Күнді жақсы жаңалықпен бастайықшы.

Суреттегі балалар — Перизат Кеңесбек пен Айжан Жасан.

Астаналық оқушылар №111 мектепте 8-класс оқиды екен. Қолдан инкубатор жасап, алғашқы балапандарын шығарыпты.

Инкубатордағы температура мен ылғалдылықты күн сайын бақылап, Перизат пен Айжан бір ай уақытын арнаған. 26 қаңтарда еңбек зая кетпей, балапандар жұмыртқадан жарып шығыпты.

Білім-ғылымға қызыққан балалардың талабына шын қуанып қалдық. Түсіне білген адамға бұл үлкен тәжірибе. Балалар енді құс өсірудің әдісін біледі деген сөз. Барлық процесті өз көзімен көріп, нәтиже шығарып, өзгелерге үлгі бола білді.

Астана әкімдігі атаған жетекшілері Алтынай Жолбасова мен Айнұр Қошқароваға алғыс айта отырайық. Респект!

@qarzhylyq_sauat

Отбасы банкте депозиттен ақша шешу неге «қиын»?

Интернетте түрлі ролик жүр. Отбасы банктегі өз ақшасын керек кезде шешіп ала алмаған кейбір адамдар эмоцияға беріліп, көз жасына ерік беріп жатады. Сондағы қарапайым жұрттың ойы һәм талабы — «өз ақшам, керек кезде қолыма түсуі керек, банк ақшамды неге ұстайды...».

Экранда жылап отырған бірнеше адамның сөзіне бей-жай қарай алмадық. Сосын «ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ» телеграм-каналы атынан банкке сауал жолдадық. Баспасөз қызметіне рахмет, жауапты көп кешіктермеді. Отбасы банктің сол ресми позициясын енді қарапайым тілде жеткізіп көрейік. Ақша шешу жайын біліп жүргіңіз келсе, оқып шығыңыз.

Банк заң аясында жұмыс істейді

Иә, ресми жауап осылай басталады. Отбасы банк шешім қабылдап, әрекет еткенде тек ҚР заңдарын негізге алады дейді. Яғни, құжатқа сүйенеді. Әрбір клиент депозит ашқанда банкпен арада жасасқан келісімге қол қояды. Онда ақшаны алу мерзімі мен шарттары анық көрсетіледі.

Ақшаны алу мерзімдері:

Депозиттің екі түрі болады: мерзімді/шартты және жинақ салымы. Екеуі де Азаматтық кодекспен шегеленген.

Мерзімді депозитте — салымшы (сіз бен біз) «ақшамды шешім алам» деп өтініш берсе, банк оның талабын күнтізбелік жеті күннен кешіктірмей толық, я бір бөлігін беруге міндетті.

Жинақ депозитінде — жатқан клиент ақшасы өтініш берілген күннен бастап кемінде (күнтізбелік) 30 күн өткен соң берілуі керек.

Қай кезде ақша уақытында берілмеуі мүмкін?

Егер депозит(ке):

🔹 несиеге кепіл түрінде байланған болса

🔹 мекеменің немесе мемлекет бағдарламасының арнайы қаражаты салынған болса (мысалы, тұрғын үй немесе «Ұлттық қор — балаларға» бағдарламасы).

🔹 сот немесе мемлекеттік орган клиент шотына тыйым салған болса.

Ақшаны алу жолдары

Егер ақшаны шешіп алуға қатысты қандай да бір шектеу немесе тыйым түрлері болмаса, клиент салымға қатысты келісімшартты толық немесе салымды бөліп, оның бір бөлігін бұза алады.

Егер депозиттен шешетін сома:

📌 500 000 теңгеден аз болса — салымды мобильді қосымша немесе онлайн (otbasybank.kz) жабуға болады. Депозиттегі ақша Отбасы банктегі клиенттің ағымдағы шотына немесе өтінішіне қарай өзге банктегі шотына аударылады.

📌 500 000 теңгеден көп болса — банк бөлімшесіне баруға тура келеді. Ол үшін де алдын ала жазылуды ұмытпауымыз керек. Сізге белгіленген күні банкке барып, салымды жабу туралы өтініш бересіз.

📌 Егер депозитте мақсатты қаражат (мысалы, тұрғын үй немесе «Ұлттық қор — балаларға» бағдарламасынан түскен) болса, алдымен сол қаражатты тағайындалған орынға қайтару немесе оның дұрыс жұмсалғанын растайтын құжат көрсету керек.

Сондықтан, қандай да бір шаруаны жоспарлайтын болсаңыз, оған Отбасы банкте депозитте жатқан ақшаны пайдаланам десеңіз, ол ақшаны қалаған уақытында барып шешім алам деп ойламаңыз. Ол — қате. Алдын ала қамданыңыз. Жоспарлаңыз. Сонда жүйкеңіз тыныш болады.

Пайдалы десеңіз, жақындарыңызға жіберіп қойсаңыз да болады.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Кредит: ай сайынғы төлемде де банк проценті бар

Бұл тақырыпты келесі аптаға қалдырмайық. Кеше ғана зейнетақы жинағымен ипотеканың негізгі қарызын ғана төлеуге болатынын жазып ек. Сұрақ көп түсті. Соның ішінде былай жазғандар да бар (сөзбе-сөз): «основной долгты жапса, не үшін процентін төлеуіміз керек?»

Иә, кешегі жаңалықтың мәні зейнетақы жинағындағы шекті сомадан асатын ақшаларға ғана қатысты еді. Жинағында ондай ақшасы жоқ адам бұған мән бермесе де болады.

Ол операция екі әдіспен жүзеге асатынын айттық:

1. Клиент кредит процентін өз ақшасымен төлейді.
2. Негізгі қарызды БЖЗҚ ақшасымен өтейді.

Енді әлгі сұраққа оралайық: «основной долгты жапса, не үшін процентін төлеуіміз керек?»

Кредиттің ай сайынғы төлемі екі бөліктен тұрады: негізгі қарыз және процент. Көп жағдайда адамдар «алған қарызды ғана жауып жүрмін» деп ойлайды, бірақ іс жүзінде ай сайынғы төлемнің бір бөлігі банкке процент түрінде кетеді.

Әсіресе, кредит алған соң алғашқы жылдары айлық төлемнің көп бөлігі процентті жабуға жұмсалады да, негізгі қарыз аса сезілмей азаяды. Сондықтан «ай сайын төлеп жүрмін, бірақ азайып жатқан қарыз жоқ» деген әсер осыдан шығады.

Қосымша айта кетуге болады, егер банкке көп процент төлегіңіз келмесе, қарыздан тез құтылудың жолын ойлау керек. Артық ауысқан ақшаны ай сайынғы төлемді азайту үшін емес, кредиттің мерзімін қысқартуға бағыттаған дұрыс.

Иә, ол кезде ай сайынғы төлем азаймайды, бірақ қарызды әлдеқайда тез жабуға болады. Өйткені кредит мерзімі қысқарған сайын, банкке төлейтін жалпы процент те азаяды.

Біле білсеңіз, процент қарыздың қалдығына және уақытқа есептеледі. Сондықтан, артық ауысқан ақшаны ай сайынғы төлемді «жеңілдетуге» бағыттамай, негізгі қарызды азайтуға ұмтылсаңыз — түбінде ұтасыз.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Халайық, жаңа Конституцияның жобасы жарияланып жатыр. Бұл жаңалықты Қазақстанның әр азаматы білуге тиіс шығар.

Есіңізде болса, Президент өткенде Ұлттық Құрылтайда Парламентті бір палаталы ету жөнінде ұсыныс білдірген еді. Реформаға осы бастама негіз болып отыр.

Әуелгі уақытта шамамен 40 бапқа өзгеріс енгізіледі деген жоспар болған екен. Комиссия жұмыс кезінде түзетулер әлдеқайда ауқымды болатынына көз жеткізгенге ұқсайды. Сөйтіп, Конституцияның 77 бабы, яғни мәтіннің 84%-ті қамтылып, жаңа Конституция жобасын дайындау туралы шешім қабылданған.

Халық тарапынан ұсыныс әлі қабылданып жатыр. Сол үшін e-Otinish пен eGov порталдары жұмыс істеп тұр. «Ал жаңа Конституцияның түпкілікті тағдырын ел азаматтары жалпыхалықтық референдумда шешеді» деп жазылыпты бүгін жарияланған хабарламада.

Жаңа Конституцияның жобасымен танысып шығам десеңіз, мына жерде тұр — https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1152063?lang=kk

@qarzhylyq_sauat

🎯 РЕСМИ!

«Ұлттық қор – балаларға»: әр баланың шотына 130,71 доллар түсетін болды

Бұл 2025 жылдың есебі. Бәріңіз де білесіздер, 18 жасқа дейінгі әр баланың атына ашылған БЖЗҚ-да арнайы шот бар, бұл ақшалар соған түседі.

Ұлттық банктің мәліметіне сүйенсек, 2025 жылдың есебі бойынша бағдарламаға қатысқан:

📌 бала саны — 6 918 656

Балаларға жыл сайын бөлінетін осы ақшалар Ұлттық қордың ұзақмерзімді инвестициялық табысынан қалыптасады. Сол табыстың тең жартысы балаларға теңдей бөлінеді. Сол себепті жылда бөлінетін сома әртүрлі болады.

Мысалы, Бағдарламаның өзі 2024 жылы іске қосылғанын ескерсек, сол жылы әр балаға 100,52 доллардан, 2025 жылы 129,38 доллардан есептелген болатын. Биылғы бөлінетін сома, жоғарыда айттық — 130,71 доллардан.

Соңғы үш жылда бір баланың атына жиналған ақшаның көлемі — 370,56 доллар. Яғни, бүгін біз әр баланың шотынан осындай ақша көреміз.

Ол үшін eGov mobile қосымшасын ашамыз немесе kids.enpf.kz сайтына өтеміз. Сайттан қарау жолы өте қарапайым. Баланың ЖСН (ИИН) теру жеткілікті. Бұл жерде ақпарат жаңарып болды, биылғы аударымдар түсіп тұр.

eGov mobile-да былай тексеруге болады:

- Қосымшаны ашып, авторизация жасаймыз
- Басты бетте — «Цифрлық құжаттар» (Барлығы)
- Екі таңдау болады: «Жеке» және «Жанұя»

«Жанұя»-ны (бұл сөз қосымшада солай аударылған) таңдағанда балалардың құжаттары тізіліп тұрады. Солардың арасында «Ұлттық қордан есептеулер» дегенді тауып алуымыз керек. Сол жерде барлық түскен ақшалар көрінеді. 2026 жылы аударылған сома тұрса, мәлімет жаңарған деген сөз.

Әр баланың шотына түскен қаражат 18 жасқа толғанша Ұлттық қор портфелінде қала береді, сол жерде инвестицияланып, көбейіп отырады.

Ақшамыз көп болсын, құтты болсын!🙌

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

18 жасқа толған балаға тиесілі Ұлттық қордың ақшасын қалай өзімізге аударып аламыз? Шот қай валютада ашылуы керек?

Кезінде осы туралы ашып жазғанбыз. Биыл баласы 18-ге толатын ата-аналардың есіне тағы бір салып қояйын. Өйткені осы туралы сұрап жатқан оқырман бар.

Мына сілтемеге басыңыз — https://t.me/qarzhylyq_sauat/769

Жаңа ғана таныс жігіт хабарласты. Whatsapp арқылы әйелінің апасы сіңлісінен қарызға ақша сұраған.

Жолдасы күйеуіне ескертуді білсе де, ерлі-зайыпты екеу қарыз сұрап тұрған шынымен өзі ме екен деп нақтылай қоймапты. Сенген және ақылдаса отырып сұраған ақшасын (180 мың теңге) аударып жіберген.

Бұл жерде бір факт анық, ол — Whatsapp-аккаунттың бұзылғаны. Бірақ, ақша апасының өз шотына түскен. Танысымның айтуынша, әйелінің апасы қазір Whatsapp қолдана алмай отыр. Туыстар чатына қызы хабарлап жатыр екен.

Алаяқтар тек мессенджерді бұзды ма, әлде телефонына толық иелік етіп, банктің мобильді қосымшаларына да қол жеткізіп алды ма — сол басы ашық сұрақ күйінде қалып жатқанға ұқсайды.

Алаяқтарға керегі — сенім. Олар, әдетте, бірнеше әрекеттен тұратын схема ойластырады. Алғашында жұрттың сенімін байқап көреді. Сол үшін біреудің Whatsapp-аккаунтын бұзады да, таныс/туыстың бәріне қарызға ақша сұрап, жазып жібереді.

Сол көптің ішінен артық сұрақ қоймай, ақша аударуға бірден келіскен адамдарды назарға алады. Жақсы делік, бірінші жолы ол адам апасы сұраған ақшаны аудара салды. Артық сұрақ қойған жоқ. Демек, келесі «өтінішін» де орындауға дайын деген сөз.

Сөйтеді де, алаяқтар келесі қадамға көшеді. Ол кезде олар қайтадан апасы болып байланысқа шығып, өз шотына кіре алмай тұрғанын айтып, ақшаны басқа банк нөміріне аударуды сұрауы мүмкін. Міне, сол кезде олар өз миссиясын толық орындап шығады.

Сондықтан, Whatsapp арқылы кім ақша сұраса да, бірден аударып жібермей, сұраған адамның өзіне қоңырау шалып, өз дауысын естіп, анықтап алған дұрыс. Оған ерінбеу керек. Әйтпесе, чатта кіммен сөйлесіп отырғаныңызды білмей қаласыз. Сақтанып жүріңіз.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Студентке жаңалық: енді әскери кафедраға онлайн өтініш беруге болады

Иә, негізгі платформа — eGov.kz. Бұл сервис 1 ақпаннан бастап жұмыс істеп жатыр. Еліміздің жоғары оқу орындарында оқитын студенттерге жақсы мүмкіндік секілді. Әрі офицер мен запастағы сержанттарды даярлау бағдарламасына іріктеуді жеңілдетіп, процесті толық ашық етеді.

Әскери кафедрада оқу — қосымша жүретін кәсіби дайындық. Яғни, студент оны негізгі оқуымен қатар алып жүре алады. Оқуды аяқтаған соң лейтенант немесе запастағы кіші сержант шені беріледі.

Өтінішті күндізгі бөлімде оқитын бакалавриат студенттері 2026 жылғы 30 қыркүйекке дейін тапсыра алады. Өтініш жіберілгенде жүйе үміткер туралы мәліметті автоматты түрде мына мемлекеттік дерекқорлар арқылы тексереді:

⚠️ психоневрологиялық диспансерде есепте тұру-тұрмауы;
⚠️ наркологиялық диспансерде тіркелген-тіркелмегені;
⚠️ туберкулезге қарсы диспансердегі мәліметтері;
⚠️мүгедектік мәртебесі мен істі болуы немесе болмауы (сотпен).

Сервисті пайдалану үшін eGov.kz порталында:

◾авторизациядан өту керек
◾ «Басты бет» – «Азаматтарға» – «Әскери есеп және қауіпсіздік» – «Әскери қызмет» бөлімдеріне өту керек
◾ сосын таңдайтын қызмет түрі мынау: «Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымында әскери кафедраға оқуға түсу үшін өтініштерді қабылдау»
◾ осы жерде: «Онлайн сұрау» батырмасын басу керек
◾ сұралған деректерді толтырып, әскери кафедра мен оқу бағдарламасын таңдау керек
◾ сосын: дербес деректерді пайдалануға келісім бересіз;
◾ соңында: ЭЦҚ арқылы қол қойып, әрекетіңізді растайсыз.

Онлайн-өтініштің статусы пайдаланушының жеке кабинетінде көрсетіледі. Оң шешім шықса — электрондық құжат беріледі, ал теріс нәтиже шыққан жағдайда — себебі түсіндіріледі. Өтініш 5 жұмыс күні ішінде қаралады екен.

Ақпаратты студент баласы барларға немесе студенттің өзіне жіберіп қоюға болады. Біліп жүргені артық емес.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Әскерден босататын оқуға кімдер қабылданады?

Жалпы, Қазақстанда әскери қызметтің балама түрі (альтернативная воинская служба) жоқ. Бірақ 2013 жылдан бері әскери дайындықтан ақылы өтуге мүмкіндік берілген. Яғни, ақшасын төлеп, 35 күндей оқисың, сосын «қатардағы жауынгер» шенін алып шығасың. Сосын сені әскерден босатады. Сол туралы ақпарат бере кетейік деп шештік.

📌 Кімдер оқи алады?

– жасы 24-тен асқан азаматтар;
– денсаулығы жарамды немесе шектеулі түрде жарамды азаматтар;
– әскерге шақыруы кейінге қалған немесе бұрын босатылған тұлғалар.

📌 Оқу туралы нені білу керек?

– оқу ақылы, құны — 390 000 теңге;
– оқу мерзімі — 35 күн;
– негізгі мамандықтар: атқыш, граната лақтырушы, пулеметші;
– оқу жыл сайын 1 ақпан мен 20 желтоқсан аралығында өтеді;
– өтініш «Азаматтарға арналған үкімет» арқылы қабылданады.

📌 Оқуға керек құжаттар:

☑️ Өтініш (үлгісі – мемлекеттік қызмет стандартының қосымшасы, №2)

☑️ Жеке куәлік

☑️ Азаматтың әскери есеп құжаты (әскери билет, тіркеу куәлігі немесе уақытша куәлік)

☑️ Білім туралы құжаттың көшірмесі (тексеру үшін түпнұсқа керек)

☑️ Әскерге жарамдылық дәрежесін растайтын медициналық карта

📌 Оқу кезінде:

– әскери форма беріледі;
– казармада тұрады;
– күніне 3 рет тамақпен қамтамасыз етіледі;
– соңында емтихан тапсырады.

📌 Оқу бағдарламасын аяқтаған соң:

– Қорғаныс министрлігінің сертификаты беріледі;
– «Қатардағы жауынгер» әскери шені тағайындалады;
– әскери есепке қойылады;
– мерзімді әскери қызметтен босатылады.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Әскери кафедраға қатысты кейбір ақпаратты анықтап алуға тура келді. Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі біздің қосымша сұрақтарымызды жауапсыз қалдырған жоқ.

Біріншіден, оқу ақылы болады және мерзімі — 2 жыл. Бакалавр студенті бұл кафедраны екінші және 3-курстарда оқи алады (қалауына қарай). Түсінгенімізше, оқу ақысын университеттен анықтау керек болады.

Екіншіден, әскери кафедраны колледжде оқитын немесе оқуын аяқтаған түлектер оқи алмайды. Бұл оқу тек күндізгі бөлімде оқитын студенттерге арналған.

Үшіншіден, әскери кафедраны аяқтап, арнайы құжат алған азамат мерзімді әскерден босатылады. Қазір интернеттен көріп жүргеніміздей, ешқандай «қуғынға» түспейді, әскерге күштеп әкетілмейді.

❗Бірақ, Қорғаныс министрлігі ескертеді: ол азаматтар әскери қызметтен босатылмайды. Яғни, әскерде азаматтың мамандығына сай сұраныс туындайтын болса, Қазақстан армиясы оны келісімшарт негізінде 2 жылдық мерзімге әскери қызметке шақыра алады. Ол кезде азамат кафедра аяқтаса да Отан алдындағы борышын өтеуге міндетті болады. Осылай.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

ЭЦҚ(П) кілтін ешкімге беруге болмайды!

Кеше қоғамдық орында телефонмен сөйлескен бір кісінің әңгімесін еріксіз естіп қалдық. Сөзіне қарағанда, тұтқаның арғы жағындағы адам (мүмкін, шынымен де ресми мекеменің қызметкері) ЭЦҚ кілтін жіберуді сұрап жатыр.

Дұрыс түсінсем, бер жақтағы кісінің үй кезегі келген. Ал қоңырау шалған кісі «жанталастырып» жатқанға ұқсайды. Бірдеңе істеп үлгеріп қалу керек шығар, соған қарағанда. ЭЦҚ иесі «мен қазір Астанада жүрмін» деп шырылдап әлек. Сөзінен-ақ кілтін беруге әзір екенін ұғасың.

Сөйлесіп болған соң әңгімесіне еріксіз қосылғанымызға кешірім сұрап, кім болса да, кім сұраса да, ЭЦҚ кілтін беруге болмайтынын айттық. Тіпті ресми мекеменің қызметкері сұраса да! Ал, шындап келгенде, мемлекеттік органдар ЭЦҚ-ны телефонмен сұратпауы керек.

Өйткені ЭЦҚ — адамның қолмен қойған қолы. Соның цифрлық түрі. Онымен көп нәрсеге қол жеткізуге болады. Басқасын былай қойғанда, eGov арқылы кредит алуға шектеу қойған адамның операциясын кері қайтарып, атына кредит рәсімдеп жіберуге болады.

Мұндайда ЭЦҚ-ны адамның өзі қолданғаны дұрыс және солай болуға тиіс те. Көп қызмет онлайн көрсетіледі. Қайда жүрсеңіз де, жақын маңнан компьютер/ноутбук тауып, тиісті порталға кіріп, операцияны өзіңіз орындап, өзіңіз қол қойғаныңыз жақсы.

Оның үстіне, шындап келгенде, кім телефон шалып тұрғанын да білмейсіз. Егер базадан деректер ұрланған болса, оны қолға түсірген алаяқтар сіздің үй кезегінде тұрғаныңызды жақсы біледі. Соны пайдаланып кетуі мүмкін.

Біреу ЭЦҚ сұрай ма — «әрі ойна» деу керек. Қанша жерден шаруа күйіп бара жатса да, оны ешкімге бермеңіз! «Сақтықта қорлық жоқ» дегенді қазақ айтқан.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

АҚШ-та алаяқтық іспен шатылып жатқан екі қазақстандық азамат туралы естіген шығарсыздар. Әнуар мен Таир жайында жазбаған адам/канал жоқ.

Ашық дереккөздерде екеуі де жүздеген миллион доллар ақшаға иелік еткені айтылады. Әнуар Әбдірахманов 666 млн долларды қалтаға басса, Таир Смағұлдың алғаны 800 млн доллардан асады дейді.

Жат жерде жүріп, Америкадай алып та ақылды елде осынша алапат ақшаны қалай қолға түсіруге болады деп таң қалмаған адам аз шығар.

Жазылған деректерге қарасақ, қазақстандық екеу 2023 жылы J-1 визасын рәсімдеп, мұхит асады. Бұл өзі уақытша (білім алуға, тәжірибе алмасуға, стажировкадан өтуге) берілетін виза екен.

Оның мерзімі біткеніне қарамай, Әбдірахманов пен Смағұл сол елде қалып қояды. Сосын өзара схема құрады. Сөйтеді де, кезінде медициналық құрал-жабдық сатумен айналысқан, бірақ қазір жұмыс істемейтін компанияларды сатып алады.

Сосын заңсыз жолмен АҚШ азаматтарының жеке деректері бар базаны қолға түсіреді. Сол деректерді пайдаланып, дәрігер беретін рецепт түрлерін қолдан жасайды. Яғни, «науқасқа медициналық құрал қажет» дегенді құжат жүзінде дайындайды.

Қызықты қараңыз, қазақстандық екеу әлгі өз компаниялары арқылы мемлекеттік медсақтандырушы Medicare бағдарламасына шығып, катетер, глюкометр сияқты құралдарды жеткіздік деген желеумен төлем сұраған.

Жүйеде рецепт те, пациент те, жеткізуші компания да бар болғандықтан, Medicare төлемдерді аударып отырған. Ал шын мәнінде науқастарға ешқандай медициналық құрал жеткізілмеген. Бірақ ақша түсіп отырған. Миллиондарды өз шоттарына аударып та үлгеріпті.

Қазір америкалықтар әлеуметтік желіде осы схеманы талқылап жатыр дейді. «Қалай бастары жеткен, не деген айлакер» деп. Расында да, бас жақсы жұмыс істеген шығар, бірақ идея дұрыс бағытталмаған. Енді олардың тағдырын АҚШ соты шешеді. Қысқасын айтқанда, «американцы в шоке».

@qarzhylyq_sauat

Мемлекеттік тілге қосалқы тілді бірге араластырмауға тек өкімет емес (өкімет дей берейінші, маған солай ұнайды) мына халық, біз де жауаптымыз.

Иә, иә, айқайлап шырылдап жатырсыздар! Бірақ, азаматтық ұстаным болмаса, құр айқай емес оны кәдімгі түп-тамырыңмен сезіне алмасаң - бәрі бекер. Шулап жатқандар, қазір қылыштарыңды боққа шауып жатсыздар негізі. Біз бұны баяғыдааа іс-әрекетімізбен, ұстанымымызбен, қажеттілігімізбен, салқынқанды ойымызбен біржолға қоюымыз керек еді.

Мен қазір осыны жазып отырмын, жанымда қаракөз екі қыз келіп “Большой капучино без сахара” деп кофе алып жатыр. “Спасибо!” деп ыздиюды да ұмытпады.

Жыл сайын Атырауға жақын ел Грузия барамыз қыдырып. Даяшыларына, баристаларына орысша сөйлеп көр - міз бақпайды. Естімегендей тұра береді. Бірнеше рет қақылдап қоймасаң “Я НЕ ПОНИМАЮ по русский» дейді орысша! Иә, орысша айтады мына мен сияқты қақылдап тұрған миғұлаға өзінің наразылығын орыс тілінде кәдімгі НАГЛО айтады. Түсінем, бірақ сөйлемеймін деген принципі қандай, ә?!

Елі әлі күнге Еуроодаққа мүше емес, қазіргі билігі де орыс жаққа қарай бұрып тұрады, тәуелді, жалтақ, қайтесің енді, кішкентай, әлсіз елдің көрген күні сол ғой. Бірақ, халқы қандай?! Жарнамаларынан, дүкен атауларынан бір де бір орысша жазу көрмейсің?! Кәсіпкерлерінің жауапкершілігі ол!

Бізде тіпті комиссия шығып “Мемлекеттік тілде маңдайшалар іліңдер” десе де “Донер на Абая” деп жырбиып тұрады. Себебі сұраныс жақсы дейді, мен де кәсіпкермін, инстаграм арқылы сатамын, түсінсе де, түсінбесе де, алса да, алмаса да қазақша түсіндіре беремін, себебі орысшам онсыз да шамалы. Бірақ әйтеуірі, бұйырған табыс бар.

Біздер алдымен, өкіметтің жағасынан ала бермей, әуелі азаматтық ұстаным, елдік жауапкершілік дегенді қанымызға сіңіріп алайықшы, а?!

Пікір иесі: жазушы замандасымыз Бақытгүл Сармекова

@qarzhylyq_sauat

Бұдан былай әр бейсенбіні — #ПікірКүні деп жариялайық. Біздің ортақ тақырыбымызға келетін ойлы азаматтардың пікірін жариялап тұрсақ дейміз. Қанша адам — сонша пікір. Ой қорытуға, аналитикалық ойлау қабілетімізді шыңдауға жақсы. Желіде көп талқыға түскен мына пікірге көз салып отырыңыздар (автордың орфографиясы мен пунктуациясы сақталған):

Тредсті ақтарып отырсам, біреу жалақы дымға жетпейді, кедейленіп барамыз деп жазыпты. Бірақ сол адамның бармаған жері жоқ. Тіпті, концерт үшін Бакуге барып қайтыпты. Қарап тұрсаңыз, осылай «ақша жоқ» деп жылай беретіндер көп. Бірақ шын мәнінде солай ма?

Өткенде Алматыға «Реал» келгенде билеттің бағасы ұшып тұрды. Сатып алу үшін кезекке тұру керек. Сайтқа он мың бірбәлесінші болып тіркелдік. Ақша жоқ болса, адамдар Мбаппені көру үшін 150 мың теңге төлеуге дайын болатын ба еді? Әлеуметтік желіні аша қалсаңыз, шетелде қыдырып жүргендерді, айфонымен мақтанып жатқандарды жиі көреміз. Автосалонға барсаң, құжынаған адам.

Былтыр «Свой дом» жаңа үйді сатылымға шығарғанын естіп, көріп шығайын деп кіргенмін. Ұзын-сонар кезек. Талон алсам, алдымда 57 адам бар екен. Он минуттай күткенмін. Қоңырау екі рет соғылды. Яғни, сол он минуттың ішінде екі пәтер сатылды деген сөз.

Дубай, Ыстанбұл деген қазақтардың қаласы секілді болып кеткен. Бурдж-Халифаның айналасынан кемінде он қазақты кездестіресің. Вьетнам, Хайнань, Мальдив аралдарына барып қайту әншейін сән болып қалды ғой. Демалыста шетелге шықпадым десең, таңғалып қарайтын деңгейге жеттік. Жылдан жылға туристердің артып отырғанын статистика да дәлелдейді.

Осының бәрін көріп-біліп отырып, жағдай нашар, кедейшілік деп қалай айтамыз? Егер халықта шынымен ақша жоқ болса, айфондар ыстық пирожки секілді талан-тараж сатылып кетпес еді. Шетелге қыдыру арман болып қалар еді.

Бұдан қала берді, той-томалақ көп. Аста-төк дастархан. Қымбат асаба, әншілер жүреді. Той жарайды, тіпті, жаназа кезінде де дастарқан жаюдан атан жарыс болып жатыр.

Нағыз кедейшілікті біздің аталарымыз көрді. Сығарға биті қалмай, тулақты пісіріп жеді. Әке-шешелеріміздің де аузынан ақ май ағып тұрмады. Дастарқанға бауырсақ шашып жіберіп, талай тойды өткізді. Ал қазір ше? Дастарқанымызда құс сүтінен басқаның бәрі бар.

Біз осы, қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған дәуірде өмір сүріп жатқан сияқтымыз😀. Ендеше жағдай нашар деп қалай жылаймыз? Халықта ақша жетеді, тек нысап жоқ секілді. Қалай ойлайсыз?

Пікір иесі: Дәурен Сейітжанұлы

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Алимент төлемейтін әкелердің назарына!

Енді қаша алмайсыз-ау, сізден ақша өндіру үшін іске Yandex Такси тартылғалы жатыр екен.

Алматы прокуратурасы мен Yandex компаниясы серіктестік туралы өзара меморандумға қол қойыпты.

Әдетте, алимент неге төленбей жатады? Өйткені кейбір азаматтар ресми жұмыссыз жүреді. Бірақ шын мәнінде Yandex Такси секілді сервистерден ақша табатын болса керек.

Былтыр осындай 110 факт тіркелген екен. 57 адамға әкімшілік шара қолданылса, тағы 10 іс бойынша тергеу басталған.

Енді прокуратура мен Yandex бірігеді деген сөз ғой. Бірге жұмыс істеп, табысын жасыруға тырысатын әкелердің алиментін түгендейді.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Тұрғылықты тіркеу ауысқанда немесе көшкенде Отбасы банкіндегі үй кезегі сақтала ма?

Отбасы банк азаматтардың құқықтарын қорғау үшін үй кезегіне қатысты бірқатар маңызды өзгерістер енгізді. Ең жиі кездесетін жағдайлар бойынша жаңа шешімдер:

1️⃣ Мекенжай ауыстырғаны үшін кезектен шығару
Енді жетім балалар мен басқа азаматтар тіркеу орнын өзгертсе де, кезекке тұрған аймағы сақталады. Қолдауды сол аймақта ала алады.

2️⃣ Пәтердегі аз үлес кедергі болмайды
2026 жылдың ақпанынан бастап азаматтың тұрғын үйдегі шағын үлесі болса да, жеңілдетілген ипотека мен жалдамалы тұрғын үй алуға мүмкіндік беріледі.

3️⃣ Тұрғын үй келісімін бұзғаннан кейін кезектен шығару
Егер азамат пәтерде іс жүзінде тұрмаған болса және келісімді ресми түрде бұзса, қайтадан кезекке тұрып, мемлекеттік қолдау ала алады.

4️⃣ Табыс жетіспеу мәселесі
Жетім балалар мен мүгедектігі бар азаматтарға табыссыз да бағдарламаға қатысуға мүмкіндік бар. Сонымен қатар, екі кепілгер тартуға рұқсат етіледі.

5️⃣ Саяжайдағы үй тұрғын үй болып саналмайды
Бақша учаскесіндегі үй мемлекеттік қолдау алуға кедергі болмайды.

6️⃣ Кезекке қою кезіндегі қателіктерді түзету
Қате деректер арыз, әкімдік хаты немесе сот шешімі арқылы түзетіледі.

7️⃣ Отбасы құрамында бөтен адамдар көрсетілсе
Растайтын құжаттар арқылы оларды отбасы құрамынан шығаруға болады.

8️⃣ Аймақ шекарасы өзгерсе
Кезекке тұрған өңірді арыз арқылы түзетуге мүмкіндік бар.

9️⃣ Шетел азаматымен неке немесе балалардың елден кетуі
Шетелдік жұбайлар отбасы құрамынан шығарылуы мүмкін.

🔟 Ескі деректер бойынша үй бөлу тоқтатылады
Енді тұрғын үй тек деректері жаңартылған азаматтарға беріледі.

«Обналичка»: кім ұтып, кім ұтылып жүр?

Бұл енді тауарды қолма-қол ақшаға айналдыру тәсілі ғой. Схеманың қалай жұмыс істеп, кімге қандай қауіп төндіретінін біздің де оқырман біле жүрсін деп осы тақырыпқа арнайы тоқталып отырмыз. Өйткені ел ішінде бұл тәсілді қолданып жүрген адамдар жоқ емес, бар.

Мәнісі мынау: біреуге қолма-қол ақша керек болады, бірақ оны банктен ала алмауы мүмкін немесе кредит алған күннің өзінде процентіне ұрынады. Ондай вариант ұнамайды делік.

Осындайда ортаға қолында ақшасы бар делдал кіреді. «Мен саған ақша берем, орнына тауар қой» дейді. Кейін сатып немесе ломбардтқа өткізіп жіберу үшін ғой. Бірақ онда да делдал тауардың 70–80% құнын ғана ақшалай берем дейді. Қолма-қол ақша іздеген адам ондайда амалсыз көнеді.

Сонымен, схема былай жұмыс істейді:

Ақша іздеген адам тауарды «рассрочкаға» немесе несиеге рәсімдейді (мысалы, компьютер, 500 мың теңге).

Тауарды делдалға береді. Делдал тек 70–80% ақша береді (350–400 мың теңге), қалғанын ұстап қалады.

Рәсімделген несие толықтай сол адамның атына қалады, енді ол мойнындағы қарызды процентімен бірге өтеуге міндетті.

Делдал техниканы қалай пайдаға жаратады?

Сатады. Арзандау бағаға болса да. Я болмаса ломбардқа өткізіп, қолма-қол ақшаға айналдырады. Ол ұтылмайды. Өйткені ақша берерде тауардың өзінен 100-150 мыңдай пайда көрген. Ақшаның 70–80%-ін ғана беріп.

Бұл жерде кім ұтып, кім ұтылып тұр?

Ұтып тұрғаны — делдал. Тіпті, ресми рәсімделмегесін табысынан салық та төлемейді. Яғни, мемлекет салық боп түсетін түсімнен қағылады. Ал, тауарды дүкеннен рәсімдеп алған адамның мойнында қарыз қалады. Өз қолын қойып тұрып банкке тауардың толық құнын өтеуге міндет алады.

Енді мына қызықты қараңыз: заң бойынша ешкімді жауапқа тарта алмайсыз. Алаяқтық белгі жоқ. Өйткені адам техниканы өз еркімен алды. Қарыз құжат бойынша рәсімделген. Тауарды делдалға тапсырса да, несие шартына қол қойып тұр. Яғни, заң тұрғысынан ол — адамның жеке шешімі.

Қазір осы мәселе көтеріліп жатыр. Бұл тақырыпты «Информбюро 31» де көтерген екен, пікір білдірген сарапшылар бұл схеманың алдын алу керек дейді. Ең болмаса, несиеге/қарызға алынған тауарды бірден сатуға шығаруға шектеу енгізгенді дұрыс көреді. Сосын ортада пайда көретін делдалдан салық алу міндетін енгізу керек дейді.

Ақша іздеген адамның да, мемлекеттің де «аузын ұрып» кетіп жүрген делдалдардың ісі расында да қауіпті көрінеді. Сондықтан ақша ұсынатын ұсыныстарға абайлап қарау керек. Өйткені тауарды тапсырып тұрып құнын ала алмайсың, ол — бір, екіншіден — мойныңда қарыз қалады. Оны жабатын да өзің. Қысқасы, ойланатын жағдай.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Алтын құйма мен әшекей алтынның айырмашылығы неде?

Бұл материалды дайындауға 2025 жылы қанша алтын құйма сатылғаны туралы Ұлттық банктің ресми мәліметі түрткі болғанын несіне жасырайын.

«Жұрт осы алтын құйманың не екенін, қайдан, қалай алуға/сатуға болатынын біле ме екен» деген ой келе қалғаны. Әйтпесе, көп адам «алтынның аты — алтын, бәрі бір емес пе» деп ойлауы да мүмкін ғой. Бірақ инвестиция тұрғысынан алып қарағанда, алтын құйма мен әшекей бұйымдардың айырмашылығы — жер мен көктей.

Алтын құйма — сөзсіз, инвестициялық өнім. Оның құрамында алтынның үлесі өте көп болады (әдетте, сынама мөлшері — 999). Яғни, ол таза алтынға жақын. Бағасы да әлемдік алтын құнымен белгіленеді. Сондықтан оны сатып алған адам алтын бағасы көтерілсе, инвестициясы да өсетінін жақсы түсінеді.

Ал сырға, сақина, алқа сияқты алтын бұйымдар көбіне әшекей әрі тұрмыстық зат боп келеді. Олардың құрамында алтыннан да бөлек басқа металдар болады. Мысалы, халықаралық зергерлік стандарт бойынша әшекей алтындардың сынамасы 585 боп келеді.

585 деген белгі — бұйымдағы таза алтынның үлесін білдіретін стандарт. Бұл сан 1000 үлестің ішінде 585 бөлігі таза алтын екенін көрсетеді. Яғни, бұйым құрамындағы алтын мөлшері — 58,5%, ал қалған 41,5%-ті — басқа металдар (мыс, күміс, никель т.б.).

Құйма түріндегі алтын мен әшекей алтынның бағасы қалай қалыптасады дегенге келейік. Біріншісінің бағасы, әрине, алтынның таза салмағына және оның нарықтағы құнына байланысты қойылады. Ал әшекей бұйымдардың бағасына дизайн, бренд, жұмыс ақысы, саудаға тән үстеме секілді факторлар әсер етеді. Бірақ кейін сатар кезде бұл шығындардың бәрі бірдей есепке алына бермейді.

Сондықтан адамдар әшекейді дүкеннен қымбатқа сатып алғанымен, оны қайта өткізгенде тек құрамындағы алтынның салмағына қарай бағасын алады. Қарапайым тілмен айтқанда, әшекей алтын — тағуға, алтын құйма — инвестицияға, яғни қолдағы ақшаны көбейтуге арналған құрал.

Бұған дейін де жаздық, Қазақстанда алтын құймаларды дайындаушы әрі сапасына жауап беруші орган — Ұлттық банк. Салмағына (5, 10, 20, 50 және 100 грамм) қарай құймалар бес түрлі келеді.

Орталық банктің ресми мәліметі бойынша, бүгінгі 1 грамм алтынның құны 79 971.37 теңге тұрады екен. Осы бағамен әр құйманың бағасын былай есептеуге болатын шығар:

5 г = 399 856 теңге
10 г = 799 713 теңге
20 г = 1 599 427 теңге
50 г = 3 998 568 теңге
100 г = 7 997 137 теңге

2025 жылғы 31 желтоқсанда алтын бағасы 70 924,74 тг болған екен. Бүгінгі бағамен салыстырсақ, 1 грамы 9 046,63 теңгеге қымбаттаған. Проценттік көрсеткішпен көрінетін өсім — 12,76%.

Әрине, жаппай алтын алуға үгіттеуден аулақпыз. Бірақ, салыстырмалы түрде алтынның ең сенімді инвест-құрал бола алатынына көптің көзі жетіп қалған болар. Жалпы, инвестор деген қауым экономикалық тұрақсыздық кезінде ақшасын алтынға ауыстыруға тырысады екен. Халықаралық деңгейде бағаланатын актив болғандықтан да шығар деп топшылаймыз.

Айтпақшы, 2025 жылы 40 799 алтын құйма сатылыпты.
Олардың жалпы салмағы — 1,1 тонна.
Сатып алу жағынан лидер қалалар: Алматы, Астана және Шымкент.

Айта кетейік, алтын құйма алып жатсаңыз, қорғаныш қаптамасы мен сертификатына өте ұқыпты болыңыз. Қайта сатар кезде ол үлкен рөл ойнайды. Егер сыртқы қаптамасы бүлінетін болса, тауардың бағасына әсер етуі мүмкін. Білмей қалдым демеңіз сол кезде.😉

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

Блогер-бала, абайла!

Бұны, әсіресе, жастар мен олардың ата-анасы білгені дұрыс.

Қазір блогер деген мықтылардың дәурені жүріп тұрған заман. Бүгінгінің баласы блогер болуға әсте құмар. Бірақ заңды білмей жатады екен.

Интернеттен көріп қалып жатырмыз, жастар өзінің әлеуметтік желідегі парақшасында букмекерлік кеңселерге жарнама жасап, оның арты неге әкеп соғатынын білмей жатқанға ұқсайды.

Білмеген болсаңыз, есіңізде болсын және оны балаңызға да ескерте жүріңіз! Әлеуметтік желі әр адамның жеке парақшасы, өз алаңы болғанымен, заң бойынша букмекерлік кеңселерді жарнамалауға тыйым салынған. Жеке тұлғаға да, заңды тұлғаға да!

Оларды өз алаңында/парақшасында жарнамалауға тек спорт тақырыбында жазатын/айтатын, арнайы лицензиясы бар БАҚ-қа ғана рұқсат берілген. Бұған бағынбасаңыз, арқалайтыныңыз — айыппұл болады.

Бірінші ретке 60 АЕК белгіленген, ол — 259 500 теңге.

Бір жыл ішінде қайталанатын болса, 170 АЕК-ке өсіп шыға келеді, ол — 735 250 теңге.

Ойнайтын нәрсе ме? Әрине, жоқ. Кейбір телеграм-каналдарда әп-әдемі жастардың өз парақшасында сондай жарнамамен стрим жасаған скриндері жүр. Білместік болды-ау деп сырттай бармақ тістеп қалып жатқан жайымыз бар. Жанымыз ашығандықтан ғой. Алдын алайық, айыппұлға ұрынып қалмайық деп. Стрим жасап, елмен коммуникация орнатып үйренген жақсы, бірақ арты «өкініш орай» боп кетпесе болды.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat

❗Құрметті оқырман!

Біздің каналға кіргенде де астыңғы жағында жарнамалық блок тұрады.

Осы жайында ескертіп қояйын деп едім. Бұл жарнамаларды Telegram өзі орналастырады. Яғни, канал авторының (админнің) оларға еш қатысы жоқ және бақылауға да, басқаруға да келмейді.

Неге ескертуге бейілміз?

Себебі ол жерде де алаяқтар тұзақ құрып қоюы мүмкін. Неше түрлі айламен тартады, табыс табуға шақырады. Түрлі биржаларды ұсынады дегендей.

Өкінішке қарай, канал астында ұдайы шығып тұратын жарнамаларды тоқтату мүмкін емес. Олардың мазмұнына, ақырғы салдарына біз жауап бермейміз. Соны ескерерсіздер.

⛔ Жалпы, ондағы жарнамалардың бәріне бірдей сене бермеңіз деп жатырмын. Фишинг-сайттарға жетелейтін сілтеме болуы мүмкін, жеке деректерді сұрататын порталға сілтеуі мүмкін. Қандай жағдай болмасын, ешкімге ештеңе бермеңіз, қанша уәде берсе де ақша аудармаңыз. Сақ жүріңіз.

«ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТ»
https://t.me/qarzhylyq_sauat