасы артында қалған отбасына толық берілмейтін. Мұрагерлері ол ақшаны тек ай сайын, тиын-тебендеп, жылдарға созылып қана ала алатын. Қалған бүкіл ақшасын, бірден алу заң жүзінде мүмкін емес еді.
Енді біз бұл ережені өзгерттік. Отбасыларға таңдау бердік. Егер зейнетақы аннуитеті бойынша шотта ақша қалса, мұрагерлер оны бұрынғыдай ай сайын бөліп алуды жалғастыра береді немесе қалған барлық соманы бір-ақ күнде, бірден толық алып кете алады. Бұрынғыдай тек бір ғана қатал шектеу жоқ, таңдау - отбасының өз қолында.
Біз зейнетақы аннуитеті жүйесін адамдарға ыңғайлыәрі икемді еттік.
Бұрын зейнетақы аннуитетін алып жүрген адам қайтыс болса, оның жинаған ақшасы артында қалған отбасына толық берілмейтін. Мұрагерлері ол ақшаны тек ай сайын, тиын-тебендеп, жылдарға созылып қана ала алатын. Қалған бүкіл ақшасын, бірден алу заң жүзінде мүмкін емес еді.
Енді біз бұл ережені өзгерттік. Отбасыларға таңдау бердік. Егер зейнетақы аннуитеті бойынша шотта ақша қалса, мұрагерлер оны бұрынғыдай ай сайын бөліп алуды жалғастыра береді немесе қалған барлық соманы бір-ақ күнде, бірден толық алып кете алады. Бұрынғыдай тек бір ғана қатал шектеу жоқ, таңдау - отбасының өз қолында.
Біз зейнетақы аннуитеті жүйесін адамдарға ыңғайлыәрі икемді еттік.
👍51👀2💯1
БЖЗҚ немесе сақтандыру компаниясы: «пенсияны» қайдан алған тиімді?
Бізден зейнетақы аннуитеті туралы сұраған оқырман көп болды. Сол туралы білгенімізді айта отырайық.
Жалпы, заң бойынша сіз бен бізде таңдау бар. Ақшамызды:
🔹 БЖЗҚ-да қалдырып, зейнет жасына жеткенде ай сайын алып отыру (ақша таусылғанша)
🔹 Сақтандыру компаниясына аударып, өмір бойына ай сайынғы кіріс ретінде бекіту (ақша таусылса да).
1. Пайдасын айтсақ, зейнетке ерте шыға аласың. Яғни, мемлекет бекіткен зейнет жасын күтпей-ақ, ақшаны ертерек алуға болады.
Шарт бекітілген сәттен бастап: ерлер — 55 жастан, әйелдер — 53 жастан бастап ақша ала алады (әйелдер жасы 2028 жылдан бастап өсіп, 2031 жылы 55-ке жетеді).
Ал егер зияны көп салада жұмыс істеп, кемі 5 жыл арнайы кәсіби жарна төленген болса, ерлер де, әйелдер де 50 жастан бастап ақшасын қолға ала береді.
Төлемі кейін басталатын түрі де бар. Келісімшартты тіпті 45 жаста (зиянды жұмыстағылар 40 жаста) бекітіп қоюға болады. Ақша сақтандыру компаниясында өсіп тұрады да, «пенсия» төлемі 55 жасқа толғанда басталады.
2. Талабын айтсақ, шотта қанша ақша болу керек?
Қазақстанда ең төменгі күнкөріс деңгейі бар (2026 жылға — 50 851 теңге). Қордағы ақша ай сайынғы алатын зейнетақыны сол деңгейдің 70%-нен төмен қылмауға тиіс.
БЖЗҚ-ның ресми сайтында 2025 жылға есеп берілген. Сол бойынша айтсақ, ай сайын ең кемі 32 360 теңге алып тұру үшін шотта минимум мынадай сома болуы шарт:
Ерлерге — кемі 9,1 млн теңге;
Әйелдерге — кемі 11,9 млн теңге.
Ақша жетпей қалса не істейміз?
Егер азаматтың қорында жатқан ақшасы жетпесе, ерлі-зайыптылар немесе жақын туыстар жинақтарын біріктіріп, «бірлескен аннуитет» құра алады. Я болмаса, жетпеген соманы өз қалтамыздан қосуға да рұқсат бар.
Бірақ, бұл қадамға бармас бұрын мына екі жағдайды біліп алу керек:
Минусы: Сақтандыру компаниясымен шартқа отырған соң, ақшаға иелік ету құқығынан айырыласың. Яғни, оны басқа мақсатқа (үй алуға, емделуге) суырып ала алмайсың. Қайтыс болған жағдайда ақшаң мұрагерлерге қалмайды (БЖЗҚ-да керісінше ғой). Тек «кепілді уақыт» деген түсінік бар. Соны шартта арнайы көрсетсең ғана, кейін туысыңа біршама уақыт төленіп тұруы мүмкін.
Плюсі: Сақтандыру компаниясына аударылған ақшаң ертең таусылып қалса да, олар саған өмір бойы ай сайын ақша төлеуге міндетті. Оның үстіне, алатын «пенсияң» жыл сайын 7%-ке өсіп отырады.
Келісімшартты бұзуға бола ма?
Алғашқы 2 жылда шартты өзгертуге немесе бұзуға мүлдем рұқсат жоқ. 2 жылдан кейін де ақшаны БЖЗҚ-ға қайтара алмайсың. Тек басқа сақтандыру компаниясына ғана ауысуға болады.
Бұдан не түюге болады? Егер азаматқа ресми зейнет жасын күтпей, зейнетақысын ертерек ала бергені маңызды болса және шоттағы сомасы жетіп тұрса — тәуір нұсқа. Бірақ ақшаның туыстарыңа мұра боп қалмайтынын ескеру керек. Жалпы, enpf.kz сайтында арнайы калькулятор бар. Нақты шешім қабылдар алдында асықпай, бәрін есептеп алған жөн.
❗Ескерту: Бұл жазба ешкімді сақтандыру компаниясына көшуге үгіттемейді. Жай ғана ақпарат. Әр азамат өз шешіміне өзі жауапты екенін ұмытпағаны жөн.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Бізден зейнетақы аннуитеті туралы сұраған оқырман көп болды. Сол туралы білгенімізді айта отырайық.
Жалпы, заң бойынша сіз бен бізде таңдау бар. Ақшамызды:
🔹 БЖЗҚ-да қалдырып, зейнет жасына жеткенде ай сайын алып отыру (ақша таусылғанша)
🔹 Сақтандыру компаниясына аударып, өмір бойына ай сайынғы кіріс ретінде бекіту (ақша таусылса да).
1. Пайдасын айтсақ, зейнетке ерте шыға аласың. Яғни, мемлекет бекіткен зейнет жасын күтпей-ақ, ақшаны ертерек алуға болады.
Шарт бекітілген сәттен бастап: ерлер — 55 жастан, әйелдер — 53 жастан бастап ақша ала алады (әйелдер жасы 2028 жылдан бастап өсіп, 2031 жылы 55-ке жетеді).
Ал егер зияны көп салада жұмыс істеп, кемі 5 жыл арнайы кәсіби жарна төленген болса, ерлер де, әйелдер де 50 жастан бастап ақшасын қолға ала береді.
Төлемі кейін басталатын түрі де бар. Келісімшартты тіпті 45 жаста (зиянды жұмыстағылар 40 жаста) бекітіп қоюға болады. Ақша сақтандыру компаниясында өсіп тұрады да, «пенсия» төлемі 55 жасқа толғанда басталады.
2. Талабын айтсақ, шотта қанша ақша болу керек?
Қазақстанда ең төменгі күнкөріс деңгейі бар (2026 жылға — 50 851 теңге). Қордағы ақша ай сайынғы алатын зейнетақыны сол деңгейдің 70%-нен төмен қылмауға тиіс.
БЖЗҚ-ның ресми сайтында 2025 жылға есеп берілген. Сол бойынша айтсақ, ай сайын ең кемі 32 360 теңге алып тұру үшін шотта минимум мынадай сома болуы шарт:
Ерлерге — кемі 9,1 млн теңге;
Әйелдерге — кемі 11,9 млн теңге.
Ақша жетпей қалса не істейміз?
Егер азаматтың қорында жатқан ақшасы жетпесе, ерлі-зайыптылар немесе жақын туыстар жинақтарын біріктіріп, «бірлескен аннуитет» құра алады. Я болмаса, жетпеген соманы өз қалтамыздан қосуға да рұқсат бар.
Бірақ, бұл қадамға бармас бұрын мына екі жағдайды біліп алу керек:
Минусы: Сақтандыру компаниясымен шартқа отырған соң, ақшаға иелік ету құқығынан айырыласың. Яғни, оны басқа мақсатқа (үй алуға, емделуге) суырып ала алмайсың. Қайтыс болған жағдайда ақшаң мұрагерлерге қалмайды (БЖЗҚ-да керісінше ғой). Тек «кепілді уақыт» деген түсінік бар. Соны шартта арнайы көрсетсең ғана, кейін туысыңа біршама уақыт төленіп тұруы мүмкін.
Плюсі: Сақтандыру компаниясына аударылған ақшаң ертең таусылып қалса да, олар саған өмір бойы ай сайын ақша төлеуге міндетті. Оның үстіне, алатын «пенсияң» жыл сайын 7%-ке өсіп отырады.
Келісімшартты бұзуға бола ма?
Алғашқы 2 жылда шартты өзгертуге немесе бұзуға мүлдем рұқсат жоқ. 2 жылдан кейін де ақшаны БЖЗҚ-ға қайтара алмайсың. Тек басқа сақтандыру компаниясына ғана ауысуға болады.
Бұдан не түюге болады? Егер азаматқа ресми зейнет жасын күтпей, зейнетақысын ертерек ала бергені маңызды болса және шоттағы сомасы жетіп тұрса — тәуір нұсқа. Бірақ ақшаның туыстарыңа мұра боп қалмайтынын ескеру керек. Жалпы, enpf.kz сайтында арнайы калькулятор бар. Нақты шешім қабылдар алдында асықпай, бәрін есептеп алған жөн.
❗Ескерту: Бұл жазба ешкімді сақтандыру компаниясына көшуге үгіттемейді. Жай ғана ақпарат. Әр азамат өз шешіміне өзі жауапты екенін ұмытпағаны жөн.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
💯8❤3
Зейнетақымызды айналдырып жатқан компаниялардың табыс рейтингі
БЖЗҚ 1 мамырдағы жағдай бойынша зейнетақы активтерінің табыстылығы туралы мәлімет жариялаған екен. Ұлттық банк пен жеке компаниялардың табысына қарай соңғы 12 айдағы (2025 мамыр – 2026 сәуір) рейтингі былай түзілген:
🥇 «Сентрас Секьюритиз» — 17,60% табыс
(Басқаруында 8,28 млрд теңге бар)
🥈 Ұлттық банк — 17,49% табыс
(Басқаруында 1,02 трлн теңге бар)
🥉 «Alatau City Invest» — 12,59% табыс
(Басқаруында 17,03 млрд теңге бар)
🏅 «Halyk Finance» — 10,71% табыс
(Жекелердің ішіндегі ең ірісі — 59,69 млрд теңгесі бар)
🏅 «Halyk Global Markets» — 10,26% табыс
(Басқаруында 7,28 млрд теңге бар)
🏅 «BCC Invest» — 8,91% табыс
(Басқаруында 13,55 млрд теңге бар)
Нарыққа жаңа қосылған «Tansar Capital» (49,38 млн теңгесі бар) жұмысын биыл 8 сәуірде бастаған еді. Әзірге 12 айлық толық көрсеткіші жоқ. Бірақ, жұмысын бастағалы 0,57% табыс тауып үлгерген.
Егер жинағыңыздың бір бөлігін жеке басқарушы компания(лар)ға беріп қоюды ойлап жүрсеңіз, осылай аралық рейтингпен танысып жүрген жөн. Салыстырмалы түрде қай компания тұрақтылық көрсетіп келеді, табысы мен нарықтағы жүрісі қалай — бәрін саралай аласыз. Әрі қарай шешім қабылдауға аздап болса да септігі тиіп қалары анық.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
БЖЗҚ 1 мамырдағы жағдай бойынша зейнетақы активтерінің табыстылығы туралы мәлімет жариялаған екен. Ұлттық банк пен жеке компаниялардың табысына қарай соңғы 12 айдағы (2025 мамыр – 2026 сәуір) рейтингі былай түзілген:
🥇 «Сентрас Секьюритиз» — 17,60% табыс
(Басқаруында 8,28 млрд теңге бар)
🥈 Ұлттық банк — 17,49% табыс
(Басқаруында 1,02 трлн теңге бар)
🥉 «Alatau City Invest» — 12,59% табыс
(Басқаруында 17,03 млрд теңге бар)
🏅 «Halyk Finance» — 10,71% табыс
(Жекелердің ішіндегі ең ірісі — 59,69 млрд теңгесі бар)
🏅 «Halyk Global Markets» — 10,26% табыс
(Басқаруында 7,28 млрд теңге бар)
🏅 «BCC Invest» — 8,91% табыс
(Басқаруында 13,55 млрд теңге бар)
Нарыққа жаңа қосылған «Tansar Capital» (49,38 млн теңгесі бар) жұмысын биыл 8 сәуірде бастаған еді. Әзірге 12 айлық толық көрсеткіші жоқ. Бірақ, жұмысын бастағалы 0,57% табыс тауып үлгерген.
Егер жинағыңыздың бір бөлігін жеке басқарушы компания(лар)ға беріп қоюды ойлап жүрсеңіз, осылай аралық рейтингпен танысып жүрген жөн. Салыстырмалы түрде қай компания тұрақтылық көрсетіп келеді, табысы мен нарықтағы жүрісі қалай — бәрін саралай аласыз. Әрі қарай шешім қабылдауға аздап болса да септігі тиіп қалары анық.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
❤7👍4⚡1
Ертеңге қалған қарыз қалтаны қатты қағады
Fingramota.kz ұсынған ақпаратқа сүйене отырып, қарызды жеке сот орындаушысына жібермеу жолдарын жазайық деп шештік.
Әдетте, несие уақытында төленбей жатса, не істеуші ек? «Әй, қойшы, кейін реттермін» деп қолды сілтей саламыз, иә? Міне, проблема осы жерден басталады. Оның ақыры — қып-қызыл шығын. Олай болса, қарызын жеке сот орындаушысына (ЖСО/ЧСИ) өткізіп алған адамның басына не күн туатынын біліп көрейік.
«Ойын» қай кезде аяқталады?
Қарызың өтелмей жатыр. Банк әлі сотқа жүгінген жоқ. Осы мүмкіндікті пайдаланып қалу керек. Бұл кезде жағдайды реттеу әлдеқайда оңай.
Ең бастысы, проблемадан қашпаған жөн. Банкке де өзі берген қарыздың орнына кері қайтқаны маңызды. Сол үшін олар түрлі «варианттарды» қарастыруға дайын болады. Мүмкін клиентке графикті өзгерткен тиімді шығар? Төлемді уақытша шегере (отсрочка) тұру керек болар?
Өзінің жайын уақытында түсініп, дер кезінде дұрыс байланыс орната алған адамға банк осындай түрлі нұсқаны ұсына алады.
Ал, іске нотариус, сот бұйрығы немесе атқару парағы араласты ма — «ойын аяқталды» деген сөз. Іс әрі қарай мәжбүрлеп өндіруге кетеді.
Қарыз неге екі есе қымбаттайды?
Іс сот орындаушысына өтті ме, олар борышкердің мойнына өзінің қызмет ақысын іліп қояды. Оның көлемі қарыз үстінен 3%-тен 25%-ке дейін қосылады.
Айталық, банкке 2 млн теңге қарыз бар. Іс ЖСО-ға өткен сәтте, оның жұмысы үшін үстінен тағы 300 мың теңгедей қосымша төлеуге міндетті боласың. Ол және айыппұл емес, «пеня» емес — тек сот орындаушысының қызметіне қалтадан шығатын таза ақша.
Қазір жүйе автоматтандырылған. Іс ЖСО-ға түсе ме, бірнеше сағаттың ішінде борышкердің шоттары бұғатталып қалады.
ЖСО сенімен ешқандай келіссөз жүргізбейді, бірден заңды шараларға көшеді. Карта бұғатталғанда ешқайда ақша аудара алмайсың, дүкенде картамен төлей алмайсың.
Жалақың да кесіледі. Айлық түскен бойда ЖСО жартысын автоматты түрде тартып алады. Мүлік те жіпсіз байланады.
Сен үшін шекара жабық. Егер қарыз көлемі 40 АЕК-тен (ол 173 000 теңге) асса, елден шыға алмайсың. Әуежайға билетін ұстап барып, шекарадан өтпей сорлап қалатындар — осы санаттағы кісілер.
Бұған қалай жол бермеген дұрыс?
Жалғыз шешім — уақытты құр жібермеу. Іс сот орындаушысының қолына ресми тигенге дейін қарызды жауып тастасаң немесе банкпен келісіп үлгерсең, ЖСО-ға бір тиының да кетпейді.
Яғни, қарыздан қашып, тығылып жүру тиімсіз. Бұл тактика сіз бен бізді тығырықтан алып шыға алмайды. Бүгін шешілмеген проблема ертең екі есе шығын әкелуі мүмкін. Сондықтан, мәселені ертеңге қалдырмаған дұрыс. Бүгін, қазір шешіп үйренейік.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Fingramota.kz ұсынған ақпаратқа сүйене отырып, қарызды жеке сот орындаушысына жібермеу жолдарын жазайық деп шештік.
Әдетте, несие уақытында төленбей жатса, не істеуші ек? «Әй, қойшы, кейін реттермін» деп қолды сілтей саламыз, иә? Міне, проблема осы жерден басталады. Оның ақыры — қып-қызыл шығын. Олай болса, қарызын жеке сот орындаушысына (ЖСО/ЧСИ) өткізіп алған адамның басына не күн туатынын біліп көрейік.
«Ойын» қай кезде аяқталады?
Қарызың өтелмей жатыр. Банк әлі сотқа жүгінген жоқ. Осы мүмкіндікті пайдаланып қалу керек. Бұл кезде жағдайды реттеу әлдеқайда оңай.
Ең бастысы, проблемадан қашпаған жөн. Банкке де өзі берген қарыздың орнына кері қайтқаны маңызды. Сол үшін олар түрлі «варианттарды» қарастыруға дайын болады. Мүмкін клиентке графикті өзгерткен тиімді шығар? Төлемді уақытша шегере (отсрочка) тұру керек болар?
Өзінің жайын уақытында түсініп, дер кезінде дұрыс байланыс орната алған адамға банк осындай түрлі нұсқаны ұсына алады.
Ал, іске нотариус, сот бұйрығы немесе атқару парағы араласты ма — «ойын аяқталды» деген сөз. Іс әрі қарай мәжбүрлеп өндіруге кетеді.
Қарыз неге екі есе қымбаттайды?
Іс сот орындаушысына өтті ме, олар борышкердің мойнына өзінің қызмет ақысын іліп қояды. Оның көлемі қарыз үстінен 3%-тен 25%-ке дейін қосылады.
Айталық, банкке 2 млн теңге қарыз бар. Іс ЖСО-ға өткен сәтте, оның жұмысы үшін үстінен тағы 300 мың теңгедей қосымша төлеуге міндетті боласың. Ол және айыппұл емес, «пеня» емес — тек сот орындаушысының қызметіне қалтадан шығатын таза ақша.
Қазір жүйе автоматтандырылған. Іс ЖСО-ға түсе ме, бірнеше сағаттың ішінде борышкердің шоттары бұғатталып қалады.
ЖСО сенімен ешқандай келіссөз жүргізбейді, бірден заңды шараларға көшеді. Карта бұғатталғанда ешқайда ақша аудара алмайсың, дүкенде картамен төлей алмайсың.
Жалақың да кесіледі. Айлық түскен бойда ЖСО жартысын автоматты түрде тартып алады. Мүлік те жіпсіз байланады.
Сен үшін шекара жабық. Егер қарыз көлемі 40 АЕК-тен (ол 173 000 теңге) асса, елден шыға алмайсың. Әуежайға билетін ұстап барып, шекарадан өтпей сорлап қалатындар — осы санаттағы кісілер.
Бұған қалай жол бермеген дұрыс?
Жалғыз шешім — уақытты құр жібермеу. Іс сот орындаушысының қолына ресми тигенге дейін қарызды жауып тастасаң немесе банкпен келісіп үлгерсең, ЖСО-ға бір тиының да кетпейді.
Яғни, қарыздан қашып, тығылып жүру тиімсіз. Бұл тактика сіз бен бізді тығырықтан алып шыға алмайды. Бүгін шешілмеген проблема ертең екі есе шығын әкелуі мүмкін. Сондықтан, мәселені ертеңге қалдырмаған дұрыс. Бүгін, қазір шешіп үйренейік.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍7💯4❤3🤡2
Неге жалақы өссе де, өзімізді бай сезінбейміз?
Economykz.org порталында осындай тақырыппен мақала жарық көрген екен. Оқып, түсініп, талқылауға тұрарлық дүние. Автордың қолтаңбасын сақтай отырып, сәл ғана тілдік норманың талабына сай кей тұстарын өңдеп өттік.
Елестетіп көріңіз. 2020 жылы бір адамның айлығы 200 мың теңге болды. Сол кезде азық-түлікке, коммуналдық төлемдерге, көлікке, байланысқа, киім-кешекке және басқа да күнделікті шығындарға шамамен 150 мың теңге жұмсалатын.
Барлық міндетті төлемдерден кейін қолында 50 мың теңге қалатын. Бұл ақша демалысқа, жинаққа, білім алуға, денсаулыққа немесе жай ғана адамның өз қалауына жұмсалуы мүмкін еді.
Бірнеше жыл өтті. Айлығы 350 мың теңгеге дейін өсті. Бір қарағанда, жағдайы жақсарғандай көрінеді: табысы шамамен 1,8 есеге артты. Бірақ дәл сол шығындар енді 150 мың емес, 320 мың теңге тұруы мүмкін.
Сөйтіп барлық міндетті шығындарды төлегеннен кейін бұрынғыдай 50 мың емес, небәрі 30 мың теңге қалады.
Міне, ең қызық жері осы. Табыс өсті. Бірақ бәрібір еркін тыныстай алмайсың.
Сондықтан экономикада тек жалақының қанша теңгеге өскені емес, сол ақшаға не сатып ала алатының маңызды. Жалақы өссе де, баға одан да жылдам шарықтап кетсе немесе қосымша табыстың көп бөлігін жұтып қойса, шын мәнінде адам байып кеткен жоқ.
Ол бұрынғыдан көбірек ақша алады, бірақ сол ақшаға сатып алатын мүмкіндігі бұрынғыдай немесе тіпті одан да аз болуы мүмкін.
Жалпы, инфляция дегенді статистикадағы жай ғана көрсеткіш деп қабылдамау керек. Егер ол ауыздықсыз кетсе, адамның қалауы мен мүмкіндігін қатар шектейді. Алдымен адам кафеге сирек бара бастайды. Алғысы келген жаңа техникасын кейінге қалдырады. Одан соң демалыс та жөніне қалады.
Яғни, бірте-бірте денсаулыққа, білімге немесе спортқа жұмсайтын шығынын қысқарта береді.
Ал уақыт өте келе бірнеше жылға жоспар құрудың орнына келесі айлыққа дейін қалай жетуді ғана ойлай бастайды. Сондықтан бағаның ырыққа көнбей өскенін қоғам өте ауыр қабылдайды. Өйткені ол тек әмиянға емес, адамның болашаққа деген сеніміне де әсер етеді.
Азық-түлік, пәтер ақысы, коммуналдық қызметтер, несие, дәрі-дәрмек пен күнделікті қызметтердің бағасы шарықтаған сайын адам тек ақшасынан қағылмайды, ол келешекке құрып қойған жоспарларын да жоғалтады.
Біреу баспана алуды кейінге ысыра бастайды. Біреу бала сүю жоспарын кейінге шегереді. Енді біреу тұрақты табысынан айырылып қалудан қорқып, жаны сүймейтін жұмысқа жегіліп жүре береді. Тағы бір адам болашақта жолын ашып, табысын еселеуі мүмкін білімнен бас тартады. Ал біреулер өз арманын келесі айдан асыра алмай, әлекке түсіп жатады.
Сондықтан базалық мөлшерлеме, теңге бағамы, инфляция, бюджет шығындары, жалақы өсімі және несие жүктемесі сияқты ұғымдар жай ғана макроэкономикалық терминдер емес.
Бұлардың бәрі міндетті шығындарды өтегеннен кейін адамның қолында қанша еркін өмір қалатынын анықтайды. Ең маңызды сұрақ — адамның қанша теңге табатынында емес, сол табысына қанша тауар, қанша қызмет, қанша жан тыныштығы мен қаншалықты еркін өмір сатып ала алатынында. Егер жалақы өсіп жатса, бірақ негізгі төлемдерден кейін қалтада қалатын ақша азайып бара жатса, демек, экономикалық өсімнің халыққа пайдасы мардымсыз деген сөз.
Сондықтан, қарапайым адам үшін инфляция — есептегі 8%, 10% немесе 12% деген құрғақ көрсеткіш емес. Ол дегеніміз — бұрынғыдан да көп жұмыс істеп, көп табыс тапсаң да, өміріңнің жеңілдей қоймағанын сезіну. Осы тұрғыдан алғанда, инфляция тек қалтаңды ғана қағып қоймайды, адамдардың ертеңгі күнге деген үміті мен жоспарын қоса жұтады.
Не түйдіңіз? Ой қоса отырыңыз.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Economykz.org порталында осындай тақырыппен мақала жарық көрген екен. Оқып, түсініп, талқылауға тұрарлық дүние. Автордың қолтаңбасын сақтай отырып, сәл ғана тілдік норманың талабына сай кей тұстарын өңдеп өттік.
Елестетіп көріңіз. 2020 жылы бір адамның айлығы 200 мың теңге болды. Сол кезде азық-түлікке, коммуналдық төлемдерге, көлікке, байланысқа, киім-кешекке және басқа да күнделікті шығындарға шамамен 150 мың теңге жұмсалатын.
Барлық міндетті төлемдерден кейін қолында 50 мың теңге қалатын. Бұл ақша демалысқа, жинаққа, білім алуға, денсаулыққа немесе жай ғана адамның өз қалауына жұмсалуы мүмкін еді.
Бірнеше жыл өтті. Айлығы 350 мың теңгеге дейін өсті. Бір қарағанда, жағдайы жақсарғандай көрінеді: табысы шамамен 1,8 есеге артты. Бірақ дәл сол шығындар енді 150 мың емес, 320 мың теңге тұруы мүмкін.
Сөйтіп барлық міндетті шығындарды төлегеннен кейін бұрынғыдай 50 мың емес, небәрі 30 мың теңге қалады.
Міне, ең қызық жері осы. Табыс өсті. Бірақ бәрібір еркін тыныстай алмайсың.
Сондықтан экономикада тек жалақының қанша теңгеге өскені емес, сол ақшаға не сатып ала алатының маңызды. Жалақы өссе де, баға одан да жылдам шарықтап кетсе немесе қосымша табыстың көп бөлігін жұтып қойса, шын мәнінде адам байып кеткен жоқ.
Ол бұрынғыдан көбірек ақша алады, бірақ сол ақшаға сатып алатын мүмкіндігі бұрынғыдай немесе тіпті одан да аз болуы мүмкін.
Жалпы, инфляция дегенді статистикадағы жай ғана көрсеткіш деп қабылдамау керек. Егер ол ауыздықсыз кетсе, адамның қалауы мен мүмкіндігін қатар шектейді. Алдымен адам кафеге сирек бара бастайды. Алғысы келген жаңа техникасын кейінге қалдырады. Одан соң демалыс та жөніне қалады.
Яғни, бірте-бірте денсаулыққа, білімге немесе спортқа жұмсайтын шығынын қысқарта береді.
Ал уақыт өте келе бірнеше жылға жоспар құрудың орнына келесі айлыққа дейін қалай жетуді ғана ойлай бастайды. Сондықтан бағаның ырыққа көнбей өскенін қоғам өте ауыр қабылдайды. Өйткені ол тек әмиянға емес, адамның болашаққа деген сеніміне де әсер етеді.
Азық-түлік, пәтер ақысы, коммуналдық қызметтер, несие, дәрі-дәрмек пен күнделікті қызметтердің бағасы шарықтаған сайын адам тек ақшасынан қағылмайды, ол келешекке құрып қойған жоспарларын да жоғалтады.
Біреу баспана алуды кейінге ысыра бастайды. Біреу бала сүю жоспарын кейінге шегереді. Енді біреу тұрақты табысынан айырылып қалудан қорқып, жаны сүймейтін жұмысқа жегіліп жүре береді. Тағы бір адам болашақта жолын ашып, табысын еселеуі мүмкін білімнен бас тартады. Ал біреулер өз арманын келесі айдан асыра алмай, әлекке түсіп жатады.
Сондықтан базалық мөлшерлеме, теңге бағамы, инфляция, бюджет шығындары, жалақы өсімі және несие жүктемесі сияқты ұғымдар жай ғана макроэкономикалық терминдер емес.
Бұлардың бәрі міндетті шығындарды өтегеннен кейін адамның қолында қанша еркін өмір қалатынын анықтайды. Ең маңызды сұрақ — адамның қанша теңге табатынында емес, сол табысына қанша тауар, қанша қызмет, қанша жан тыныштығы мен қаншалықты еркін өмір сатып ала алатынында. Егер жалақы өсіп жатса, бірақ негізгі төлемдерден кейін қалтада қалатын ақша азайып бара жатса, демек, экономикалық өсімнің халыққа пайдасы мардымсыз деген сөз.
Сондықтан, қарапайым адам үшін инфляция — есептегі 8%, 10% немесе 12% деген құрғақ көрсеткіш емес. Ол дегеніміз — бұрынғыдан да көп жұмыс істеп, көп табыс тапсаң да, өміріңнің жеңілдей қоймағанын сезіну. Осы тұрғыдан алғанда, инфляция тек қалтаңды ғана қағып қоймайды, адамдардың ертеңгі күнге деген үміті мен жоспарын қоса жұтады.
Не түйдіңіз? Ой қоса отырыңыз.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍27❤4💯4
Студент қалай үй ала алады?
Былай қарасаң, мүмкін еместей көрінеді, иә? Өйткені банктің талабы бойынша ресми табыс көзің болуы шарт. Тіпті ол да көбіне аздық етеді. Ипотека ұсынатын кредиторлар зейнетақы жарнаңды да, кемі 6 айлық жұмыс өтіліңді де тексеріп алады. Талап — қатал.
Көп жағдайда студенттің жалғыз табысы — стипендия. Десе де, мұңаюға ерте. «Шанс» бар.
Бұл ретте екінші деңгейлі банктерді тізімнен сызып тастай беруге болады. Олар стипендияға қарап отырған студентті «менсіне қоймас». Себебі шәкіртақыны ресми табыс көзіне баламайды. Сосын көп банкте жас шектеуі бар — ипотека 21 жастан рәсімделеді.
Жалғыз үміт — «Наурыз» бағдарламасында
Бұл — Отбасы банктің өнімі. Білмеген болсаңыз айтайық, студенттер оған 18 жастан қатыса алады. Бұл — бір. Екінші — ең басты плюсі — бағдарлама стипендияны ресми табыс деп қабылдай береді.
Яғни, мемлекеттік грантта оқитын студенттердің баспана алуға толық қақы бар. Егер студент әрі оқып, әрі ресми жұмыс істесе, банк айлық пен шәкіртақыны қосып есептейді. Ол кезде студенттің мүмкіндігі екі есе артады.
Студентке қойылатын талап қандай?
Бағдарламаға қатысқың келсе, 3 шартқа жауап бересің:
1. Қазақстан азаматы немесе қандас болуың керек
2. Соңғы 5 жылда атыңда ешқандай баспана болмауы шарт.
3. Отбасы банктен депозит ашып, кемі 2 млн теңге жинау керек.
Егер ақша немесе табыс жетпесе?
Бұл ипотекаға бастапқы жарна керек. Оған ақша жетпей жатса, ата-ананың немесе туысыңның Отбасы банктегі депозитін өз салымыңмен біріктіре аласың. Олардың зейнетақы қорындағы артық ақшасын да тартуға болар еді, бірақ соңғы жаңалықтан хабардар боларсыз — жеткіліктілік шегі өсіп кетті. Қатардағы адамға Қордан ақша шығару қиын.
Табыс жетпеген жағдайда 2 қосалқы қарыз алушыны (созаемщик) тартуға болады. Олардың туыс болуы шарт емес. Ата-ананың, аға-әпкенің немесе сенімді адамның табысын қосып, ипотекаға өтінім беріп көруге болады.
«Наурыз» шарты
Проценттік ставка: 9% (әлеуметтік осал топтарға — 7%).
Бастапқы жарна:
◾ 10% — «чистовой» үйлерге;
◾ 20% — «черновой» немесе екінші нарықтағы үйлерге.
Несие сомасы:
🔹 Алматы мен Астанада — 36 млн теңгеге дейін
🔹 аймақтарда — 30 млн теңгеге дейін.
Мерзімі: 19 жылға дейін.
Иә, биылға өтінім қабылдау жұмыстары аяқталды. Бірақ бағдарлама тағы 5 жыл жұмыс істейді. Сондықтан қазірден бастап дайындалуға уақыт бар. Ең бастысы, Бағдарламаны ұсынушы банктен депозит ашып, қазірден бастап алғашқы капиталды жинай беру керек.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
Былай қарасаң, мүмкін еместей көрінеді, иә? Өйткені банктің талабы бойынша ресми табыс көзің болуы шарт. Тіпті ол да көбіне аздық етеді. Ипотека ұсынатын кредиторлар зейнетақы жарнаңды да, кемі 6 айлық жұмыс өтіліңді де тексеріп алады. Талап — қатал.
Көп жағдайда студенттің жалғыз табысы — стипендия. Десе де, мұңаюға ерте. «Шанс» бар.
Бұл ретте екінші деңгейлі банктерді тізімнен сызып тастай беруге болады. Олар стипендияға қарап отырған студентті «менсіне қоймас». Себебі шәкіртақыны ресми табыс көзіне баламайды. Сосын көп банкте жас шектеуі бар — ипотека 21 жастан рәсімделеді.
Жалғыз үміт — «Наурыз» бағдарламасында
Бұл — Отбасы банктің өнімі. Білмеген болсаңыз айтайық, студенттер оған 18 жастан қатыса алады. Бұл — бір. Екінші — ең басты плюсі — бағдарлама стипендияны ресми табыс деп қабылдай береді.
Яғни, мемлекеттік грантта оқитын студенттердің баспана алуға толық қақы бар. Егер студент әрі оқып, әрі ресми жұмыс істесе, банк айлық пен шәкіртақыны қосып есептейді. Ол кезде студенттің мүмкіндігі екі есе артады.
Студентке қойылатын талап қандай?
Бағдарламаға қатысқың келсе, 3 шартқа жауап бересің:
1. Қазақстан азаматы немесе қандас болуың керек
2. Соңғы 5 жылда атыңда ешқандай баспана болмауы шарт.
3. Отбасы банктен депозит ашып, кемі 2 млн теңге жинау керек.
Егер ақша немесе табыс жетпесе?
Бұл ипотекаға бастапқы жарна керек. Оған ақша жетпей жатса, ата-ананың немесе туысыңның Отбасы банктегі депозитін өз салымыңмен біріктіре аласың. Олардың зейнетақы қорындағы артық ақшасын да тартуға болар еді, бірақ соңғы жаңалықтан хабардар боларсыз — жеткіліктілік шегі өсіп кетті. Қатардағы адамға Қордан ақша шығару қиын.
Табыс жетпеген жағдайда 2 қосалқы қарыз алушыны (созаемщик) тартуға болады. Олардың туыс болуы шарт емес. Ата-ананың, аға-әпкенің немесе сенімді адамның табысын қосып, ипотекаға өтінім беріп көруге болады.
«Наурыз» шарты
Проценттік ставка: 9% (әлеуметтік осал топтарға — 7%).
Бастапқы жарна:
◾ 10% — «чистовой» үйлерге;
◾ 20% — «черновой» немесе екінші нарықтағы үйлерге.
Несие сомасы:
🔹 Алматы мен Астанада — 36 млн теңгеге дейін
🔹 аймақтарда — 30 млн теңгеге дейін.
Мерзімі: 19 жылға дейін.
Иә, биылға өтінім қабылдау жұмыстары аяқталды. Бірақ бағдарлама тағы 5 жыл жұмыс істейді. Сондықтан қазірден бастап дайындалуға уақыт бар. Ең бастысы, Бағдарламаны ұсынушы банктен депозит ашып, қазірден бастап алғашқы капиталды жинай беру керек.
«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat
👍20❤3🙈2